MahaExam अभ्यास नोट्स
मिश्र इनपुट-आउटपुट (Mixed Input-Output) तर्कशास्त्र | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
MahaExam अभ्यास नोट्स
मिश्र इनपुट-आउटपुट (Mixed Input-Output) तर्कशास्त्र
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'इनपुट-आउटपुट' हा घटक तर्कशक्ती तपासण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामध्ये दिलेल्या माहितीच्या मालिकेत विशिष्ट नियमांनुसार बदल करून अंतिम आउटपुट मिळवले जाते.
सविस्तर माहिती
मिश्र इनपुट-आउटपुटमध्ये संख्या आणि शब्द यांचे मिश्रण असते. यामध्ये सहसा चढता किंवा उतरता क्रम, अक्षरांचे स्थान, किंवा संख्यांची बेरीज/गुणाकार यांसारखे तर्क वापरले जातात. परीक्षेत एक 'इनपुट' दिले जाते आणि त्याचे विविध 'स्टेप्स' (पायऱ्या) दिल्या जातात. आपल्याला त्या पायऱ्यांमधील तर्क ओळखून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे द्यायची असतात.
महत्त्वाच्या संज्ञा
इनपुट (Input)
दिलेली मूळ माहिती किंवा घटकांची मालिका.
स्टेप्स (Steps)
इनपुटवर प्रक्रिया करून मिळवलेल्या क्रमिक पायऱ्या.
आउटपुट (Output)
दिलेल्या नियमांचे पालन करून मिळवलेली अंतिम पायरी.
महत्त्वाचे मुद्दे
- प्रथम इनपुट आणि शेवटची पायरी यांचे निरीक्षण करा.
- प्रत्येक पायरीत किती घटक बदलले आहेत ते तपासा.
- संख्यांचा चढता किंवा उतरता क्रम तपासा.
- शब्दांचा वर्णानुक्रम (Alphabetical order) तपासा.
- एका वेळी एक किंवा दोन घटक बदलले जातात का ते पहा.
महत्त्वाची तथ्ये
- हे प्रश्न MPSC मुख्य परीक्षा आणि बँकिंग परीक्षांमध्ये वारंवार विचारले जातात.
- तर्क ओळखण्यासाठी कमीत कमी वेळात पायऱ्यांचे निरीक्षण करणे आवश्यक आहे.
- अनेकदा शेवटची पायरी ही 'अरेन्जमेंट' पूर्ण झाल्याचे दर्शवते.
उदाहरणे
संख्या आणि शब्द क्रम
इनपुट: 45, Apple, 12, Ball, 88, Cat. स्टेप 1: 12, 45, Apple, Ball, 88, Cat. येथे सर्वात लहान संख्या सुरुवातीला घेतली आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
पूर्ण इनपुट सोडवण्यापेक्षा प्रश्नानुसार आवश्यक पायरीच शोधा.
वेळ वाचवण्यासाठी रफ वर्कमध्ये संक्षिप्त रूप वापरा.
तर्क सापडत नसेल तर संख्यांच्या बेरजेचा किंवा अक्षरांच्या स्थानाचा विचार करा.
⚠️ सामान्य चुका
घाईत पायऱ्यांमधील बदल चुकीचे वाचणे.
तर्क (Logic) चुकीचा लावणे.
अक्षरांचा वर्णानुक्रम लावताना चूक करणे.
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
1. इनपुट-आउटपुट प्रश्नांमध्ये 'स्टेप्स' म्हणजे काय?
अप्रश्नाचे उत्तर
बदिलेल्या माहितीवर केलेली प्रक्रिया
ककेवळ संख्यांची बेरीज
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) दिलेल्या माहितीवर केलेली प्रक्रिया
स्पष्टीकरण: स्टेप्स म्हणजे इनपुटवर विशिष्ट तर्क लावून केलेली क्रमिक प्रक्रिया होय.
स्पष्टीकरण: स्टेप्स म्हणजे इनपुटवर विशिष्ट तर्क लावून केलेली क्रमिक प्रक्रिया होय.
2. जर इनपुटमध्ये संख्या चढत्या क्रमाने लावायच्या असतील, तर पहिली पायरी कशी असेल?
असर्वात मोठी संख्या सुरुवातीला
बसर्वात लहान संख्या सुरुवातीला
कसंख्यांची बेरीज
डअक्षरांचा क्रम
योग्य उत्तर: ब) सर्वात लहान संख्या सुरुवातीला
स्पष्टीकरण: चढत्या क्रमात सर्वात लहान संख्या प्रथम येते.
स्पष्टीकरण: चढत्या क्रमात सर्वात लहान संख्या प्रथम येते.
3. इनपुट-आउटपुट सोडवताना सर्वात आधी काय करावे?
