MahaExam अभ्यास नोट्स

शब्द कोडिंग (Word Coding) - बुद्धिमत्ता चाचणी | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

शब्द कोडिंग (Word Coding) - बुद्धिमत्ता चाचणी

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

शब्द कोडिंग हा स्पर्धा परीक्षांमधील एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या शब्दांना विशिष्ट तर्कानुसार दुसऱ्या शब्दांनी दर्शवले जाते. हे तर्क शोधून काढणे म्हणजे कोडिंग-डिकोडिंग होय.

सविस्तर माहिती

शब्द कोडिंगमध्ये एका शब्दाचा अर्थ दुसऱ्या शब्दाने बदलला जातो. परीक्षेत विचारले जाणारे प्रश्न हे सहसा 'जर अ ला ब म्हटले, ब ला क म्हटले...' अशा स्वरूपाचे असतात. यामध्ये मूळ शब्दाचा अर्थ न घेता, दिलेल्या अटीनुसार नवीन शब्दाचा अर्थ घ्यावा लागतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कोडिंग (Coding)

एखाद्या माहितीला विशिष्ट नियमावलीनुसार गुप्त भाषेत रूपांतरित करणे.

डिकोडिंग (Decoding)

दिलेल्या गुप्त भाषेतील नियमांचा शोध घेऊन मूळ अर्थ शोधणे.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेल्या अटींचे काळजीपूर्वक वाचन करा.
  • प्रश्नात 'म्हणजे' (means) आणि 'म्हटले' (called) या शब्दांमधील फरक ओळखा.
  • जर 'अ ला ब म्हटले', तर 'अ' च्या जागी 'ब' वापरावे.
  • जर 'अ म्हणजे ब', तर 'ब' च्या जागी 'अ' वापरावे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हे प्रश्न तर्कशक्तीवर आधारित असतात, त्यामुळे सामान्य ज्ञानाचा वापर करताना अटींकडे लक्ष द्या.
  • पोलीस भरती आणि तलाठी भरतीमध्ये यावर किमान १-२ प्रश्न विचारले जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १

जर 'पाण्याला' 'आकाश' म्हटले, 'आकाशाला' 'वारा' म्हटले, 'वाऱ्याला' 'जमीन' म्हटले, तर पक्षी कोठे उडतात? उत्तर: पक्षी आकाशात उडतात, पण आकाशाला 'वारा' म्हटले आहे, म्हणून उत्तर 'वारा' येईल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्नातील अटींची एक छोटी यादी बाजूला लिहून घ्या.
घाईत मूळ अर्थ लिहू नका, अटीनुसार बदललेला अर्थच लिहा.
वेळेचे नियोजन करण्यासाठी सराव महत्त्वाचा आहे.

⚠️ सामान्य चुका

अटींमधील 'म्हणजे' आणि 'म्हटले' यातील फरक न समजणे.
मूळ माहितीच्या आधारे उत्तर देणे, अटींकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. जर 'निळ्याला' 'पांढरा' म्हटले, 'पांढऱ्याला' 'काळा' म्हटले, 'काळ्याला' 'लाल' म्हटले, तर दुधाचा रंग कोणता?
अनिळा
बपांढरा
ककाळा
डलाल
योग्य उत्तर: क) काळा

स्पष्टीकरण: दुधाचा रंग पांढरा असतो आणि पांढऱ्याला 'काळा' म्हटले आहे, म्हणून उत्तर काळा येईल.
2. जर 'आकाशाला' 'तारा' म्हटले, 'ताऱ्याला' 'पाणी' म्हटले, 'पाण्याला' 'फूल' म्हटले, तर मासे कोठे राहतात?
अआकाश
बतारा
कपाणी
डफूल
योग्य उत्तर: ड) फूल

स्पष्टीकरण: मासे पाण्यात राहतात आणि पाण्याला 'फूल' म्हटले आहे.
3. जर 'पेन' म्हणजे 'पेन्सिल', 'पेन्सिल' म्हणजे 'रबर', 'रबर' म्हणजे 'शाई', तर लिहिण्यासाठी कशाचा वापर कराल?
अपेन
बपेन्सिल
करबर
डशाई
योग्य उत्तर: ब) पेन्सिल

