MahaExam अभ्यास नोट्स

लपलेली आकृती (Embedded Figure) - अभ्यास साहित्य | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

लपलेली आकृती (Embedded Figure) - अभ्यास साहित्य

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

अशाब्दिक बुद्धिमत्ता चाचणीमध्ये 'लपलेली आकृती' हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या मूळ आकृतीमध्ये एक विशिष्ट लहान आकृती लपलेली असते, ती शोधून काढणे अपेक्षित असते.

सविस्तर माहिती

लपलेली आकृती शोधणे म्हणजे दिलेल्या पर्यायांपैकी कोणती आकृती मुख्य आकृतीचा भाग आहे हे ओळखणे. यामध्ये आकृती फिरवण्याची (Rotation) परवानगी नसते, जोपर्यंत प्रश्नात तसे नमूद केलेले नसेल. ही चाचणी उमेदवाराची निरीक्षण शक्ती आणि एकाग्रता तपासण्यासाठी घेतली जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

लपलेली आकृती (Embedded Figure)

एक अशी आकृती जी मोठ्या किंवा गुंतागुंतीच्या आकृतीमध्ये दडलेली असते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेल्या पर्यायातील आकृती मूळ आकृतीमध्ये जशीच्या तशी शोधणे.
  • आकृतीचा आकार किंवा दिशा बदलू नये.
  • आकृतीचे रेषाखंड आणि कोनांचे निरीक्षण बारकाईने करणे.
  • पर्यायांचे एलिमिनेशन (Elimination) पद्धतीचा वापर करणे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • ही चाचणी पोलीस भरती, तलाठी आणि MPSC च्या सर्व परीक्षांमध्ये विचारली जाते.
  • वेळेचे नियोजन करण्यासाठी पर्यायांकडे पाहून मुख्य आकृतीशी तुलना करणे जलद ठरते.
  • अशा प्रश्नांमध्ये आकृती फिरवण्याची परवानगी नसते.

उदाहरणे

उदाहरण १

जर मुख्य आकृतीमध्ये 'Z' आकार असेल, तर पर्यायांमध्ये 'Z' शोधणे. हे शोधताना रेषांची लांबी आणि दिशा तपासावी.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रथम पर्यायांचे निरीक्षण करा, त्यानंतर मुख्य आकृतीमध्ये ते शोधण्याचा प्रयत्न करा.
गुंतागुंतीच्या आकृत्यांमध्ये रेषांच्या रचनेवर लक्ष केंद्रित करा.
पेन्सिलचा वापर करून आकृती शोधणे सोपे जाते.

⚠️ सामान्य चुका

आकृती फिरवून (Rotate) उत्तर शोधणे.
घाईघाईत चुकीचा पर्याय निवडणे.
मुख्य आकृतीतील सर्व रेषांकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. दिलेल्या आकृतीमध्ये लपलेली आकृती शोधा: मुख्य आकृतीमध्ये 'T' आकार आहे. पर्यायांपैकी कोणता पर्याय त्यात तंतोतंत बसतो?
अA. 'L' आकार
बB. 'T' आकार
कC. 'V' आकार
डD. 'O' आकार
योग्य उत्तर: ब) B. 'T' आकार

स्पष्टीकरण: मुख्य आकृतीमध्ये 'T' आकार शोधण्यास सांगितले आहे, म्हणून 'T' हाच योग्य पर्याय आहे.
2. खालीलपैकी कोणत्या आकृतीत 'X' आकार लपलेला आहे?
अA. वर्तुळ
बB. त्रिकोण
कC. दोन छेदणाऱ्या रेषा
डD. चौरस
योग्य उत्तर: क) C. दोन छेदणाऱ्या रेषा

स्पष्टीकरण: दोन छेदणाऱ्या रेषा 'X' आकार तयार करतात.
3. एका चौरसात लपलेला त्रिकोण शोधणे हे कोणत्या प्रकारचे कौशल्य आहे?
अA. गणिती
बB. निरीक्षण
कC. भाषिक
डD. ऐतिहासिक
योग्य उत्तर: ब) B. निरीक्षण

स्पष्टीकरण: हे पूर्णपणे निरीक्षण शक्तीवर आधारित आहे.
4. लपलेली आकृती शोधताना काय करू नये?
अA. आकृतीचे निरीक्षण
बB. आकृती फिरवणे
कC. पर्यायांची तुलना
डD. शांत राहणे
योग्य उत्तर: ब) B. आकृती फिरवणे

स्पष्टीकरण: आकृती फिरवण्याची परवानगी नसते.
5. जर मुख्य आकृतीमध्ये 'N' असेल, तर पर्यायातील कोणता भाग त्यात असेल?
अA. दोन समांतर रेषा आणि एक तिरकी रेषा
बB. वर्तुळ
कC. बिंदू
डD. वक्र रेषा
योग्य उत्तर: अ) A. दोन समांतर रेषा आणि एक तिरकी रेषा

स्पष्टीकरण: N ची रचना दोन समांतर आणि एका तिरक्या रेषेने बनते.
6. अशाब्दिक बुद्धिमत्तेत 'Embedded Figure' चा मुख्य उद्देश काय?
अA. पाठांतर तपासणे
बB. निरीक्षण क्षमता तपासणे
कC. लेखन कौशल्य
डD. वेग तपासणे
योग्य उत्तर: ब) B. निरीक्षण क्षमता तपासणे

