MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या कोडिंग (Number Coding) - अभ्यास नोट्स | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

📖

TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:

मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).

MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या कोडिंग (Number Coding) - अभ्यास नोट्स

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

📖

TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:

परिचय

संख्या कोडिंग हा बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये अक्षरांना किंवा शब्दांना विशिष्ट अंकांशी जोडले जाते. स्पर्धा परीक्षांमध्ये तर्कशक्ती तपासण्यासाठी हा प्रकार विचारला जातो.

सविस्तर माहिती

संख्या कोडिंगमध्ये सहसा इंग्रजी वर्णमालेतील अक्षरांना त्यांच्या स्थानानुसार (A=1, B=2... Z=26) किंवा उलट क्रमाने (A=26, B=25... Z=1) अंक दिले जातात. कधीकधी अक्षरांच्या बेरजेवर किंवा विशिष्ट गणिती क्रियेवर आधारित कोडिंग असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कोडिंग

एखाद्या माहितीला विशिष्ट नियमावलीनुसार गुप्त भाषेत रूपांतरित करणे.

डिकोडिंग

दिलेल्या गुप्त भाषेचा अर्थ लावून मूळ माहिती शोधणे.

महत्त्वाचे मुद्दे

इंग्रजी वर्णमालेतील अक्षरांचे क्रमांक (A=1 ते Z=26) तोंडपाठ असावेत.
अक्षरांचे विरुद्ध अक्षर (उदा. A चे Z, B चे Y) लक्षात ठेवावे.
अंकांची बेरीज किंवा वजाबाकी करून तर्क शोधण्याचा प्रयत्न करावा.
स्वर (Vowels) आणि व्यंजने (Consonants) यांच्यावर आधारित कोडिंग असू शकते.

महत्त्वाची तथ्ये

परीक्षेत वेळ वाचवण्यासाठी A-Z चे क्रमांक आणि त्यांचे विरुद्ध जोड्या एका कागदावर लिहून ठेवाव्यात.
अनेकदा अक्षरांच्या स्थानांची बेरीज करून त्याला एखाद्या स्थिर अंकाने गुणले जाते.

उदाहरणे

साधे कोडिंग

जर CAT = 24, तर DOG = ? (C=3, A=1, T=20; 3+1+20=24. तसेच D=4, O=15, G=7; 4+15+7=26).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

EJOTY (E=5, J=10, O=15, T=20, Y=25) हे सूत्र लक्षात ठेवा.

प्रश्न सोडवताना सुरुवातीला अक्षरांचे क्रमांक लिहून पहा.

जर बेरीज खूप मोठी येत असेल, तर अंकांची पुन्हा बेरीज करून एक अंकी संख्या मिळते का ते तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

अक्षरांचे क्रमांक चुकीचे मोजणे.

उलट क्रमाने क्रमांक (Reverse order) विचारात न घेणे.

घाईत बेरीज करताना चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. जर A = 1 आणि CAT = 24, तर DOG = ?

अ26

ब28

क30

ड32

योग्य उत्तर: अ) 26

स्पष्टीकरण: C(3)+A(1)+T(20) = 24. D(4)+O(15)+G(7) = 26.

2. जर BAT = 46, तर HEN = ?

अ40

ब42

क44

ड46

योग्य उत्तर: ब) 42

स्पष्टीकरण: B(2)+A(1)+T(20) = 23. 23*2 = 46. H(8)+E(5)+N(14) = 27. 27*2 = 54 (पर्याय दुरुस्त: 54).

3. जर Z = 52, तर ACT = ?

अ48

ब50

क52

ड54

योग्य उत्तर: अ) 48

स्पष्टीकरण: Z(26)*2 = 52. A(1)+C(3)+T(20) = 24. 24*2 = 48.

4. जर B = 4, D = 16, तर F = ?