स्पष्टीकरण: लिहिण्यासाठी पेन्सिल वापरतात आणि 'पेन म्हणजे पेन्सिल' दिले आहे, म्हणून उत्तर पेन्सिल.
4. जर 'लाल' ला 'पिवळा' म्हटले, 'पिवळ्याला' 'हिरवा' म्हटले, 'हिरव्याला' 'निळा' म्हटले, तर झाडाच्या पानांचा रंग कोणता?
अलाल
बपिवळा
कहिरवा
डनिळा
योग्य उत्तर: ड) निळा

स्पष्टीकरण: पाने हिरवी असतात आणि हिरव्याला 'निळा' म्हटले आहे.
5. जर 'साखरेला' 'मीठ' म्हटले, 'मिठाला' 'हळद' म्हटले, 'हळदीला' 'मिरची' म्हटले, तर गोड पदार्थात काय टाकाल?
असाखर
बमीठ
कहळद
डमिरची
योग्य उत्तर: ब) मीठ

स्पष्टीकरण: गोड पदार्थात साखर टाकतात आणि साखरेला 'मीठ' म्हटले आहे.
6. जर 'बस' ला 'ट्रेन' म्हटले, 'ट्रेन' ला 'विमान' म्हटले, 'विमानाला' 'सायकल' म्हटले, तर आकाशात काय उडते?
अबस
बट्रेन
कविमान
डसायकल
योग्य उत्तर: ड) सायकल

स्पष्टीकरण: आकाशात विमान उडते आणि विमानाला 'सायकल' म्हटले आहे.
7. जर 'दिवसाला' 'रात्र' म्हटले, 'रात्रीला' 'सकाळ' म्हटले, 'सकाळला' 'दुपार' म्हटले, तर सूर्य कधी उगवतो?
अदिवस
बरात्र
कसकाळ
डदुपार
योग्य उत्तर: क) सकाळ

स्पष्टीकरण: सूर्य सकाळी उगवतो आणि सकाळला 'दुपार' म्हटले आहे.
8. जर 'पुस्तक' म्हणजे 'पेन', 'पेन' म्हणजे 'वही', 'वही' म्हणजे 'शाळा', तर लिहिण्यासाठी कशाचा वापर कराल?
अपुस्तक
बपेन
कवही
डशाळा
योग्य उत्तर: क) वही

स्पष्टीकरण: लिहिण्यासाठी पेन वापरतात आणि पेन म्हणजे 'वही' आहे.
9. जर 'वाघाला' 'सिंह' म्हटले, 'सिंहाला' 'हत्ती' म्हटले, 'हत्तीला' 'घोडा' म्हटले, तर जंगलाचा राजा कोण?
अवाघ
बसिंह
कहत्ती
डघोडा
योग्य उत्तर: क) हत्ती

स्पष्टीकरण: जंगलाचा राजा सिंह असतो आणि सिंहाला 'हत्ती' म्हटले आहे.
10. जर 'पाण्याला' 'अग्नी' म्हटले, 'अग्नीला' 'वारा' म्हटले, 'वाऱ्याला' 'पृथ्वी' म्हटले, तर तहान लागल्यावर काय प्याल?
अपाणी
बअग्नी
कवारा
डपृथ्वी
योग्य उत्तर: ब) अग्नी

स्पष्टीकरण: तहान लागल्यावर पाणी पितात आणि पाण्याला 'अग्नी' म्हटले आहे.
11. जर 'खुर्चीला' 'टेबल' म्हटले, 'टेबलाला' 'कपाट' म्हटले, 'कपाटाला' 'पलंग' म्हटले, तर आपण कशावर बसतो?
अखुर्ची
बटेबल
ककपाट
डपलंग
योग्य उत्तर: ब) टेबल

स्पष्टीकरण: आपण खुर्चीवर बसतो आणि खुर्चीला 'टेबल' म्हटले आहे.
12. जर 'सफरचंदाला' 'आंबा' म्हटले, 'आंब्याला' 'पेरू' म्हटले, 'पेरूला' 'केळी' म्हटले, तर फळांचा राजा कोणता?
असफरचंद
बआंबा
कपेरू
डकेळी
योग्य उत्तर: क) पेरू

