MahaExam अभ्यास नोट्स

कागद दुमडणे (Paper Folding) - अभ्यास नोट्स | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

कागद दुमडणे (Paper Folding) - अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

कागद दुमडणे (Paper Folding) हा अशाब्दिक बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये एका कागदाला विशिष्ट पद्धतीने दुमडून त्यावर छिद्र पाडले जाते किंवा कापले जाते. कागद पुन्हा उघडल्यावर तो कसा दिसेल, हे ओळखणे म्हणजे 'पेपर फोल्डिंग' होय.

सविस्तर माहिती

पेपर फोल्डिंगच्या प्रश्नांमध्ये कागदाच्या घड्या कशा घातल्या आहेत आणि त्यानंतर त्यावर काय प्रक्रिया केली आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे असते. कागद उघडताना तो नेहमी शेवटच्या घडीपासून सुरुवातीच्या घडीपर्यंत उलट क्रमाने उघडला जातो. आरशातील प्रतिमेचा (Mirror Image) नियम येथे लागू होतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

घडी (Folding)

कागदाला एका विशिष्ट रेषेवर दुमडण्याची क्रिया.

काप किंवा छिद्र (Cut or Hole)

दुमडलेल्या कागदावर केलेली आकृती किंवा छिद्र.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • कागद उघडताना तो आरशातील प्रतिमेप्रमाणे (Mirror Image) उघडतो.
  • कागदाची घडी ज्या दिशेने घातली आहे, त्याच्या विरुद्ध दिशेने उघडली जाते.
  • कागदाच्या मध्यभागी घडी असेल तर आकृती दोन्ही बाजूंना सममित (Symmetrical) असते.
  • कागदाच्या कोपऱ्यात घडी असेल तर आकृती तिरकी किंवा उलट दिसते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हे प्रश्न निरीक्षणावर आधारित असतात.
  • अशा प्रश्नांमध्ये तर्कशक्ती आणि कल्पनाशक्तीचा वापर करावा लागतो.
  • प्रत्येक घडीनंतर कागदाचा आकार लहान होत जातो.

उदाहरणे

उदाहरण १

एका चौरस कागदाला मध्यभागी दुमडले आणि त्यावर एक वर्तुळ काढले. कागद उघडल्यावर दोन वर्तुळे दिसतील.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न सोडवताना कागदाच्या घड्यांचा क्रम उलट क्रमाने लक्षात ठेवा.
आरशातील प्रतिमेचा (Mirror Image) नियम वापरा.
पर्यायांचे निरीक्षण करून चुकीचे पर्याय आधी बाद करा.
वेळ वाचवण्यासाठी आकृतीचे मानसिक आकलन करा.

⚠️ सामान्य चुका

घड्यांचा क्रम चुकीच्या क्रमाने उघडणे.
आरशातील प्रतिमेचा नियम न वापरणे.
आकृतीची दिशा (Orientation) चुकीची समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका चौरस कागदाला अर्ध्या भागात दुमडले आणि त्यावर एक त्रिकोण कापला, तर कागद उघडल्यावर काय दिसेल?
अदोन त्रिकोण एकमेकांकडे तोंड करून
बदोन त्रिकोण विरुद्ध दिशेला तोंड करून
कचार त्रिकोण
डएकच त्रिकोण
योग्य उत्तर: अ) दोन त्रिकोण एकमेकांकडे तोंड करून

स्पष्टीकरण: कागद अर्ध्या भागात दुमडल्यामुळे एक त्रिकोण उघडल्यावर आरशातील प्रतिमेप्रमाणे दोन त्रिकोण दिसतील.
2. कागदाची घडी उघडताना कोणत्या नियमाचा वापर करावा?
अपाण्यातील प्रतिमा
बआरशातील प्रतिमा
कसरळ रेषा
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) आरशातील प्रतिमा

स्पष्टीकरण: कागद उघडताना तो आरशातील प्रतिमेप्रमाणे (Mirror Image) उघडतो.
3. जर कागद चार वेळा दुमडला असेल, तर उघडल्यावर किती पट आकृत्या दिसतील?
अ२
ब४
क८
ड१६
योग्य उत्तर: क) ८

स्पष्टीकरण: प्रत्येक घडी दुप्पट आकृत्या निर्माण करते, म्हणून ४ घड्यांमध्ये ८ आकृत्या दिसतील.
4. कागद दुमडण्याच्या प्रश्नांमध्ये मुख्यत्वे काय तपासले जाते?
अगणित
बभाषा
ककल्पनाशक्ती आणि तर्क
डइतिहास
योग्य उत्तर: क) कल्पनाशक्ती आणि तर्क

स्पष्टीकरण: हे प्रश्न पूर्णपणे कल्पनाशक्ती आणि तर्कावर आधारित असतात.
5. कागदाच्या कोपऱ्यावर छिद्र पाडल्यास कागद उघडल्यावर ते कुठे दिसेल?
अफक्त एका कोपऱ्यात
बमध्यभागी
कसर्व चार कोपऱ्यांत
डकुठेही नाही
योग्य उत्तर: क) सर्व चार कोपऱ्यांत

स्पष्टीकरण: कागद चारही बाजूंनी उघडल्यामुळे छिद्र चारही कोपऱ्यांत दिसेल.
6. कागद उघडण्याचा योग्य क्रम कोणता?
असुरुवातीपासून शेवटपर्यंत
बशेवटच्या घडीपासून सुरुवातीपर्यंत
ककोणत्याही क्रमाने
डमध्यभागापासून
योग्य उत्तर: ब) शेवटच्या घडीपासून सुरुवातीपर्यंत

