तार्किक अनुमान (Syllogism) - वेन आकृती पद्धत | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
तार्किक अनुमान (Syllogism) - वेन आकृती पद्धत
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
तार्किक अनुमान (Syllogism) हा स्पर्धा परीक्षेतील एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या विधानांवरून निष्कर्ष काढणे अपेक्षित असते. वेन आकृती (Venn Diagram) पद्धत ही या प्रश्नांना सोडवण्याची सर्वात सोपी आणि अचूक पद्धत मानली जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दिलेली माहिती ज्याच्या आधारे आपल्याला निष्कर्ष काढायचे आहेत.
विधानांवरून काढलेला तार्किक परिणाम.
घटकांच्या गटांमधील संबंध दर्शवणारी भौमितिक आकृती.
महत्त्वाचे मुद्दे
- सर्व A हे B आहेत: A चे वर्तुळ B च्या आत काढा.
- काही A हे B आहेत: A आणि B ची वर्तुळे एकमेकांना छेदणारी काढा.
- कोणताही A B नाही: A आणि B ची वर्तुळे एकमेकांपासून वेगळी काढा.
- काही A B नाहीत: A चा काही भाग B मध्ये नाही असे दर्शवा.
महत्त्वाची तथ्ये
- निष्कर्ष नेहमी दिलेल्या विधानांवरूनच काढला पाहिजे, स्वतःच्या ज्ञानाचा वापर करू नये.
- जर निष्कर्ष 'शक्यतेवर' (Possibility) आधारित असेल, तर तो तपासावा लागतो.
- वेन आकृती काढताना शक्य तितक्या कमी ओव्हरलॅपचा वापर करावा.
उदाहरणे
उदाहरण १
विधान: सर्व आंबे फळे आहेत. सर्व फळे गोड आहेत. निष्कर्ष: सर्व आंबे गोड आहेत. (हे सत्य आहे कारण आंब्याचे वर्तुळ फळांच्या आत आणि फळांचे वर्तुळ गोड पदार्थांच्या आत आहे.)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: पेन हे पेन्सिलच्या आत आणि पेन्सिल रबरच्या आत असल्याने सर्व पेन रबर आहेत हे सत्य आहे.
स्पष्टीकरण: फुले आणि सुंदर यांच्यात थेट संबंध दिलेला नाही, त्यामुळे हे अनिश्चित आहे.
स्पष्टीकरण: पुस्तके आणि वही यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: हुशार मुले खेळाडू आहेत आणि मुलगा हुशार नाही, त्यामुळे खेळाडूंचा काही भाग जो हुशार आहे तो मुलगा असू शकत नाही.
स्पष्टीकरण: कार हे बसच्या आत आणि बस ट्रकच्या आत असल्याने कार ट्रकच्या आतच राहते.
स्पष्टीकरण: पेन आणि रबर यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: फळे आणि आंबट यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: टेबल आणि कपाटे यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: झाडे हिरवी आहेत आणि हिरवी पाने आहेत, म्हणून झाडे पाने आहेत.
स्पष्टीकरण: कपचा जो भाग बशा आहे, तो चमचे सुद्धा आहे.
स्पष्टीकरण: वाघ सिंहच्या आत आणि सिंह प्राण्यांच्या आत आहेत.
स्पष्टीकरण: पेनचा जो भाग पेन्सिल आहे, तो रबर सुद्धा आहे.
स्पष्टीकरण: माणूस आणि सजीव यांच्यात संबंध असू शकतो.
स्पष्टीकरण: पुस्तके आणि पेन यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: फुले लालच्या आत आणि लाल सुंदरच्या आत आहेत.
स्पष्टीकरण: कार आणि ट्रक यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: मुले आणि खेळाडू यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: आंबे आणि गोड यांचा थेट संबंध नाही.
स्पष्टीकरण: पेन पेन्सिलच्या आत आहेत आणि पेन्सिल रबर नाही, म्हणून पेन सुद्धा रबर नाहीत.
स्पष्टीकरण: फुले पिवळी आहेत आणि पिवळी फुले सुंदर आहेत, म्हणून काही फुले सुंदर आहेत.