MahaExam अभ्यास नोट्स

आकृती पूर्ण करणे (Figure Completion) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

आकृती पूर्ण करणे (Figure Completion)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'आकृती पूर्ण करणे' हा घटक अशाब्दिक बुद्धिमत्तेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. यामध्ये उमेदवाराला एक अपूर्ण आकृती दिली जाते आणि दिलेल्या पर्यायांपैकी कोणता भाग जोडल्यास ती आकृती पूर्ण होईल, हे ओळखायचे असते.

सविस्तर माहिती

आकृती पूर्ण करण्याच्या प्रश्नांमध्ये एक मुख्य आकृती असते ज्याचा एक छोटा भाग गहाळ असतो. उमेदवाराला तर्कशक्ती वापरून त्या रिकाम्या जागेत तंतोतंत बसणारा पर्याय निवडायचा असतो. यामध्ये भौमितिक आकार, रेषांची रचना, कोनांचे माप आणि सममिती (Symmetry) यांचा विचार करावा लागतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

अपूर्ण आकृती

ज्या आकृतीचा एक भाग किंवा कोपरा रिकामा ठेवलेला असतो.

सममिती (Symmetry)

आकृतीचे दोन समान भाग असणे, ज्यामुळे ती संतुलित दिसते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • आकृतीमधील रेषांची दिशा आणि कोनांचे निरीक्षण करा.
  • आकृतीमध्ये वापरलेले भौमितिक आकार (वर्तुळ, त्रिकोण, चौरस) ओळखा.
  • आकृतीतील सममितीचा (Symmetry) विचार करा.
  • पर्यायांची तुलना मूळ आकृतीशी करून चुकीचे पर्याय बाद करा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हे प्रश्न निरीक्षण शक्तीवर आधारित असतात.
  • वेळेचे नियोजन करण्यासाठी पर्यायांकडे पाहून लवकर निर्णय घेणे आवश्यक आहे.
  • अशा प्रश्नांमध्ये तर्कसंगत विचार (Logical Reasoning) महत्त्वाचा असतो.

उदाहरणे

भौमितिक नमुना

जर आकृतीमध्ये चारही कोपऱ्यात वर्तुळ असेल आणि एक कोपरा रिकामा असेल, तर उत्तर पर्यायात वर्तुळ असलेला भाग निवडावा.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रथम आकृतीचा पॅटर्न समजून घ्या.
पर्यायातील आकृत्या मूळ आकृतीत ठेवून पहा.
अतिशय बारकाईने रेषांची जोडणी तपासा.
वेळ वाचवण्यासाठी 'Elimination Method' चा वापर करा.

⚠️ सामान्य चुका

घाईत चुकीचा पर्याय निवडणे.
आकृतीची दिशा (Rotation) न तपासणे.
रेषांची जाडी किंवा कोनांची दिशा दुर्लक्षित करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका चौरसाच्या चार भागांपैकी एक भाग रिकामा आहे, ज्यामध्ये तिरकी रेषा आहे. योग्य पर्याय निवडा.
अउभी रेषा
बआडवी रेषा
कतिरकी रेषा
डवर्तुळ
योग्य उत्तर: क) तिरकी रेषा

स्पष्टीकरण: आकृतीचा पॅटर्न तिरक्या रेषेचा असल्याने पर्याय ३ योग्य आहे.
2. जर आकृतीमध्ये तीन त्रिकोण एका ओळीत वाढत असतील, तर चौथा भाग कसा असेल?
अएक त्रिकोण
बदोन त्रिकोण
कचार त्रिकोण
डपाच त्रिकोण
योग्य उत्तर: क) चार त्रिकोण

स्पष्टीकरण: पॅटर्ननुसार त्रिकोणांची संख्या वाढत आहे, म्हणून ४ त्रिकोण योग्य आहेत.
3. आकृती पूर्ण करण्यासाठी कोणत्या घटकाचे निरीक्षण करणे सर्वात महत्त्वाचे आहे?
अरंग
बरेषा आणि आकार
कआकृतीची किंमत
डकागदाचा प्रकार
योग्य उत्तर: ब) रेषा आणि आकार

स्पष्टीकरण: अशाब्दिक प्रश्नांमध्ये रेषा आणि आकारांचे निरीक्षण करणे महत्त्वाचे असते.
4. आकृतीमध्ये वर्तुळाच्या आत वर्तुळ आहे, तर रिकाम्या भागात काय असेल?
अत्रिकोण
बचौरस
कवर्तुळ
डपंचकोन
योग्य उत्तर: क) वर्तुळ

स्पष्टीकरण: पॅटर्ननुसार वर्तुळात वर्तुळ असल्याने रिकाम्या भागात वर्तुळच येईल.
5. जर आकृतीमध्ये घड्याळाच्या काट्याप्रमाणे फिरणारे बाण असतील, तर पुढचा बाण कसा असेल?
अविरुद्ध दिशेला
बत्याच दिशेला
कस्थिर
डअदृश्य
योग्य उत्तर: ब) त्याच दिशेला

स्पष्टीकरण: पॅटर्न कायम राखण्यासाठी बाण त्याच दिशेने फिरत राहील.
6. आकृती पूर्ण करताना 'Elimination Method' म्हणजे काय?
असर्व पर्याय निवडणे
बचुकीचे पर्याय बाद करणे
कप्रश्न सोडून देणे
डकाहीही न करणे
योग्य उत्तर: ब) चुकीचे पर्याय बाद करणे