स्पष्टीकरण: हे उमेदवाराची सूक्ष्म निरीक्षण क्षमता तपासते.
7. एका गुंतागुंतीच्या आकृतीत 'वर्तुळ' शोधायचे असल्यास काय पाहावे?
अA. कोपरे
बB. वक्र रेषा
कC. सरळ रेषा
डD. त्रिकोण
योग्य उत्तर: ब) B. वक्र रेषा

स्पष्टीकरण: वर्तुळ हे वक्र रेषेने बनलेले असते.
8. दिलेल्या पर्यायांपैकी कोणता आकार 'चौरस' मध्ये लपलेला असू शकतो?
अA. त्रिकोण
बB. वर्तुळ
कC. वरील दोन्ही
डD. यापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) C. वरील दोन्ही

स्पष्टीकरण: चौरसामध्ये त्रिकोण आणि वर्तुळ दोन्ही असू शकतात.
9. लपलेली आकृती शोधताना कोणती पद्धत सर्वात प्रभावी आहे?
अA. अंदाज लावणे
बB. एलिमिनेशन पद्धत
कC. आकृती काढणे
डD. मोजणे
योग्य उत्तर: ब) B. एलिमिनेशन पद्धत

स्पष्टीकरण: चुकीचे पर्याय काढून टाकल्यास योग्य उत्तर लवकर मिळते.
10. जर मुख्य आकृतीमध्ये 'W' असेल, तर त्यात किती तिरक्या रेषा असतील?
अA. २
बB. ३
कC. ४
डD. ५
योग्य उत्तर: क) C. ४

स्पष्टीकरण: W ची रचना ४ तिरक्या रेषांनी होते.
11. अशाब्दिक प्रश्नांमध्ये 'Rotation' ची परवानगी कधी असते?
अA. नेहमी
बB. कधीच नाही
कC. फक्त प्रश्नात नमूद असल्यास
डD. पर्यायावर अवलंबून
योग्य उत्तर: क) C. फक्त प्रश्नात नमूद असल्यास

स्पष्टीकरण: सामान्यतः परवानगी नसते, फक्त विशेष सूचना असल्यास असते.
12. एका त्रिकोणात लपलेली रेषा शोधणे हे कशाचे उदाहरण आहे?
अA. Embedded Figure
बB. Series
कC. Analogy
डD. Classification
योग्य उत्तर: अ) A. Embedded Figure

स्पष्टीकरण: हे लपलेल्या आकृतीचे उदाहरण आहे.
13. एका आकृतीत 'समान' भाग शोधणे म्हणजे काय?
अA. लपलेली आकृती
बB. आकृती पूर्ण करणे
कC. आरशातील प्रतिमा
डD. कागद दुमडणे
योग्य उत्तर: अ) A. लपलेली आकृती

स्पष्टीकरण: समान भाग शोधणे हे लपलेल्या आकृतीचे लक्षण आहे.
14. एका मोठ्या आकृतीत लहान आकृती शोधताना कशावर लक्ष द्यावे?
अA. रंगावर
बB. रेषांच्या रचनेवर
कC. आकाराच्या नावावर
डD. कोनांच्या मापावर
योग्य उत्तर: ब) B. रेषांच्या रचनेवर

स्पष्टीकरण: रेषांची रचना ही आकृती ओळखण्यासाठी महत्त्वाची असते.
15. खालीलपैकी कोणता आकार 'सरळ' रेषेचा नाही?
अA. त्रिकोण
बB. चौरस
कC. वर्तुळ
डD. आयत
योग्य उत्तर: क) C. वर्तुळ

स्पष्टीकरण: वर्तुळ हे वक्र रेषेने बनलेले असते.
16. एका आकृतीत 'Z' शोधताना कोणत्या गोष्टीची काळजी घ्यावी?
अA. रंगाची
बB. रेषांची दिशा
कC. आकृतीची उंची
डD. आकृतीची रुंदी
योग्य उत्तर: ब) B. रेषांची दिशा

स्पष्टीकरण: Z ची दिशा बदलल्यास तो वेगळा दिसू शकतो.
17. अशाब्दिक बुद्धिमत्ता चाचणी कोणत्या परीक्षेत विचारली जाते?
अA. पोलीस भरती
बB. तलाठी
कC. MPSC
डD. वरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) D. वरील सर्व

स्पष्टीकरण: ही सर्व स्पर्धा परीक्षांचा भाग आहे.
18. एका आकृतीत 'लपलेली आकृती' शोधणे हे कोणत्या प्रकारचे कौशल्य आहे?
अA. तार्किक
बB. गणिती
कC. भाषिक
डD. शारीरिक
योग्य उत्तर: अ) A. तार्किक

स्पष्टीकरण: हे तार्किक (Logical) कौशल्य आहे.
19. जर मुख्य आकृतीमध्ये 'M' असेल, तर त्यात किती रेषा आहेत?
अA. २
बB. ३
कC. ४
डD. ५
योग्य उत्तर: क) C. ४

स्पष्टीकरण: M मध्ये ४ रेषा असतात.
20. लपलेली आकृती शोधताना सर्वात आधी काय करावे?
अA. प्रश्न वाचणे
बB. मुख्य आकृतीचे निरीक्षण करणे
कC. पर्याय वाचणे
डD. उत्तर लिहिणे
योग्य उत्तर: ब) B. मुख्य आकृतीचे निरीक्षण करणे

स्पष्टीकरण: मुख्य आकृतीचे बारकाईने निरीक्षण करणे सर्वात महत्त्वाचे आहे.
विषयातील सर्व नोट्स