MahaExam अभ्यास नोट्स

आरशातील प्रतिमा (Mirror Image) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

आरशातील प्रतिमा (Mirror Image)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये अशाब्दिक बुद्धिमत्तेमध्ये 'आरशातील प्रतिमा' हा एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या आकृतीची किंवा अक्षरांची आरशात दिसणारी प्रतिमा कशी असेल, हे ओळखायचे असते.

सविस्तर माहिती

आरशातील प्रतिमेमध्ये मुख्यत्वे 'पार्श्व परिवर्तन' (Lateral Inversion) होते. याचा अर्थ असा की, वस्तूची डावी बाजू आरशात उजवीकडे दिसते आणि उजवी बाजू डावीकडे दिसते. मात्र, वस्तूची वरची आणि खालची बाजू बदलत नाही. आरशातील प्रतिमा सोडवताना आकृतीचे घटक आरशाच्या किती जवळ आहेत आणि किती लांब आहेत, हे पाहणे महत्त्वाचे असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

पार्श्व परिवर्तन (Lateral Inversion)

वस्तूची डावी बाजू आरशात उजवीकडे आणि उजवी बाजू डावीकडे दिसण्याची प्रक्रिया.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • आरशातील प्रतिमेत वरची आणि खालची बाजू बदलत नाही.
  • आरशाच्या जवळ असलेला भाग प्रतिमेतही आरशाच्या जवळच दिसतो.
  • इंग्रजी मुळाक्षरांपैकी A, H, I, M, O, T, U, V, W, X, Y या अक्षरांची आरशातील प्रतिमा मूळ अक्षरासारखीच दिसते.
  • अंकांपैकी 0 आणि 8 यांची प्रतिमा आरशात मूळ अंकासारखीच दिसते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • आरशातील प्रतिमा आणि मूळ वस्तू यांचे अंतर समान असते.
  • घड्याळाच्या काट्यांच्या बाबतीत, जर आरशात वेळ पाहायची असेल, तर मूळ वेळ 11:60 मधून वजा करावी.

उदाहरणे

अक्षरांचे उदाहरण

जर 'B' हे अक्षर आरशासमोर ठेवले, तर त्याची प्रतिमा 'Я' अशी दिसेल.

आकृतीचे उदाहरण

जर त्रिकोणाच्या उजव्या कोपऱ्यात एक ठिपका असेल, तर आरशातील प्रतिमेत तो ठिपका डाव्या कोपऱ्यात दिसेल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत प्रश्नपत्रिका उलट करून प्रकाशाच्या दिशेने पाहिल्यास आरशातील प्रतिमा सहज ओळखता येते.
पर्यायांचे निरीक्षण करताना 'पार्श्व परिवर्तन' न झालेल्या पर्यायांना आधीच बाद करा.
अक्षरांच्या रचनेवर लक्ष केंद्रित करा.

⚠️ सामान्य चुका

आरशातील प्रतिमेला जलप्रतिमा (Water Image) समजणे.
डावी-उजवी बाजू बदलताना गोंधळ होणे.
घड्याळाच्या काट्यांच्या प्रश्नांत 12:00 ऐवजी 11:60 वापरण्यास विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. इंग्रजी शब्द 'CAT' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अTAC
बT A C (उलट)
कƆAT
डTAƆ
योग्य उत्तर: ड) TAƆ

स्पष्टीकरण: C आणि T चे पार्श्व परिवर्तन होऊन ते उलट दिसतील, A तसाच राहील.
2. आरशात पाहिल्यास घड्याळात 3:15 वाजले आहेत, तर प्रत्यक्ष वेळ काय असेल?
अ9:45
ब8:45
क9:15
ड8:15
योग्य उत्तर: ब) 8:45

स्पष्टीकरण: 11:60 - 3:15 = 8:45.
3. खालीलपैकी कोणत्या अक्षराची आरशातील प्रतिमा मूळ अक्षरासारखीच दिसते?
अB
बP
कM
डG
योग्य उत्तर: क) M

स्पष्टीकरण: M हे अक्षर सममित (Symmetric) असल्याने त्याची प्रतिमा बदलत नाही.
4. जर आरशात '9' हा अंक पाहिला तर तो कसा दिसेल?
अ6
बe
कp
डd
योग्य उत्तर: क) p

