MahaExam अभ्यास नोट्स

वेळापत्रक कोडी (Schedule Puzzle) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

वेळापत्रक कोडी (Schedule Puzzle)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

वेळापत्रक कोडी (Schedule Puzzle) मध्ये दिलेल्या माहितीच्या आधारे व्यक्ती, दिवस, महिने किंवा वेळ यांचा क्रम लावणे अपेक्षित असते. स्पर्धा परीक्षांमध्ये तर्कशक्ती तपासण्यासाठी हा एक महत्त्वाचा घटक आहे.

सविस्तर माहिती

वेळापत्रक कोडी सोडवताना दिलेल्या माहितीचे विश्लेषण करून एक तक्ता (Table) तयार करणे सर्वात सोपी पद्धत आहे. यामध्ये सहसा दिवस (सोमवार ते रविवार), महिने किंवा विशिष्ट वेळ दिली जाते. माहिती वाचताना 'नकारात्मक' (Negative) माहितीकडे विशेष लक्ष द्यावे, कारण ती माहिती वगळण्यासाठी उपयुक्त ठरते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वेळापत्रक कोडे

दिलेल्या अटींनुसार विविध घटकांचा (व्यक्ती, दिवस, वेळ) योग्य क्रम लावण्याची प्रक्रिया.

नकारात्मक माहिती

उदा. 'अ' हा सोमवारी काम करत नाही, ही माहिती शक्यता कमी करण्यासाठी वापरली जाते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेली माहिती टप्प्याटप्प्याने वाचा.
  • निश्चित माहिती (Definite Information) आधी तक्त्यात भरा.
  • शक्यतेवर आधारित माहिती (Possibility) बाजूला लिहून ठेवा.
  • तुलनात्मक माहिती (उदा. 'अ' नंतर 'ब' येतो) यांचा वापर करून साखळी तयार करा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अशा प्रश्नांमध्ये वेळेचे नियोजन महत्त्वाचे असते.
  • MPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये हे प्रश्न ५ गुणांसाठी विचारले जाऊ शकतात.
  • तक्ता पद्धत (Grid Method) वापरल्यास चुका कमी होतात.

उदाहरणे

साधे उदाहरण

A, B, C हे तीन मित्र सोमवार, मंगळवार आणि बुधवार या दिवशी लायब्ररीत जातात. A सोमवारी जात नाही. B मंगळवारी जातो. तर C कोणत्या दिवशी जातो? उत्तर: B मंगळवारी जातो, A सोमवारी जात नाही म्हणून A बुधवारी जाईल. उरलेला दिवस सोमवार C साठी असेल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न वाचताना घाई करू नका.
माहिती वाचताना 'नंतर', 'आधी', 'लगत' या शब्दांवर लक्ष द्या.
वेळ वाचवण्यासाठी पर्यायांचा वापर करून पडताळणी करा.

⚠️ सामान्य चुका

नकारात्मक माहितीकडे दुर्लक्ष करणे.
माहितीचा चुकीचा अर्थ लावणे (उदा. 'नंतर' म्हणजे लगेच नंतर असे समजणे).
तक्ता न बनवता तोंडी सोडवण्याचा प्रयत्न करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. A, B, C, D हे चार मित्र सोमवार ते गुरुवार या क्रमाने व्यायाम करतात. D हा मंगळवारी व्यायाम करत नाही. A हा D च्या लगेच नंतर व्यायाम करतो. B हा सर्वात शेवटी व्यायाम करतो. तर A कोणत्या दिवशी व्यायाम करतो?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डगुरुवार
योग्य उत्तर: क) बुधवार

स्पष्टीकरण: B गुरुवारी करतो. A हा D च्या नंतर आहे. जर D सोमवार असेल तर A मंगळवार होईल. पण D मंगळवारी नाही. म्हणून D सोमवार, A मंगळवार, C बुधवार, B गुरुवार. योग्य उत्तर बुधवार.
2. पाच व्यक्ती P, Q, R, S, T हे एका आठवड्यात (सोमवार ते शुक्रवार) काम करतात. R हा मंगळवारी काम करत नाही. S हा Q च्या आधी काम करतो. T हा शुक्रवारी काम करतो. जर P हा R च्या आधी काम करत असेल, तर R कोणत्या दिवशी काम करतो?
असोमवार
बबुधवार
कगुरुवार
डमंगळवार
योग्य उत्तर: क) गुरुवार