असगळ्या पायऱ्या लिहाव्यात
बशेवटची पायरी आणि इनपुटचे निरीक्षण करावे
कपर्याय तपासावेत
डकाहीही करू नये
योग्य उत्तर: ब) शेवटची पायरी आणि इनपुटचे निरीक्षण करावे
स्पष्टीकरण: इनपुट आणि शेवटची पायरी पाहिल्यावर तर्क लवकर समजतो.
स्पष्टीकरण: इनपुट आणि शेवटची पायरी पाहिल्यावर तर्क लवकर समजतो.
4. मिश्र इनपुट-आउटपुटमध्ये कशाचा समावेश असतो?
अकेवळ संख्या
बकेवळ शब्द
कसंख्या आणि शब्द दोन्ही
डकेवळ चिन्हे
योग्य उत्तर: क) संख्या आणि शब्द दोन्ही
स्पष्टीकरण: मिश्र इनपुट-आउटपुटमध्ये संख्या आणि शब्द यांचे मिश्रण असते.
स्पष्टीकरण: मिश्र इनपुट-आउटपुटमध्ये संख्या आणि शब्द यांचे मिश्रण असते.
5. जर 'Apple' आणि 'Ball' हे शब्द वर्णानुक्रमे लावायचे असतील, तर कोणता शब्द आधी येईल?
अBall
बApple
कदोन्ही एकाच वेळी
डकाही सांगता येत नाही
योग्य उत्तर: ब) Apple
स्पष्टीकरण: वर्णानुक्रमे (A-Z) 'Apple' हा शब्द 'Ball' च्या आधी येतो.
स्पष्टीकरण: वर्णानुक्रमे (A-Z) 'Apple' हा शब्द 'Ball' च्या आधी येतो.
6. इनपुट-आउटपुटमध्ये 'रिव्हर्स ऑर्डर' म्हणजे काय?
अचढता क्रम
बउतरता क्रम
कअक्षर क्रम
डसंख्या बेरीज
योग्य उत्तर: ब) उतरता क्रम
स्पष्टीकरण: रिव्हर्स ऑर्डर म्हणजे उतरता क्रम (मोठ्याकडून लहानाकडे).
स्पष्टीकरण: रिव्हर्स ऑर्डर म्हणजे उतरता क्रम (मोठ्याकडून लहानाकडे).
7. एका इनपुटमध्ये 6 घटक आहेत, तर जास्तीत जास्त किती पायऱ्या असू शकतात?
अ6
ब5
क4
ड7
योग्य उत्तर: अ) 6
स्पष्टीकरण: सामान्यतः घटकांच्या संख्येइतक्या किंवा त्यापेक्षा कमी पायऱ्या असतात.
स्पष्टीकरण: सामान्यतः घटकांच्या संख्येइतक्या किंवा त्यापेक्षा कमी पायऱ्या असतात.
8. तर्क शोधण्यासाठी कोणती पद्धत सर्वोत्तम आहे?
अअंदाज लावणे
बपायऱ्यांमधील फरक पाहणे
कप्रश्न सोडून देणे
डपर्याय वाचणे
योग्य उत्तर: ब) पायऱ्यांमधील फरक पाहणे
स्पष्टीकरण: पायऱ्यांमधील फरक पाहिल्याने तर्क स्पष्ट होतो.
स्पष्टीकरण: पायऱ्यांमधील फरक पाहिल्याने तर्क स्पष्ट होतो.
9. इनपुट-आउटपुट प्रश्न कोणत्या परीक्षेत विचारले जातात?
अMPSC
बबँकिंग
कपोलीस भरती
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व
स्पष्टीकरण: हे प्रश्न सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये तर्कशक्ती तपासण्यासाठी विचारले जातात.
स्पष्टीकरण: हे प्रश्न सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये तर्कशक्ती तपासण्यासाठी विचारले जातात.
10. जर इनपुटमध्ये '15, 8, 22, 3' असेल आणि स्टेप 1 मध्ये '3, 15, 8, 22' असेल, तर कोणता तर्क वापरला आहे?
असर्वात लहान संख्या सुरुवातीला
बसर्वात मोठी संख्या सुरुवातीला
कसंख्यांची बेरीज
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) सर्वात लहान संख्या सुरुवातीला
स्पष्टीकरण: येथे सर्वात लहान संख्या (3) सुरुवातीला घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: येथे सर्वात लहान संख्या (3) सुरुवातीला घेतली आहे.
11. इनपुट-आउटपुटमध्ये 'अल्फाबेटिकल ऑर्डर' म्हणजे काय?
असंख्यांचा क्रम
बअक्षरांचा वर्णानुक्रम
कचिन्हांचा क्रम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) अक्षरांचा वर्णानुक्रम
स्पष्टीकरण: अल्फाबेटिकल ऑर्डर म्हणजे A ते Z असा अक्षरांचा क्रम.
