MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रमवार मांडणी (Order Puzzle) - अभ्यास नोट्स | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

क्रमवार मांडणी (Order Puzzle) - अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

क्रमवार मांडणी (Order Puzzle) हा बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या माहितीच्या आधारे व्यक्ती किंवा वस्तूंची उंची, वजन, वय, गुण किंवा पदानुसार मांडणी करायची असते.

सविस्तर माहिती

क्रमवार मांडणीमध्ये दिलेल्या अटींचे विश्लेषण करून एक निश्चित क्रम तयार करणे अपेक्षित असते. यामध्ये 'पेक्षा मोठा', 'पेक्षा लहान', 'सर्वात उंच', 'सर्वात कमी' अशा शब्दांचा वापर करून माहिती दिली जाते. ही माहिती तार्किकदृष्ट्या मांडल्यास उत्तर सहज मिळते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

उतरता क्रम (Descending Order)

मोठ्याकडून लहानाकडे केलेली मांडणी.

चढता क्रम (Ascending Order)

लहानाकडून मोठ्याकडे केलेली मांडणी.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेली माहिती काळजीपूर्वक वाचा आणि चिन्हांचा वापर करा (उदा. > किंवा <).
  • नकारात्मक माहिती (उदा. 'A हा B पेक्षा मोठा नाही') कडे विशेष लक्ष द्या.
  • सर्व अटी एकत्र करून एक साखळी तयार करा.
  • प्रश्नात विचारलेल्या शेवटच्या अटीची खात्री करा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अशा प्रश्नांमध्ये 'फक्त' (Only) या शब्दाचा अर्थ नीट समजून घ्यावा.
  • वेळेची बचत करण्यासाठी रफ वर्कमध्ये चिन्हे वापरणे फायदेशीर ठरते.
  • हे प्रश्न MPSC, पोलीस भरती आणि तलाठी परीक्षेत हमखास विचारले जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १

A हा B पेक्षा उंच आहे, पण C पेक्षा बुटका आहे. तर सर्वात उंच कोण? उत्तर: C. (क्रम: C > A > B)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

मोठ्या माहितीला लहान वाक्यांत रूपांतरित करा.
पर्यायांचा वापर करून पडताळणी करा.
घाईत चिन्हे उलट करू नका.

⚠️ सामान्य चुका

वाक्याचा अर्थ चुकीचा लावणे (उदा. 'पेक्षा' शब्दाचा गोंधळ).
दिलेल्या सर्व अटींचा वापर न करणे.
शेवटचा प्रश्न नीट न वाचणे (उदा. सर्वात लहान विचारले असताना सर्वात मोठा सांगणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. A हा B पेक्षा मोठा आहे, C हा D पेक्षा मोठा आहे पण B पेक्षा लहान आहे. तर सर्वात मोठा कोण?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > C > D. म्हणून A सर्वात मोठा आहे.
2. पाच मित्र एका रांगेत उभे आहेत. P हा Q च्या मागे आहे, R हा S च्या पुढे आहे, T हा P च्या पुढे आहे. सर्वात पुढे कोण आहे?
अP
बQ
कR
डS
योग्य उत्तर: क) R

स्पष्टीकरण: क्रम: R > S > T > P > Q. म्हणून R सर्वात पुढे आहे.
3. एका परीक्षेत A ला B पेक्षा जास्त गुण मिळाले, पण C पेक्षा कमी. D ला E पेक्षा जास्त पण B पेक्षा कमी गुण मिळाले. सर्वात कमी गुण कोणाला मिळाले?
अA
बB
कD
डE
योग्य उत्तर: ड) E

स्पष्टीकरण: क्रम: C > A > B > D > E. म्हणून E ला सर्वात कमी गुण मिळाले.
4. पाच इमारतींची उंची अशी आहे: A ही B पेक्षा उंच आहे, C ही D पेक्षा उंच आहे पण E पेक्षा बुटकी आहे. B ही E पेक्षा उंच आहे. सर्वात बुटकी इमारत कोणती?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > E > C > D. म्हणून D सर्वात बुटकी आहे.
5. जर राम श्यामपेक्षा उंच आहे, पण घनश्यामपेक्षा बुटका आहे. तर सर्वात उंच कोण?
अराम
बश्याम
कघनश्याम
डसांगता येणार नाही
योग्य उत्तर: क) घनश्याम

स्पष्टीकरण: क्रम: घनश्याम > राम > श्याम. म्हणून घनश्याम सर्वात उंच आहे.
6. पाच पुस्तके एकावर एक ठेवली आहेत. इतिहासचे पुस्तक भूगोलच्या वर आहे. गणितचे पुस्तक विज्ञानच्या खाली आहे. भूगोलचे पुस्तक गणितच्या वर आहे. सर्वात खाली कोणते पुस्तक आहे?
अइतिहास
बभूगोल
कगणित
डविज्ञान
योग्य उत्तर: ड) विज्ञान

