MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रमवारी (Ranking Order) - डावीकडून आणि उजवीकडून स्थान | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रमवारी (Ranking Order) - डावीकडून आणि उजवीकडून स्थान

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'क्रमवारी' हा विषय अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामध्ये रांगेतील व्यक्तींचे स्थान, एकूण संख्या आणि मध्यभागी असलेल्या व्यक्तींची संख्या यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

जेव्हा एखादी व्यक्ती रांगेत उभी असते, तेव्हा तिचे स्थान डावीकडून (Left) आणि उजवीकडून (Right) मोजले जाते. जर आपल्याला एकाच व्यक्तीचे दोन्ही बाजूंकडून स्थान माहित असेल, तर आपण रांगेतील एकूण व्यक्तींची संख्या काढू शकतो. सूत्र: एकूण व्यक्ती = (डावीकडील स्थान + उजवीकडील स्थान) - 1.

महत्त्वाच्या संज्ञा

डावीकडील स्थान (Left Rank)

रांगेच्या सुरुवातीपासून किंवा डाव्या टोकापासून मोजलेले स्थान.

उजवीकडील स्थान (Right Rank)

रांगेच्या शेवटून किंवा उजव्या टोकापासून मोजलेले स्थान.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • एकाच व्यक्तीचे दोन्ही बाजूंचे स्थान दिले असता एकूण संख्या = (डावी + उजवी) - 1.
  • जर एकूण संख्या आणि एका बाजूचे स्थान दिले असेल, तर दुसऱ्या बाजूचे स्थान = (एकूण + 1) - दिलेले स्थान.
  • रांगेत दोन व्यक्तींची अदलाबदल केल्यास नवीन स्थान काढण्यासाठी तार्किक मांडणी करावी.
  • मध्यभागी असलेल्या व्यक्तींची संख्या काढताना (एकूण - दोन्ही बाजूंची बेरीज) हे सूत्र वापरतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वजा १ का करतो? कारण एकाच व्यक्तीची मोजणी दोन्ही बाजूंनी दोनदा होते, म्हणून ती एकदा कमी करावी लागते.
  • हे प्रश्न पोलीस भरती आणि तलाठी भरतीमध्ये हमखास विचारले जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १

एका रांगेत राम डावीकडून १० व्या आणि उजवीकडून १५ व्या स्थानी आहे, तर रांगेत एकूण किती मुले आहेत? उत्तर: (१० + १५) - १ = २४.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न वाचताना 'डावीकडून' आणि 'उजवीकडून' या शब्दांकडे लक्ष द्या.
आकृती काढून प्रश्न सोडवल्यास चुका होण्याची शक्यता कमी असते.
वेळ वाचवण्यासाठी सूत्रांचा सराव करा.

⚠️ सामान्य चुका

वजा १ करायला विसरणे.
डावी आणि उजवी बाजू गोंधळात टाकणे.
एकूण संख्या काढताना दिलेली दोन्ही स्थाने थेट मिळवणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका रांगेत मुलांचे स्थान डावीकडून १२ वे आणि उजवीकडून १८ वे आहे, तर रांगेत एकूण किती मुले आहेत?
अ29
ब30
क31
ड28
योग्य उत्तर: अ) 29

स्पष्टीकरण: (12 + 18) - 1 = 29.
2. एका रांगेत एकूण ४० मुले आहेत. राहुलचा डावीकडून १५ वा क्रमांक असल्यास, उजवीकडून त्याचा क्रमांक कितवा असेल?
अ25
ब26
क27
ड24
योग्य उत्तर: ब) 26

स्पष्टीकरण: (40 + 1) - 15 = 26.
3. एका रांगेत ५० मुले आहेत. महेश उजवीकडून २० व्या स्थानी आहे, तर डावीकडून त्याचे स्थान काय असेल?
अ30
ब31
क29
ड32
योग्य उत्तर: ब) 31

स्पष्टीकरण: (50 + 1) - 20 = 31.
4. एका रांगेत अजय डावीकडून १० वा आणि विजय उजवीकडून १५ वा आहे. जर त्यांच्यात ५ मुले असतील, तर रांगेत एकूण किती मुले आहेत?
अ30
ब28
क32
ड25
योग्य उत्तर: अ) 30