स्पष्टीकरण: T शुक्रवारी आहे. S, Q च्या आधी आहे. P, R च्या आधी आहे. मांडणीनुसार R गुरुवारी येतो.
3. एका आठवड्यात सोमवार ते रविवार या सात दिवसांत सात कार्यक्रम आहेत. A हा मंगळवारी आहे. B हा A च्या दोन दिवस नंतर आहे. C हा B च्या आधी आहे. तर B कोणत्या दिवशी आहे?
अगुरुवार
बबुधवार
कशुक्रवार
डसोमवार
योग्य उत्तर: अ) गुरुवार

स्पष्टीकरण: A मंगळवारी आहे. दोन दिवस नंतर म्हणजे गुरुवार.
4. चार परीक्षा सोमवार ते गुरुवार आहेत. गणित, मराठी, इंग्रजी, इतिहास. गणित हे मराठीच्या आधी आहे. इतिहास हे गुरुवारी आहे. इंग्रजी हे मराठीच्या नंतर आहे. तर गणित कोणत्या दिवशी आहे?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डगुरुवार
योग्य उत्तर: अ) सोमवार

स्पष्टीकरण: इतिहास गुरुवारी आहे. गणित, मराठी, इंग्रजी हे सोमवार, मंगळवार, बुधवार या क्रमाने येतील.
5. जर आज सोमवार आहे, तर ५० दिवसांनंतर कोणता वार असेल?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डरविवार
योग्य उत्तर: ड) रविवार

स्पष्टीकरण: ५० ला ७ ने भागल्यास बाकी १ उरते. सोमवार + १ = मंगळवार. (टीप: ५०/७ = ७ आठवडे आणि १ दिवस).
6. तीन व्यक्ती X, Y, Z हे तीन वेगवेगळ्या दिवशी (सोमवार, मंगळवार, बुधवार) भेटतात. X हा मंगळवारी भेटत नाही. Y हा X च्या आधी भेटतो. तर Z कोणत्या दिवशी भेटतो?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डठरवता येत नाही
योग्य उत्तर: क) बुधवार

स्पष्टीकरण: Y सोमवार, X बुधवार, Z मंगळवार. (X मंगळवारी नाही).
7. एका स्पर्धेत चार टप्पे आहेत. टप्पा २ हा टप्पा १ च्या नंतर आहे. टप्पा ४ हा टप्पा ३ च्या आधी आहे. टप्पा ३ हा टप्पा २ च्या नंतर आहे. तर सर्वात शेवटी कोणता टप्पा आहे?
अटप्पा १
बटप्पा २
कटप्पा ३
डटप्पा ४
योग्य उत्तर: ब) टप्पा २

स्पष्टीकरण: क्रम: १, २, ३, ४. सर्वात शेवटी टप्पा ४ आहे.
8. पाच दिवस: सोमवार ते शुक्रवार. A, B, C, D, E. C हा मंगळवारी आहे. A हा C च्या आधी आहे. B हा E च्या नंतर आहे. D हा शुक्रवारी आहे. तर B कोणत्या दिवशी आहे?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डगुरुवार
योग्य उत्तर: ड) गुरुवार

स्पष्टीकरण: C मंगळवार, D शुक्रवार, A सोमवार, E बुधवार, B गुरुवार.
9. जर परवा रविवार होता, तर उद्या कोणता वार असेल?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डगुरुवार
योग्य उत्तर: ब) मंगळवार

स्पष्टीकरण: परवा रविवार होता म्हणजे काल सोमवार होता, आज मंगळवार आहे, उद्या बुधवार असेल.
10. चार व्यक्ती एका रांगेत बसल्या आहेत. A हा B च्या डावीकडे आहे. C हा D च्या उजवीकडे आहे. B हा D च्या उजवीकडे आहे. तर सर्वात डावीकडे कोण आहे?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: क्रम: D, B, A, C. सर्वात डावीकडे D आहे.
11. एका आठवड्यात तीन सुट्ट्या आहेत. मंगळवार, गुरुवार, शनिवार. जर आज सोमवार असेल, तर पहिली सुट्टी किती दिवसांनी येईल?
अ१
ब२
क३
ड४
योग्य उत्तर: अ) १

