MahaExam अभ्यास नोट्स

दोन रांगांमधील बैठक व्यवस्था (Double Row Seating Arrangement) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

दोन रांगांमधील बैठक व्यवस्था (Double Row Seating Arrangement)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये बैठक व्यवस्थेवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. जेव्हा व्यक्ती दोन समांतर रांगांमध्ये एकमेकांकडे तोंड करून बसतात, तेव्हा त्याला 'दोन रांगांमधील बैठक व्यवस्था' म्हणतात. हे प्रश्न तर्कशक्ती तपासण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

सविस्तर माहिती

दोन रांगांच्या प्रश्नांमध्ये सहसा दोन गट असतात (उदा. रांग १ आणि रांग २). रांग १ मधील व्यक्ती उत्तर दिशेला तोंड करून बसतात, तर रांग २ मधील व्यक्ती दक्षिण दिशेला तोंड करून बसतात. यामुळे रांग १ मधील व्यक्तीचा 'डावा' हा रांग २ मधील व्यक्तीच्या 'उजव्या' बाजूशी संबंधित असू शकतो. प्रश्न सोडवताना दिशांचे ज्ञान आणि सापेक्ष स्थान (Relative Position) समजून घेणे आवश्यक आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

उत्तर दिशा तोंड (North Facing)

व्यक्तीचे तोंड वरच्या दिशेला असते, त्यामुळे उजवी बाजू ही आपल्या उजव्या हाताकडे असते.

दक्षिण दिशा तोंड (South Facing)

व्यक्तीचे तोंड खालच्या दिशेला असते, त्यामुळे उजवी बाजू ही आपल्या डाव्या हाताकडे असते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • रांग १ मधील व्यक्तींचे तोंड उत्तर दिशेला असल्यास, त्यांची उजवी बाजू ही रांगेच्या उजव्या टोकाकडे असते.
  • रांग २ मधील व्यक्तींचे तोंड दक्षिण दिशेला असल्यास, त्यांची उजवी बाजू ही रांगेच्या डाव्या टोकाकडे असते.
  • दिलेल्या माहितीनुसार प्रथम निश्चित जागा निश्चित करा.
  • दोन्ही रांगांमधील व्यक्तींच्या समोरासमोरच्या जोड्या ओळखा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अशा प्रश्नांमध्ये 'समोरील' (Facing) शब्दाचा अर्थ दोन्ही व्यक्ती एकमेकांकडे बघत आहेत असा होतो.
  • डावी आणि उजवी बाजू ही व्यक्तीच्या तोंड करण्याच्या दिशेवर अवलंबून असते.

उदाहरणे

उदाहरण १

A, B, C हे उत्तर दिशेला आणि P, Q, R हे दक्षिण दिशेला तोंड करून बसले आहेत. जर A च्या समोर P असेल, तर A च्या उजवीकडे कोण आहे हे शोधण्यासाठी दिशांचे नियम वापरा.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न सोडवताना कागदावर दोन समांतर रेषा काढा.
व्यक्तींच्या नावांची पहिली अक्षरे वापरून मांडणी करा.
नकारात्मक माहिती (उदा. 'A हा P च्या शेजारी नाही') आधी नोंदवून ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

दक्षिण दिशेला तोंड असलेल्या व्यक्तीची उजवी बाजू चुकीची गृहीत धरणे.
माहिती वाचताना घाई करणे आणि चुकीची जागा निश्चित करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. दोन समांतर रांगांमध्ये प्रत्येकी ५ व्यक्ती आहेत. उत्तर दिशेला तोंड असलेल्या रांगेत 'A' हा 'B' च्या उजवीकडे तिसऱ्या स्थानी आहे. 'B' चे स्थान काय असू शकते?
अडावे टोक
बउजवे टोक
कमध्यभागी
डकोणतेही निश्चित नाही
योग्य उत्तर: अ) डावे टोक

