MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या आधारित इनपुट-आउटपुट (Number Input-Output) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या आधारित इनपुट-आउटपुट (Number Input-Output)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'इनपुट-आउटपुट' हा घटक तर्कशक्ती (Reasoning) विभागातील एक महत्त्वाचा भाग आहे. यामध्ये दिलेल्या संख्यांच्या मालिकेवर विशिष्ट प्रक्रिया करून अंतिम आउटपुट मिळवले जाते. हे प्रश्न सोडवण्यासाठी तर्कसंगत विचार आणि गणिताच्या मूलभूत क्रियांची आवश्यकता असते.

सविस्तर माहिती

इनपुट-आउटपुट प्रश्नांमध्ये एक 'इनपुट' दिलेले असते आणि काही पायऱ्यांमध्ये (Steps) त्याचे रूपांतर 'आउटपुट'मध्ये केलेले असते. आपल्याला त्या पायऱ्यांमधील तर्क (Logic) शोधून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे द्यायची असतात. यामध्ये चढता क्रम, उतरता क्रम, सम-विषम संख्यांचे गट, अंकांची बेरीज किंवा गुणाकार यांसारख्या विविध पद्धती वापरल्या जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

इनपुट (Input)

दिलेली मूळ संख्यांची मालिका ज्यावर प्रक्रिया करायची आहे.

पायरी (Step)

इनपुटवर केलेली एक विशिष्ट तार्किक प्रक्रिया.

आउटपुट (Output)

सर्व पायऱ्या पूर्ण झाल्यानंतर मिळणारी अंतिम मालिका.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेल्या पायऱ्यांचे बारकाईने निरीक्षण करा.
  • प्रत्येक पायरीत कोणत्या संख्येचे स्थान बदलले आहे ते तपासा.
  • संख्या चढत्या किंवा उतरत्या क्रमाने लावल्या आहेत का ते पहा.
  • अंकांची बेरीज, वजाबाकी किंवा गुणाकार करून नवीन संख्या तयार केली आहे का ते तपासा.
  • शेवटच्या पायरीवरून लॉजिक ओळखणे सोपे जाते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हे प्रश्न प्रामुख्याने MPSC मुख्य परीक्षा आणि बँक परीक्षांमध्ये विचारले जातात.
  • वेळेचे नियोजन करण्यासाठी लॉजिक लवकर ओळखणे महत्त्वाचे आहे.
  • अनेकदा शेवटची पायरी ही 'अंतिम आउटपुट' असते.

उदाहरणे

उदाहरण १: चढता क्रम

इनपुट: 45, 12, 89, 33. पायरी १: 12, 45, 89, 33. पायरी २: 12, 33, 45, 89. येथे लहान संख्या क्रमाने डावीकडे घेतल्या आहेत.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न सोडवताना रफ पेपरवर प्रत्येक पायरी स्पष्ट लिहा.
जर लॉजिक सापडत नसेल, तर संख्यांमधील फरक काढून पहा.
जास्तीत जास्त सराव केल्यास लॉजिक ओळखण्याची गती वाढते.

⚠️ सामान्य चुका

घाईत पायऱ्यांचे लॉजिक चुकीचे समजणे.
एखादी संख्या लिहिताना चूक करणे.
शेवटच्या पायरीपर्यंत न पोहोचता उत्तर काढण्याचा प्रयत्न करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. इनपुट: 25, 48, 12, 99. पायरी १: 12, 25, 48, 99. हे कोणत्या प्रकारचे लॉजिक आहे?
अउतरता क्रम
बचढता क्रम
कअंकांची बेरीज
डवर्ग संख्या
योग्य उत्तर: ब) चढता क्रम

स्पष्टीकरण: संख्या लहान ते मोठ्या क्रमाने (12, 25, 48, 99) लावल्या आहेत, म्हणून हा चढता क्रम आहे.
2. जर इनपुटमध्ये 8, 5, 2, 9 आहे आणि आउटपुट 9, 8, 5, 2 आहे, तर लॉजिक काय आहे?
अचढता क्रम
बउतरता क्रम
कसम संख्या
डविषम संख्या
योग्य उत्तर: ब) उतरता क्रम

स्पष्टीकरण: संख्या मोठ्या ते लहान क्रमाने लावल्या आहेत, म्हणून हा उतरता क्रम आहे.
3. इनपुट: 12, 15, 18. पायरी १: 15, 18, 21. येथे काय प्रक्रिया झाली आहे?
अप्रत्येक संख्येत 3 मिळवले
बप्रत्येक संख्येत 2 मिळवले
कप्रत्येक संख्येत 5 मिळवले
डप्रत्येक संख्येत 1 मिळवले
योग्य उत्तर: अ) प्रत्येक संख्येत 3 मिळवले

स्पष्टीकरण: 12+3=15, 15+3=18, 18+3=21. प्रत्येक संख्येत 3 मिळवले आहेत.
4. इनपुट: 2, 4, 6. आउटपुट: 4, 16, 36. लॉजिक ओळखा.
असंख्यांची दुप्पट
बसंख्यांची निमपट
कसंख्यांचा वर्ग
डसंख्यांचा घन
योग्य उत्तर: क) संख्यांचा वर्ग