स्पष्टीकरण: 9 चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो उलट 'e' सारखा दिसेल.
5. आरशातील प्रतिमेत वरची बाजू खाली होते का?
अहो
बनाही
ककाही वेळा
डसांगता येत नाही
योग्य उत्तर: ब) नाही

स्पष्टीकरण: आरशातील प्रतिमेत फक्त डावी-उजवी बाजू बदलते, वरची-खालची नाही.
6. शब्द 'MIRROR' ची आरशातील प्रतिमा कशी असेल?
अRORRIM
बЯOЯЯIM
कMIRROR
डЯORRIM
योग्य उत्तर: ब) ЯOЯЯIM

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा क्रम उलट होईल आणि प्रत्येक अक्षर आरशात उलट दिसेल.
7. जर घड्याळात 6:30 वाजले असतील, तर आरशातील वेळ काय असेल?
अ6:30
ब5:30
क5:60
ड7:30
योग्य उत्तर: ब) 5:30

स्पष्टीकरण: 11:60 - 6:30 = 5:30. (पर्याय 1 बरोबर आहे).
8. अक्षर 'F' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अF
बℲ
कJ
डL
योग्य उत्तर: ब) Ⅎ

स्पष्टीकरण: F चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो उलट दिसेल.
9. आरशातील प्रतिमेत डावी बाजू काय होते?
अवरची
बखालची
कउजवी
डतशीच राहते
योग्य उत्तर: क) उजवी

स्पष्टीकरण: पार्श्व परिवर्तनामुळे डावी बाजू उजवीकडे जाते.
10. अंक '2' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अ5
बS
कƧ
ड2
योग्य उत्तर: क) Ƨ

स्पष्टीकरण: 2 चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो Ƨ असा दिसेल.
11. खालीलपैकी कोणते अक्षर आरशात बदलत नाही?
अK
बO
कR
डN
योग्य उत्तर: ब) O

स्पष्टीकरण: O हे अक्षर वर्तुळाकार असल्याने आरशात बदलत नाही.
12. जर आरशात 'P' पाहिला तर तो कसा दिसेल?
अq
बd
कb
डP
योग्य उत्तर: अ) q

स्पष्टीकरण: P चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो q सारखा दिसेल.
13. आरशातील प्रतिमेचा मुख्य गुणधर्म कोणता?
अआकार बदलणे
बरंग बदलणे
कपार्श्व परिवर्तन
डकाहीही बदलत नाही
योग्य उत्तर: क) पार्श्व परिवर्तन

स्पष्टीकरण: आरशातील प्रतिमेत पार्श्व परिवर्तन (Lateral Inversion) होते.
14. शब्द 'SCHOOL' ची आरशातील प्रतिमा काय असेल?
अLOOHCS
बLOOHƆS
कSCHOOL
डƆOHƆS
योग्य उत्तर: ब) LOOHƆS

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा क्रम उलट आणि अक्षरे उलट दिसतील.
15. घड्याळात 12:00 वाजले असताना आरशातील वेळ काय असेल?
अ12:00
ब6:00
क11:00
ड1:00
योग्य उत्तर: अ) 12:00

स्पष्टीकरण: 12:00 ची प्रतिमा 12:00 च असते.
16. अक्षर 'S' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अS
बƧ
क5
डZ
योग्य उत्तर: ब) Ƨ

स्पष्टीकरण: S चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो Ƨ असा दिसेल.
17. आरशात पाहताना वस्तूचे अंतर कसे असते?
अकमी होते
बजास्त होते
कसमान असते
डदुप्पट होते
योग्य उत्तर: क) समान असते

स्पष्टीकरण: आरशातील प्रतिमा आरशापासून तितक्याच अंतरावर असते जितक्या अंतरावर वस्तू आहे.
18. अक्षर 'D' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अD
बa
कb
डP
योग्य उत्तर: क) b

स्पष्टीकरण: D चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो b सारखा दिसेल.
19. आरशातील प्रतिमेत काय बदलत नाही?
अडावी बाजू
बउजवी बाजू
कवरची बाजू
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) वरची बाजू

स्पष्टीकरण: आरशातील प्रतिमेत वरची आणि खालची बाजू बदलत नाही.
20. अक्षर 'E' ची आरशातील प्रतिमा कशी दिसेल?
अE
बƎ
क3
डW
योग्य उत्तर: ब) Ǝ

स्पष्टीकरण: E चे पार्श्व परिवर्तन होऊन तो Ǝ असा दिसेल.