स्पष्टीकरण: चुकीचे पर्याय बाद केल्याने योग्य उत्तरापर्यंत पोहोचणे सोपे जाते.
7. आकृतीमध्ये दोन रेषा एकमेकांना छेदत असतील, तर पूर्ण आकृतीत काय दिसेल?
असमांतर रेषा
बछेदन बिंदू
कवर्तुळ
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) छेदन बिंदू

स्पष्टीकरण: रेषांचा छेद कायम राहणे आवश्यक आहे.
8. सममिती (Symmetry) म्हणजे काय?
अआकृतीचे असमान भाग
बआकृतीचे समान भाग
कआकृतीचा रंग
डआकृतीची लांबी
योग्य उत्तर: ब) आकृतीचे समान भाग

स्पष्टीकरण: सममिती म्हणजे आकृतीचे दोन समान भाग असणे.
9. आकृती पूर्ण करण्यासाठी सर्वात आधी काय करावे?
अपर्याय वाचणे
बमूळ आकृतीचे निरीक्षण करणे
कउत्तर लिहिणे
डकाहीही न करणे
योग्य उत्तर: ब) मूळ आकृतीचे निरीक्षण करणे

स्पष्टीकरण: मूळ आकृतीचे निरीक्षण केल्याशिवाय पॅटर्न समजत नाही.
10. जर आकृतीमध्ये चौरस, त्रिकोण, वर्तुळ असा क्रम असेल, तर पुढे काय येईल?
अचौरस
बत्रिकोण
कवर्तुळ
डपंचकोन
योग्य उत्तर: अ) चौरस

स्पष्टीकरण: क्रम पुन्हा चौरसापासून सुरू होईल.
11. आकृतीमध्ये रेषांची जाडी कशी असावी?
अमूळ आकृतीप्रमाणे
बजाड
कबारीक
डकाहीही चालेल
योग्य उत्तर: अ) मूळ आकृतीप्रमाणे

स्पष्टीकरण: आकृती सुसंगत दिसण्यासाठी रेषांची जाडी मूळ आकृतीप्रमाणे असावी.
12. अशाब्दिक बुद्धिमत्तेचे प्रश्न कोणत्या परीक्षेत विचारले जातात?
अफक्त MPSC
बफक्त पोलीस भरती
कसर्व स्पर्धा परीक्षा
डकोणत्याही परीक्षेत नाही
योग्य उत्तर: क) सर्व स्पर्धा परीक्षा

स्पष्टीकरण: हे प्रश्न सर्व प्रकारच्या स्पर्धा परीक्षांमध्ये विचारले जातात.
13. आकृती पूर्ण करताना कोनांचे माप का महत्त्वाचे आहे?
अआकृती सुंदर दिसण्यासाठी
बपॅटर्न अचूक जुळण्यासाठी
कवेळ घालवण्यासाठी
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) पॅटर्न अचूक जुळण्यासाठी

स्पष्टीकरण: कोनांचे माप अचूक असेल तरच आकृती पूर्ण होते.
14. जर आकृतीमध्ये बिंदूंची संख्या वाढत असेल, तर काय करावे?
अबिंदू मोजावेत
बबिंदू दुर्लक्षित करावेत
कपर्याय निवडावा
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) बिंदू मोजावेत

स्पष्टीकरण: बिंदूंची संख्या मोजल्यास पॅटर्न समजतो.
15. आकृती पूर्ण करण्यासाठी कोणता दृष्टिकोन योग्य आहे?
अतार्किक
बभावनिक
कअंदाज
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) तार्किक

स्पष्टीकरण: तार्किक दृष्टिकोन सर्वात महत्त्वाचा आहे.
16. आकृतीमध्ये रंगांचा वापर असल्यास काय करावे?
अरंग दुर्लक्षित करावे
बरंगांचा पॅटर्न तपासावा
करंग बदलून पहावा
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) रंगांचा पॅटर्न तपासावा

स्पष्टीकरण: रंगांचा पॅटर्न आकृती पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचा असतो.
17. आकृती पूर्ण करताना घाई केल्यास काय होते?
अवेळ वाचतो
बचुकीचे उत्तर मिळण्याची शक्यता वाढते
कप्रश्न लवकर सुटतो
डकाहीही होत नाही
योग्य उत्तर: ब) चुकीचे उत्तर मिळण्याची शक्यता वाढते

स्पष्टीकरण: घाईमुळे निरीक्षणात चूक होऊ शकते.
18. आकृतीमध्ये बाण बाहेरच्या दिशेला असल्यास काय करावे?
अबाण आत घ्यावा
बबाण बाहेरच ठेवावा
कबाण काढून टाकावा
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) बाण बाहेरच ठेवावा

स्पष्टीकरण: पॅटर्ननुसार बाणाची दिशा कायम ठेवावी.
19. आकृती पूर्ण करण्यासाठी कोणत्या कौशल्याची गरज आहे?
अनिरीक्षण
बगायन
कनृत्य
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) निरीक्षण

स्पष्टीकरण: निरीक्षण हे अशाब्दिक बुद्धिमत्तेचे मुख्य कौशल्य आहे.
20. आकृती पूर्ण करणे हा कोणत्या प्रकारचा प्रश्न आहे?
अशाब्दिक
बअशाब्दिक
कगणिती
डव्याकरण
योग्य उत्तर: ब) अशाब्दिक

स्पष्टीकरण: हे प्रश्न आकृत्यांवर आधारित असल्याने अशाब्दिक आहेत.