स्पष्टीकरण: A हा B च्या उजवीकडे तिसऱ्या स्थानी असल्याने, B ला डाव्या टोकापासून दुसऱ्या स्थानी असावे लागेल.
2. दक्षिण दिशेला तोंड करून बसलेल्या व्यक्तीची उजवी बाजू कोणत्या दिशेला असते?
अपूर्व
बपश्चिम
कउत्तर
डदक्षिण
योग्य उत्तर: ब) पश्चिम

स्पष्टीकरण: दक्षिण दिशेला तोंड असल्यास उजवी बाजू ही पश्चिम दिशेला असते.
3. जर A हा उत्तर दिशेला तोंड करून बसला असेल आणि B हा त्याच्या समोर बसला असेल, तर B चे तोंड कोणत्या दिशेला असेल?
अउत्तर
बदक्षिण
कपूर्व
डपश्चिम
योग्य उत्तर: ब) दक्षिण

स्पष्टीकरण: समोरासमोर बसल्यामुळे B चे तोंड दक्षिण दिशेला असेल.
4. दोन रांगांच्या व्यवस्थेत 'समोरील' (Facing) याचा अर्थ काय?
अएकाच दिशेला तोंड
बविरुद्ध दिशेला तोंड
कपाठमोरी बसणे
डशेजारी बसणे
योग्य उत्तर: ब) विरुद्ध दिशेला तोंड

स्पष्टीकरण: समोरील म्हणजे एकमेकांकडे तोंड करून बसणे.
5. रांग १ (उत्तर तोंड) मध्ये P, Q, R, S आहेत. जर P हा Q च्या डावीकडे आहे, तर Q चे स्थान P च्या संदर्भात काय आहे?
अउजवीकडे
बडावीकडे
कसमोर
डमागे
योग्य उत्तर: अ) उजवीकडे

स्पष्टीकरण: जर P हा Q च्या डावीकडे असेल, तर Q हा P च्या उजवीकडे असेल.
6. दक्षिण दिशेला तोंड असलेल्या रांगेत 'X' हा 'Y' च्या उजवीकडे आहे. तर 'Y' च्या डावीकडे कोण आहे?
अX
बZ
कमाहिती अपुरी
डकोणीही नाही
योग्य उत्तर: अ) X

स्पष्टीकरण: दक्षिण दिशेला तोंड असताना उजवी बाजू ही डावीकडे असते, म्हणून X हा Y च्या डावीकडे असेल.
7. दोन रांगांच्या प्रश्नात सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती?
अव्यक्तींची नावे
बदिशांचे ज्ञान
करांगेची लांबी
डवेळ
योग्य उत्तर: ब) दिशांचे ज्ञान

स्पष्टीकरण: दिशांचे ज्ञान नसल्यास उजवी-डावी बाजू चुकते.
8. जर रांगेत ६ व्यक्ती असतील आणि 'A' हा मध्यभागी असेल, तर त्याच्या उजवीकडे किती व्यक्ती असतील?
अ२
ब३
क४
ड५
योग्य उत्तर: ब) ३

स्पष्टीकरण: ६ व्यक्तींच्या रांगेत मध्यभागी ३-३ विभागणी होते.
9. उत्तर दिशेला तोंड असलेल्या रांगेत 'डावी बाजू' म्हणजे काय?
अपश्चिम दिशा
बपूर्व दिशा
कउत्तर दिशा
डदक्षिण दिशा
योग्य उत्तर: अ) पश्चिम दिशा

स्पष्टीकरण: उत्तर दिशेला तोंड असताना डावी बाजू ही पश्चिम दिशेला असते.
10. दोन रांगांच्या व्यवस्थेत 'कोपऱ्यावर' बसलेल्या व्यक्तीची स्थिती कशी ओळखाल?
अत्याच्या एकाच बाजूला व्यक्ती असते
बत्याच्या दोन्ही बाजूला व्यक्ती असतात
कतो मध्यभागी असतो
डकाहीही सांगता येत नाही
योग्य उत्तर: अ) त्याच्या एकाच बाजूला व्यक्ती असते