स्पष्टीकरण: अल्फाबेटिकल ऑर्डर म्हणजे A ते Z असा अक्षरांचा क्रम.
12. जर शेवटच्या पायरीत सर्व घटक क्रमाने असतील, तर त्याला काय म्हणतात?
अइनपुट
बआउटपुट
कमध्यवर्ती पायरी
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) आउटपुट
स्पष्टीकरण: अंतिम पायरी म्हणजे आउटपुट.
स्पष्टीकरण: अंतिम पायरी म्हणजे आउटपुट.
13. इनपुट-आउटपुट प्रश्नांचा मुख्य उद्देश काय आहे?
अवेळ वाया घालवणे
बतर्कशक्ती तपासणे
कगणिताची चाचणी
डस्मरणशक्ती तपासणे
योग्य उत्तर: ब) तर्कशक्ती तपासणे
स्पष्टीकरण: हे प्रश्न उमेदवाराची तर्क लावण्याची क्षमता तपासण्यासाठी असतात.
स्पष्टीकरण: हे प्रश्न उमेदवाराची तर्क लावण्याची क्षमता तपासण्यासाठी असतात.
14. जर पायऱ्यांमध्ये संख्यांची बेरीज वाढत असेल, तर तो कोणता तर्क असू शकतो?
अगुणाकार तर्क
बबेरीज तर्क
कक्रमवारी तर्क
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) बेरीज तर्क
स्पष्टीकरण: संख्यांच्या बेरजेवर आधारित तर्क असू शकतो.
स्पष्टीकरण: संख्यांच्या बेरजेवर आधारित तर्क असू शकतो.
15. इनपुट-आउटपुटमध्ये 'शिफ्टिंग' म्हणजे काय?
अघटकांची जागा बदलणे
बसंख्या वाढवणे
कअक्षरे काढणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) घटकांची जागा बदलणे
स्पष्टीकरण: शिफ्टिंग म्हणजे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी घटक हलवणे.
स्पष्टीकरण: शिफ्टिंग म्हणजे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी घटक हलवणे.
16. परीक्षेत इनपुट-आउटपुटचे प्रश्न सोडवताना काय टाळावे?
अशांत राहणे
बघाई करणे
कतर्क लावणे
डपायऱ्या पाहणे
योग्य उत्तर: ब) घाई करणे
स्पष्टीकरण: घाई केल्यामुळे तर्क चुकीचा लागू शकतो.
स्पष्टीकरण: घाई केल्यामुळे तर्क चुकीचा लागू शकतो.
17. जर इनपुटमध्ये 'Z, A, Y, B' असेल आणि स्टेप 1 मध्ये 'A, Z, Y, B' असेल, तर कोणता तर्क आहे?
अवर्णानुक्रम
बउतरता क्रम
कसंख्या क्रम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) वर्णानुक्रम
स्पष्टीकरण: येथे 'A' हा वर्णानुक्रमे पहिला येतो म्हणून तो सुरुवातीला घेतला आहे.
स्पष्टीकरण: येथे 'A' हा वर्णानुक्रमे पहिला येतो म्हणून तो सुरुवातीला घेतला आहे.
18. इनपुट-आउटपुटमध्ये 'पॅटर्न' ओळखणे का महत्त्वाचे आहे?
अवेळ वाचवण्यासाठी
बप्रश्न कठीण करण्यासाठी
ककाहीही नाही
डफक्त माहितीसाठी
योग्य उत्तर: अ) वेळ वाचवण्यासाठी
स्पष्टीकरण: पॅटर्न ओळखल्यास प्रश्न लवकर सुटतो.
स्पष्टीकरण: पॅटर्न ओळखल्यास प्रश्न लवकर सुटतो.
19. जर इनपुटमध्ये 5 शब्द असतील, तर किती पायऱ्या अपेक्षित आहेत?
अ5
ब10
क2
ड1
योग्य उत्तर: अ) 5
स्पष्टीकरण: सामान्यतः घटकांच्या संख्येइतक्या पायऱ्या असतात.
स्पष्टीकरण: सामान्यतः घटकांच्या संख्येइतक्या पायऱ्या असतात.
20. इनपुट-आउटपुटमध्ये 'लॉजिक' म्हणजे काय?
अप्रश्न
बनियम
कउत्तर
डपर्याय
योग्य उत्तर: ब) नियम
स्पष्टीकरण: लॉजिक म्हणजे इनपुटवर प्रक्रिया करण्याचा निश्चित नियम.
स्पष्टीकरण: लॉजिक म्हणजे इनपुटवर प्रक्रिया करण्याचा निश्चित नियम.