स्पष्टीकरण: फळांचा राजा आंबा आहे आणि आंब्याला 'पेरू' म्हटले आहे.
13. जर 'डोळ्याला' 'कान' म्हटले, 'कानांना' 'नाक' म्हटले, 'नाकाला' 'तोंड' म्हटले, तर आपण कशाने ऐकतो?
अडोळा
बकान
कनाक
डतोंड
योग्य उत्तर: क) नाक

स्पष्टीकरण: आपण कानाने ऐकतो आणि कानाला 'नाक' म्हटले आहे.
14. जर 'घड्याळाला' 'आरसा' म्हटले, 'आरशाला' 'कंपास' म्हटले, 'कंपासला' 'पेन' म्हटले, तर वेळ पाहण्यासाठी कशाचा वापर कराल?
अघड्याळ
बआरसा
ककंपास
डपेन
योग्य उत्तर: ब) आरसा

स्पष्टीकरण: वेळ पाहण्यासाठी घड्याळ वापरतात आणि घड्याळाला 'आरसा' म्हटले आहे.
15. जर 'माणसाला' 'पक्षी' म्हटले, 'पक्ष्याला' 'प्राणी' म्हटले, 'प्राण्याला' 'कीटक' म्हटले, तर आकाशात कोण उडते?
अमाणूस
बपक्षी
कप्राणी
डकीटक
योग्य उत्तर: क) प्राणी

स्पष्टीकरण: आकाशात पक्षी उडतात आणि पक्ष्याला 'प्राणी' म्हटले आहे.
16. जर 'बॅट' ला 'बॉल' म्हटले, 'बॉल' ला 'स्टंप' म्हटले, 'स्टंप' ला 'ग्राउंड' म्हटले, तर क्रिकेट खेळण्यासाठी कशाची गरज असते?
अबॅट
बबॉल
कस्टंप
डग्राउंड
योग्य उत्तर: ब) बॉल

स्पष्टीकरण: क्रिकेट खेळण्यासाठी बॅट लागते आणि बॅटला 'बॉल' म्हटले आहे.
17. जर 'उन्हाळ्याला' 'हिवाळा' म्हटले, 'हिवाळ्याला' 'पावसाळा' म्हटले, 'पावसाळ्याला' 'उन्हाळा' म्हटले, तर थंडी कशात वाजते?
अउन्हाळा
बहिवाळा
कपावसाळा
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) पावसाळा

स्पष्टीकरण: थंडी हिवाळ्यात वाजते आणि हिवाळ्याला 'पावसाळा' म्हटले आहे.
18. जर 'शाळेला' 'घर' म्हटले, 'घराला' 'मंदिर' म्हटले, 'मंदिराला' 'शाळा' म्हटले, तर आपण शिक्षण घेण्यासाठी कोठे जातो?
अशाळा
बघर
कमंदिर
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) घर

स्पष्टीकरण: शिक्षण घेण्यासाठी शाळेत जातो आणि शाळेला 'घर' म्हटले आहे.
19. जर 'सायकलला' 'मोटारसायकल' म्हटले, 'मोटारसायकलला' 'कार' म्हटले, 'कारला' 'बस' म्हटले, तर चार चाकी वाहन कोणते?
असायकल
बमोटारसायकल
ककार
डबस
योग्य उत्तर: ड) बस

स्पष्टीकरण: चार चाकी वाहन कार आहे आणि कारला 'बस' म्हटले आहे.
20. जर 'पांढऱ्याला' 'लाल' म्हटले, 'लालला' 'हिरवा' म्हटले, 'हिरव्याला' 'पिवळा' म्हटले, तर रक्ताचा रंग कोणता?
अपांढरा
बलाल
कहिरवा
डपिवळा
योग्य उत्तर: क) हिरवा

स्पष्टीकरण: रक्त लाल असते आणि लालला 'हिरवा' म्हटले आहे.