स्पष्टीकरण: 2 चा वर्ग 4, 4 चा वर्ग 16, 6 चा वर्ग 36.
5. इनपुट: 10, 20, 30. आउटपुट: 5, 10, 15. लॉजिक ओळखा.
असंख्यांची दुप्पट
बसंख्यांची निमपट
कसंख्यांचा वर्ग
डसंख्यांचा घन
योग्य उत्तर: ब) संख्यांची निमपट

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येला 2 ने भागले आहे.
6. इनपुट: 1, 2, 3. आउटपुट: 2, 4, 6. लॉजिक ओळखा.
अदुप्पट करणे
बतिप्पट करणे
कवर्ग करणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) दुप्पट करणे

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येला 2 ने गुणले आहे.
7. इनपुट: 5, 10, 15. आउटपुट: 15, 10, 5. हे काय दर्शवते?
अचढता क्रम
बउतरता क्रम
कसंख्यांची बेरीज
डसंख्यांचा गुणाकार
योग्य उत्तर: ब) उतरता क्रम

स्पष्टीकरण: संख्या मोठ्या ते लहान क्रमाने आहेत.
8. इनपुट: 11, 22, 33. आउटपुट: 12, 23, 34. लॉजिक काय आहे?
अ+1
ब+2
क+3
ड+4
योग्य उत्तर: अ) +1

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येत 1 मिळवला आहे.
9. इनपुट: 10, 9, 8. आउटपुट: 9, 8, 7. लॉजिक काय आहे?
अ-1
ब-2
क-3
ड-4
योग्य उत्तर: अ) -1

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येतून 1 वजा केला आहे.
10. इनपुट: 2, 3, 5. आउटपुट: 8, 27, 125. लॉजिक काय आहे?
अवर्ग
बघन
कदुप्पट
डतिप्पट
योग्य उत्तर: ब) घन

स्पष्टीकरण: 2 चा घन 8, 3 चा घन 27, 5 चा घन 125.
11. इनपुट: 10, 20, 30. आउटपुट: 30, 20, 10. हे कोणत्या प्रकारचे लॉजिक आहे?
अचढता क्रम
बउतरता क्रम
कअंकांची बेरीज
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) उतरता क्रम

स्पष्टीकरण: संख्या उतरत्या क्रमाने लावल्या आहेत.
12. इनपुट: 4, 8, 12. आउटपुट: 2, 4, 6. लॉजिक काय आहे?
अ2 ने भागले
ब3 ने भागले
क4 ने भागले
ड5 ने भागले
योग्य उत्तर: अ) 2 ने भागले

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येला 2 ने भागले आहे.
13. इनपुट: 1, 3, 5. आउटपुट: 3, 9, 15. लॉजिक काय आहे?
अ2 ने गुणले
ब3 ने गुणले
क4 ने गुणले
ड5 ने गुणले
योग्य उत्तर: ब) 3 ने गुणले

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येला 3 ने गुणले आहे.
14. इनपुट: 10, 12, 14. आउटपुट: 14, 12, 10. लॉजिक काय आहे?
अचढता क्रम
बउतरता क्रम
कवर्ग
डघन
योग्य उत्तर: ब) उतरता क्रम

स्पष्टीकरण: संख्या उतरत्या क्रमाने आहेत.
15. इनपुट: 5, 6, 7. आउटपुट: 25, 36, 49. लॉजिक काय आहे?
अवर्ग
बघन
कदुप्पट
डतिप्पट
योग्य उत्तर: अ) वर्ग

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येचा वर्ग केला आहे.
16. इनपुट: 10, 15, 20. आउटपुट: 12, 17, 22. लॉजिक काय आहे?
अ+1
ब+2
क+3
ड+4
योग्य उत्तर: ब) +2

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येत 2 मिळवले आहेत.
17. इनपुट: 50, 40, 30. आउटपुट: 48, 38, 28. लॉजिक काय आहे?
अ-1
ब-2
क-3
ड-4
योग्य उत्तर: ब) -2

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येतून 2 वजा केले आहेत.
18. इनपुट: 1, 4, 9. आउटपुट: 1, 2, 3. लॉजिक काय आहे?
अवर्गमूळ
बघनमूळ
कदुप्पट
डतिप्पट
योग्य उत्तर: अ) वर्गमूळ

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येचे वर्गमूळ काढले आहे.
19. इनपुट: 8, 27, 64. आउटपुट: 2, 3, 4. लॉजिक काय आहे?
अवर्गमूळ
बघनमूळ
कदुप्पट
डतिप्पट
योग्य उत्तर: ब) घनमूळ

स्पष्टीकरण: प्रत्येक संख्येचे घनमूळ काढले आहे.
20. इनपुट: 10, 20, 30. आउटपुट: 10, 20, 30. हे काय दर्शवते?
अबदल नाही
बचढता क्रम
कउतरता क्रम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) बदल नाही

स्पष्टीकरण: इनपुट आणि आउटपुट समान आहेत, म्हणजे कोणताही बदल झालेला नाही.
विषयातील सर्व नोट्स