स्पष्टीकरण: कागद नेहमी शेवटच्या घडीपासून सुरुवातीच्या घडीपर्यंत उलट क्रमाने उघडला जातो.
7. जर कागद त्रिकोणी दुमडला असेल, तर उघडल्यावर आकृती कशी असेल?
अत्रिकोणी
बचौकोनी
कवर्तुळाकार
डकागदाच्या मूळ आकारानुसार
योग्य उत्तर: ड) कागदाच्या मूळ आकारानुसार

स्पष्टीकरण: कागद उघडल्यावर तो त्याच्या मूळ आकारात येतो.
8. पेपर फोल्डिंग प्रश्नांमध्ये 'सममिती' (Symmetry) म्हणजे काय?
अआकृतीचे दोन समान भाग
बआकृतीचे चार भाग
कआकृतीचा आकार बदलणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) आकृतीचे दोन समान भाग

स्पष्टीकरण: सममिती म्हणजे आकृतीचे दोन समान भाग होणे.
9. कागदावर छिद्र पाडताना कोणत्या गोष्टीची काळजी घ्यावी?
अपेनचा वापर
बघडीची दिशा
ककागदाचा रंग
डकागदाची जाडी
योग्य उत्तर: ब) घडीची दिशा

स्पष्टीकरण: घडीची दिशा समजल्याशिवाय आकृतीचे अचूक स्थान सांगता येत नाही.
10. एका कागदाला दोनदा दुमडले आणि एक छिद्र पाडले, तर उघडल्यावर किती छिद्रे दिसतील?
अ१
ब२
क४
ड८
योग्य उत्तर: क) ४

स्पष्टीकरण: दोन घड्यांमध्ये ४ भाग होतात, म्हणून ४ छिद्रे दिसतील.
11. पेपर फोल्डिंग प्रश्न कोणत्या परीक्षेत विचारले जातात?
अपोलीस भरती
बतलाठी भरती
कMPSC
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: हे सर्व स्पर्धा परीक्षांच्या बुद्धिमत्ता चाचणीचा भाग आहेत.
12. कागद उघडताना आकृतीची दिशा कशी बदलते?
अबदलत नाही
बउलट होते
कतिरकी होते
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) उलट होते

स्पष्टीकरण: आरशातील प्रतिमेमुळे आकृतीची दिशा उलट होते.
13. जर कागद आडवा दुमडला असेल, तर उघडल्यावर आकृती कशी दिसेल?
अउभी
बआडवी
कतिरकी
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) आडवी

स्पष्टीकरण: आडव्या घडीमुळे आकृती आडव्या दिशेने परावर्तित होते.
14. पेपर फोल्डिंगमध्ये 'अशाब्दिक' चा अर्थ काय?
अशब्दांचा वापर नसणे
बफक्त चित्रे असणे
कअ आणि ब दोन्ही
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) अ आणि ब दोन्ही

स्पष्टीकरण: अशाब्दिक म्हणजे जिथे भाषेऐवजी आकृत्यांचा वापर केला जातो.
15. कागदाच्या मध्यभागी घडी घातल्यास आकृती कशी दिसते?
अअसममित
बसममित
कविस्कळीत
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) सममित

स्पष्टीकरण: मध्यभागी घडी घातल्यास दोन्ही बाजू समान (सममित) दिसतात.
16. कागद दुमडण्याच्या प्रश्नांचा सराव कसा करावा?
अप्रत्यक्ष कागद वापरून
बमानसिक कल्पनेने
कअ आणि ब दोन्ही
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) अ आणि ब दोन्ही

स्पष्टीकरण: सुरुवातीला कागद वापरून आणि नंतर मानसिक कल्पनेने सराव करणे उत्तम.
17. जर कागद तीन वेळा दुमडला असेल, तर किती आकृत्या तयार होतील?
अ२
ब४
क८
ड१६
योग्य उत्तर: क) ८

स्पष्टीकरण: २ चा घातांक ३ म्हणजे ८ आकृत्या.
18. पेपर फोल्डिंगमध्ये 'आरशातील प्रतिमा' (Mirror Image) महत्त्वाची का आहे?
अकारण कागद उघडताना तो आरशासारखा काम करतो
बकारण ती सोपी आहे
ककारण ती परीक्षेत विचारतात
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) कारण कागद उघडताना तो आरशासारखा काम करतो

स्पष्टीकरण: कागद उघडताना तो आरशातील प्रतिमेप्रमाणेच उघडतो.
19. कागदाच्या कोपऱ्यात कापल्यास उघडल्यावर काय होईल?
अमध्यभागी काप दिसेल
बकोनत्याही बाजूला काप दिसेल
कसर्व कोपऱ्यांत काप दिसेल
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) सर्व कोपऱ्यांत काप दिसेल

स्पष्टीकरण: कागद उघडल्यावर सर्व कोपऱ्यांत कापलेले भाग दिसतील.
20. पेपर फोल्डिंग प्रश्नांचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
अवेळ वाया घालवणे
बतर्कशक्ती तपासणे
कचित्रकला तपासणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) तर्कशक्ती तपासणे

स्पष्टीकरण: उमेदवाराची तर्कशक्ती आणि कल्पनाशक्ती तपासणे हे मुख्य उद्दिष्ट आहे.