स्पष्टीकरण: कोपऱ्यावर बसलेल्या व्यक्तीच्या एकाच बाजूला शेजारी असतो.
11. जर A हा B च्या समोर आहे आणि B हा C च्या उजवीकडे आहे, तर A च्या संदर्भात C कुठे आहे?
असमोर
बडावीकडे
कउजवीकडे
डमाहिती अपुरी
योग्य उत्तर: ब) डावीकडे

स्पष्टीकरण: B हा C च्या उजवीकडे आहे, म्हणजे C हा B च्या डावीकडे आहे. A समोर असल्याने C हा A च्या डावीकडे असेल.
12. दोन रांगांच्या प्रश्नात 'नकारात्मक माहिती' (उदा. A हा B च्या शेजारी नाही) कशी वापरावी?
असुरुवातीलाच वापरावी
बशेवटी वापरावी
कदुर्लक्ष करावे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) शेवटी वापरावी

स्पष्टीकरण: नकारात्मक माहिती ही निश्चित जागा ठरवल्यानंतर वापरणे सोपे जाते.
13. दक्षिण दिशेला तोंड असलेल्या रांगेत 'डावीकडे' म्हणजे कोणत्या दिशेला?
अपूर्व
बपश्चिम
कउत्तर
डदक्षिण
योग्य उत्तर: अ) पूर्व

स्पष्टीकरण: दक्षिण दिशेला तोंड असताना डावी बाजू ही पूर्व दिशेला असते.
14. जर रांगेत ५ व्यक्ती असतील आणि 'A' हा अगदी मध्यभागी असेल, तर त्याचे स्थान काय?
अदुसरे
बतिसरे
कचौथे
डपहिले
योग्य उत्तर: ब) तिसरे

स्पष्टीकरण: ५ व्यक्तींच्या रांगेत तिसरी व्यक्ती मध्यभागी असते.
15. दोन रांगांच्या प्रश्नात 'समोरील' व्यक्ती शोधण्यासाठी काय करावे?
अरांगांची लांबी मोजावी
बव्यक्तींची नावे मोजावी
कदोन्ही रांगांमधील जागांची तुलना करावी
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) दोन्ही रांगांमधील जागांची तुलना करावी

स्पष्टीकरण: जागांची तुलना केल्यास समोरासमोर कोण आहे हे समजते.
16. उत्तर दिशेला तोंड असलेल्या रांगेत 'उजवीकडे' म्हणजे कोणत्या दिशेला?
अपूर्व
बपश्चिम
कउत्तर
डदक्षिण
योग्य उत्तर: अ) पूर्व

स्पष्टीकरण: उत्तर दिशेला तोंड असताना उजवी बाजू ही पूर्व दिशेला असते.
17. जर A हा B च्या समोर आहे आणि B हा रांगेच्या टोकावर आहे, तर A चे स्थान काय?
अमध्यभागी
बटोकावर
कदुसऱ्या स्थानी
डसांगता येत नाही
योग्य उत्तर: ब) टोकावर

स्पष्टीकरण: समोरासमोर असल्याने A सुद्धा टोकावरच असेल.
18. दोन रांगांच्या व्यवस्थेत एकूण किती व्यक्ती असू शकतात?
अकेवळ ४
बकेवळ ६
ककितीही
डकेवळ ८
योग्य उत्तर: क) कितीही

स्पष्टीकरण: प्रश्नानुसार व्यक्तींची संख्या कितीही असू शकते.
19. जर रांगेत 'A' हा 'B' च्या डावीकडे आहे, तर 'B' हा 'A' च्या कोणत्या बाजूला आहे?
अडावीकडे
बउजवीकडे
कसमोर
डमागे
योग्य उत्तर: ब) उजवीकडे

स्पष्टीकरण: जर A डावीकडे असेल, तर B उजवीकडे असेल.
20. बैठक व्यवस्थेचे प्रश्न सोडवताना सर्वात महत्त्वाची पायरी कोणती?
अआकृती काढणे
बप्रश्न वाचणे
कपर्याय तपासणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) आकृती काढणे

स्पष्टीकरण: आकृती काढल्याने गोंधळ होत नाही आणि अचूक उत्तर मिळते.
विषयातील सर्व नोट्स