स्पष्टीकरण: क्रम: इतिहास > भूगोल > गणित > विज्ञान. म्हणून विज्ञान सर्वात खाली आहे.
7. A, B, C, D आणि E या पाच व्यक्तींच्या वयाची तुलना केली असता, A हा B पेक्षा मोठा आहे, C हा D पेक्षा लहान आहे, E हा A पेक्षा मोठा आहे. सर्वात लहान कोण?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: माहिती अपूर्ण असल्याने D किंवा C पैकी एक लहान असू शकतो, परंतु पर्यायानुसार D योग्य आहे.
8. एका रांगेत X हा Y च्या डावीकडे आहे. Z हा W च्या उजवीकडे आहे. जर Y हा Z च्या उजवीकडे असेल, तर सर्वात डावीकडे कोण आहे?
अX
बY
कZ
डW
योग्य उत्तर: ड) W

स्पष्टीकरण: क्रम: W > Z > Y > X. म्हणून W सर्वात डावीकडे आहे.
9. पाच फळांची किंमत: आंबा > सफरचंद, केळी < द्राक्षे, सफरचंद > द्राक्षे. सर्वात महाग फळ कोणते?
अआंबा
बसफरचंद
ककेळी
डद्राक्षे
योग्य उत्तर: अ) आंबा

स्पष्टीकरण: क्रम: आंबा > सफरचंद > द्राक्षे > केळी. म्हणून आंबा सर्वात महाग आहे.
10. जर M हा N पेक्षा मोठा आहे, O हा P पेक्षा मोठा आहे, N हा O पेक्षा मोठा आहे. तर सर्वात मोठा कोण?
अM
बN
कO
डP
योग्य उत्तर: अ) M

स्पष्टीकरण: क्रम: M > N > O > P. म्हणून M सर्वात मोठा आहे.
11. पाच गाड्यांची गती: A > B, C < D, B > D. सर्वात कमी गती कोणाची?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: क) C

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > D > C. म्हणून C ची गती सर्वात कमी आहे.
12. एका स्पर्धेत P ला Q पेक्षा जास्त गुण मिळाले. R ला S पेक्षा कमी गुण मिळाले. Q ला R पेक्षा जास्त गुण मिळाले. सर्वात जास्त गुण कोणाला मिळाले?
अP
बQ
कR
डS
योग्य उत्तर: अ) P

स्पष्टीकरण: क्रम: P > Q > R > S. म्हणून P ला सर्वात जास्त गुण मिळाले.
13. पाच मुले एका रांगेत आहेत. A हा B च्या पुढे आहे, C हा D च्या मागे आहे, E हा A च्या मागे आहे. सर्वात पुढे कोण आहे?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ब) B

स्पष्टीकरण: क्रम: B > A > E > C > D. म्हणून B सर्वात पुढे आहे.
14. जर X > Y, Z > W, Y > Z. तर सर्वात मोठा कोण?
अX
बY
कZ
डW
योग्य उत्तर: अ) X

स्पष्टीकरण: क्रम: X > Y > Z > W. म्हणून X सर्वात मोठा आहे.
15. पाच नद्यांची लांबी: गंगा > यमुना, कावेरी < गोदावरी, यमुना > गोदावरी. सर्वात लांब नदी कोणती?
अगंगा
बयमुना
ककावेरी
डगोदावरी
योग्य उत्तर: अ) गंगा

स्पष्टीकरण: क्रम: गंगा > यमुना > गोदावरी > कावेरी. म्हणून गंगा सर्वात लांब आहे.
16. पाच व्यक्तींच्या वजनाची तुलना: A > B, C < D, B > C. सर्वात जड कोण?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > C आणि D ची स्थिती स्पष्ट नाही, पण A सर्वात जड आहे.
17. जर P हा Q पेक्षा मोठा आहे, R हा S पेक्षा लहान आहे, Q हा R पेक्षा मोठा आहे. सर्वात लहान कोण?
अP
बQ
कR
डS
योग्य उत्तर: ड) S

स्पष्टीकरण: क्रम: P > Q > R > S. म्हणून S सर्वात लहान आहे.
18. पाच शहरांची लोकसंख्या: A > B, C < D, B > D. सर्वात कमी लोकसंख्या कोणाची?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: क) C

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > D > C. म्हणून C ची लोकसंख्या सर्वात कमी आहे.
19. जर M > N, O > P, N > O. तर सर्वात लहान कोण?
अM
बN
कO
डP
योग्य उत्तर: ड) P

स्पष्टीकरण: क्रम: M > N > O > P. म्हणून P सर्वात लहान आहे.
20. पाच खेळाडूंची धावण्याची क्षमता: A > B, C < D, B > D. सर्वात वेगवान कोण?
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: क्रम: A > B > D > C. म्हणून A सर्वात वेगवान आहे.
विषयातील सर्व नोट्स