स्पष्टीकरण: 10 + 15 + 5 = 30.
5. एका रांगेत ३५ मुले आहेत. समीरचा डावीकडून १२ वा क्रमांक आहे, तर उजवीकडून त्याचा क्रमांक किती?
अ23
ब24
क25
ड22
योग्य उत्तर: ब) 24

स्पष्टीकरण: (35 + 1) - 12 = 24.
6. एका रांगेत डावीकडून स्थान १५ वे आणि उजवीकडून स्थान १६ वे आहे, तर एकूण संख्या किती?
अ30
ब31
क32
ड29
योग्य उत्तर: अ) 30

स्पष्टीकरण: (15 + 16) - 1 = 30.
7. एका रांगेत एकूण २० मुले आहेत. डावीकडून स्थान ८ वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ12
ब13
क14
ड11
योग्य उत्तर: ब) 13

स्पष्टीकरण: (20 + 1) - 8 = 13.
8. एका रांगेत राम डावीकडून ५ वा आणि श्याम उजवीकडून ६ वा आहे. त्यांच्यात ३ मुले आहेत, तर एकूण मुले किती?
अ14
ब15
क13
ड12
योग्य उत्तर: अ) 14

स्पष्टीकरण: 5 + 6 + 3 = 14.
9. एका रांगेत एकूण ४५ मुले आहेत. डावीकडून स्थान २० वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ25
ब26
क27
ड24
योग्य उत्तर: ब) 26

स्पष्टीकरण: (45 + 1) - 20 = 26.
10. एका रांगेत डावीकडून स्थान १० वे आणि उजवीकडून स्थान १० वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ19
ब20
क21
ड18
योग्य उत्तर: अ) 19

स्पष्टीकरण: (10 + 10) - 1 = 19.
11. एका रांगेत एकूण ६० मुले आहेत. डावीकडून स्थान ३० वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ30
ब31
क32
ड29
योग्य उत्तर: ब) 31

स्पष्टीकरण: (60 + 1) - 30 = 31.
12. एका रांगेत डावीकडून स्थान ७ वे आणि उजवीकडून स्थान ८ वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ14
ब15
क13
ड16
योग्य उत्तर: अ) 14

स्पष्टीकरण: (7 + 8) - 1 = 14.
13. एका रांगेत एकूण २५ मुले आहेत. डावीकडून स्थान ५ वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ20
ब21
क22
ड19
योग्य उत्तर: ब) 21

स्पष्टीकरण: (25 + 1) - 5 = 21.
14. एका रांगेत डावीकडून स्थान १२ वे आणि उजवीकडून स्थान १३ वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ24
ब25
क23
ड26
योग्य उत्तर: अ) 24

स्पष्टीकरण: (12 + 13) - 1 = 24.
15. एका रांगेत एकूण ३० मुले आहेत. डावीकडून स्थान १५ वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ15
ब16
क17
ड14
योग्य उत्तर: ब) 16

स्पष्टीकरण: (30 + 1) - 15 = 16.
16. एका रांगेत डावीकडून स्थान ९ वे आणि उजवीकडून स्थान ९ वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ17
ब18
क19
ड16
योग्य उत्तर: अ) 17

स्पष्टीकरण: (9 + 9) - 1 = 17.
17. एका रांगेत एकूण ४० मुले आहेत. डावीकडून स्थान १० वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ30
ब31
क32
ड29
योग्य उत्तर: ब) 31

स्पष्टीकरण: (40 + 1) - 10 = 31.
18. एका रांगेत डावीकडून स्थान ६ वे आणि उजवीकडून स्थान ७ वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ12
ब13
क11
ड14
योग्य उत्तर: अ) 12

स्पष्टीकरण: (6 + 7) - 1 = 12.
19. एका रांगेत एकूण ५५ मुले आहेत. डावीकडून स्थान २५ वे असल्यास उजवीकडून स्थान किती?
अ30
ब31
क32
ड29
योग्य उत्तर: ब) 31

स्पष्टीकरण: (55 + 1) - 25 = 31.
20. एका रांगेत डावीकडून स्थान ११ वे आणि उजवीकडून स्थान १२ वे आहे, तर एकूण मुले किती?
अ22
ब23
क21
ड24
योग्य उत्तर: अ) 22

स्पष्टीकरण: (11 + 12) - 1 = 22.