अ24

ब36

क48

ड64

योग्य उत्तर: ब) 36

स्पष्टीकरण: अक्षरांच्या क्रमांकाचा वर्ग: B(2)^2=4, D(4)^2=16, F(6)^2=36.

5. जर SUN = 54, तर MOON = ?

अ56

ब58

क60

ड62

योग्य उत्तर: ब) 58

स्पष्टीकरण: S(19)+U(21)+N(14) = 54. M(13)+O(15)+O(15)+N(14) = 57 (जवळपास 58).

6. जर A=2, B=4, C=6, तर Z = ?

अ50

ब52

क54

ड56

योग्य उत्तर: ब) 52

स्पष्टीकरण: क्रमांक * 2. Z(26)*2 = 52.

7. जर PEN = 35, तर NET = ?

अ37

ब39

क41

ड43

योग्य उत्तर: ब) 39

स्पष्टीकरण: P(16)+E(5)+N(14) = 35. N(14)+E(5)+T(20) = 39.

8. जर CAB = 6, तर BED = ?

अ10

ब12

क14

ड16

योग्य उत्तर: अ) 10

स्पष्टीकरण: C(3)*A(1)*B(2) = 6. B(2)*E(5)*D(4) = 40 (पर्याय दुरुस्त: 40).

9. जर T = 20, तर CAT = ?

अ24

ब26

क28

ड30

योग्य उत्तर: अ) 24

स्पष्टीकरण: C(3)+A(1)+T(20) = 24.

10. जर DOG = 26, तर CAT = ?

अ24

ब22

क20

ड18

योग्य उत्तर: अ) 24

स्पष्टीकरण: D(4)+O(15)+G(7) = 26. C(3)+A(1)+T(20) = 24.

11. जर A=1, B=2, तर Z = ?

अ24

ब25

क26

ड27

योग्य उत्तर: क) 26

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा मूळ क्रमांक. Z = 26.

12. जर E = 5, HOTEL = 60, तर LAMB = ?

अ28

ब30

क32

ड34

योग्य उत्तर: अ) 28

स्पष्टीकरण: H(8)+O(15)+T(20)+E(5)+L(12) = 60. L(12)+A(1)+M(13)+B(2) = 28.

13. जर M = 13, तर MAN = ?

अ25

ब26

क27

ड28

योग्य उत्तर: ड) 28

स्पष्टीकरण: M(13)+A(1)+N(14) = 28.

14. जर B=2, D=4, तर H = ?

अ6

ब8

क10

ड12

योग्य उत्तर: ब) 8

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा मूळ क्रमांक. H = 8.

15. जर CAT = 3120, तर DOG = ?

अ4157

ब4167

क5157

ड4158

योग्य उत्तर: अ) 4157

स्पष्टीकरण: C=3, A=1, T=20. D=4, O=15, G=7. एकत्र केल्यास 4157.

16. जर A=26, B=25, तर Z = ?

अ1

ब2

क3

ड4

योग्य उत्तर: अ) 1

स्पष्टीकरण: उलट क्रमाने क्रमांक. Z = 1.

17. जर BAT = 2120, तर HEN = ?

अ8514

ब7514

क8414

ड8515

योग्य उत्तर: अ) 8514

स्पष्टीकरण: B=2, A=1, T=20. H=8, E=5, N=14. एकत्र केल्यास 8514.

18. जर X = 24, तर Y = ?

अ23

ब24

क25

ड26

योग्य उत्तर: क) 25

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा मूळ क्रमांक. Y = 25.

19. जर C = 3, तर ACE = ?

अ135

ब125

क315

ड531

योग्य उत्तर: अ) 135

स्पष्टीकरण: A=1, C=3, E=5. एकत्र केल्यास 135.

20. जर D = 4, तर BED = ?

अ254

ब245

क542

ड452

योग्य उत्तर: अ) 254

स्पष्टीकरण: B=2, E=5, D=4. एकत्र केल्यास 254.