स्पष्टीकरण: सोमवार नंतर लगेच मंगळवार येतो, म्हणून १ दिवस.
12. पाच मुले एका ओळीत उभी आहेत. राम श्यामच्या मागे आहे. घनश्याम रामच्या मागे आहे. मोहन घनश्यामच्या मागे आहे. तर सर्वात पुढे कोण आहे?
अराम
बश्याम
कघनश्याम
डमोहन
योग्य उत्तर: ब) श्याम

स्पष्टीकरण: श्याम, राम, घनश्याम, मोहन. सर्वात पुढे श्याम आहे.
13. जर एका महिन्यात ३१ दिवस आहेत आणि १ तारीख सोमवारी आहे, तर ३१ तारीख कोणता वार असेल?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डगुरुवार
योग्य उत्तर: अ) सोमवार

स्पष्टीकरण: १, ८, १५, २२, २९ हे सोमवार आहेत. ३० मंगळवार, ३१ बुधवार.
14. चार मित्र A, B, C, D एका रांगेत आहेत. A हा C च्या शेजारी नाही. B हा D च्या शेजारी आहे. C हा D च्या शेजारी आहे. तर A च्या शेजारी कोण आहे?
अB
बC
कD
डकोणीही नाही
योग्य उत्तर: अ) B

स्पष्टीकरण: क्रम: A, B, D, C. A च्या शेजारी B आहे.
15. एका आठवड्यात चार दिवस काम आहे. सोमवार, बुधवार, शुक्रवार, शनिवार. जर काम सोमवारपासून सुरू होत असेल, तर तिसरा कामाचा दिवस कोणता?
असोमवार
बबुधवार
कशुक्रवार
डशनिवार
योग्य उत्तर: क) शुक्रवार

स्पष्टीकरण: १-सोमवार, २-बुधवार, ३-शुक्रवार.
16. पाच व्यक्ती P, Q, R, S, T एका रांगेत आहेत. P हा Q च्या उजवीकडे आहे. R हा S च्या डावीकडे आहे. Q हा R च्या उजवीकडे आहे. तर सर्वात डावीकडे कोण आहे?
अP
बQ
कR
डS
योग्य उत्तर: ड) S

स्पष्टीकरण: क्रम: S, R, Q, P. सर्वात डावीकडे S आहे.
17. जर काल बुधवार होता, तर उद्या कोणता वार असेल?
अगुरुवार
बशुक्रवार
कशनिवार
डरविवार
योग्य उत्तर: ब) शुक्रवार

स्पष्टीकरण: काल बुधवार, आज गुरुवार, उद्या शुक्रवार.
18. चार परीक्षा: गणित, विज्ञान, इतिहास, भूगोल. गणित हे विज्ञानाच्या आधी आहे. इतिहास हा भूगोलाच्या नंतर आहे. विज्ञान हे इतिहासाच्या आधी आहे. तर सर्वात पहिली परीक्षा कोणती?
अगणित
बविज्ञान
कइतिहास
डभूगोल
योग्य उत्तर: अ) गणित

स्पष्टीकरण: क्रम: गणित, विज्ञान, इतिहास, भूगोल.
19. एका आठवड्यात तीन दिवस व्यायाम करायचा आहे. सोमवार, बुधवार, शुक्रवार. जर आज मंगळवार असेल, तर पुढचा व्यायामाचा दिवस कोणता?
असोमवार
बबुधवार
कशुक्रवार
डशनिवार
योग्य उत्तर: ब) बुधवार

स्पष्टीकरण: मंगळवार नंतर बुधवार येतो.
20. पाच व्यक्ती एका रांगेत आहेत. A हा B च्या मागे आहे. C हा D च्या पुढे आहे. E हा A च्या पुढे आहे. D हा B च्या पुढे आहे. तर सर्वात पुढे कोण आहे?
अA
बB
कC
डE
योग्य उत्तर: क) C

स्पष्टीकरण: क्रम: C, D, B, A. E ची जागा निश्चित नाही पण C सर्वात पुढे आहे.
विषयातील सर्व नोट्स