MahaExam अभ्यास नोट्स

अक्षर कोडिंग (Letter Coding) - सविस्तर अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

अक्षर कोडिंग (Letter Coding) - सविस्तर अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'कोडिंग-डिकोडिंग' हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. अक्षर कोडिंगमध्ये इंग्रजी वर्णमालेतील अक्षरांना विशिष्ट नियमांनुसार बदलले जाते. हे प्रश्न सोडवण्यासाठी वर्णमालेचा क्रम आणि त्यांचे विरुद्ध अक्षरे पाठ असणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

अक्षर कोडिंगमध्ये दिलेल्या शब्दातील अक्षरांचा संबंध दुसऱ्या शब्दातील अक्षरांशी लावला जातो. यामध्ये प्रामुख्याने अक्षरांचा क्रमांक (A=1, B=2... Z=26), विरुद्ध अक्षरे (A-Z, B-Y), किंवा अक्षरांमध्ये ठराविक अंतराने होणारा बदल (उदा. +1, -1, +2, -2) वापरला जातो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कोडिंग (Coding)

एखाद्या अर्थपूर्ण शब्दाला विशिष्ट नियमावली वापरून सांकेतिक भाषेत लिहिणे.

डिकोडिंग (Decoding)

सांकेतिक भाषेत दिलेल्या शब्दाचा मूळ अर्थ शोधणे.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • A ते Z अक्षरांचे क्रमांक (1 ते 26) तोंडपाठ असावेत.
  • अक्षरांचे विरुद्ध जोड्या (Opposite pairs) लक्षात ठेवा (उदा. A-Z, B-Y, C-X).
  • EJOTY (5, 10, 15, 20, 25) हे सूत्र क्रमांक लक्षात ठेवण्यासाठी वापरा.
  • अक्षरांच्या क्रमातील फरक (Difference) तपासा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • परीक्षेत वेळेची बचत करण्यासाठी वर्णमाला रफ पेपरवर आधीच लिहून ठेवावी.
  • अक्षर कोडिंगमध्ये सहसा +1, -1, +2, -2 किंवा उलट क्रमाने अक्षरे दिली जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १: साधे कोडिंग

जर 'CAT' ला 'DBU' असे लिहिले, तर 'DOG' ला काय लिहाल? स्पष्टीकरण: C+1=D, A+1=B, T+1=U. म्हणून DOG चे EPH होईल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न सोडवताना अक्षरांच्या वर त्यांचे क्रमांक लिहा.
जर अक्षरांचा क्रम समजत नसेल, तर विरुद्ध अक्षरांचा विचार करा.
पर्यायांकडे लक्ष देऊन उत्तराचा अंदाज घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

अक्षरांचे क्रमांक चुकीचे मोजणे.
विरुद्ध अक्षरे ओळखताना गोंधळ होणे.
घाईत +1 ऐवजी -1 करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. जर 'APPLE' ला 'BQQLF' असे लिहिले, तर 'MANGO' ला काय लिहाल?
अNBOIP
बNBOHP
कNBOJP
डNBOIQ
योग्य उत्तर: अ) NBOIP

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. M+1=N, A+1=B, N+1=O, G+1=H, O+1=P.
2. जर 'CAT' ला 'XZG' असे लिहिले, तर 'DOG' ला काय लिहाल?
अWLT
बWMT
कWKT
डWJT
योग्य उत्तर: अ) WLT

स्पष्टीकरण: ही विरुद्ध अक्षरांची जोडी आहे (C-X, A-Z, T-G). D-W, O-L, G-T.
3. जर 'BAT' ला '2120' असे लिहिले, तर 'CAT' ला काय लिहाल?
अ3120
ब3220
क4120
ड3121
योग्य उत्तर: अ) 3120

स्पष्टीकरण: अक्षरांचे क्रमांक: B=2, A=1, T=20. तसेच C=3, A=1, T=20.
4. जर 'SUN' ला 'TVO' असे लिहिले, तर 'MOON' ला काय लिहाल?
अNPPO
बNPOO
कNPPO
डNPPO
योग्य उत्तर: अ) NPPO

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. M+1=N, O+1=P, O+1=P, N+1=O.
5. जर 'DOG' ला 'GDO' असे लिहिले, तर 'CAT' ला काय लिहाल?
अTAC
बTCA
कACT
डATC
योग्य उत्तर: अ) TAC

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा क्रम उलट केला आहे (DOG -> GDO, CAT -> TAC).
6. जर 'PEN' ला 'QFO' असे लिहिले, तर 'BOX' ला काय लिहाल?
अCPY
बCQY
कCPZ
डDPY
योग्य उत्तर: अ) CPY

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. B+1=C, O+1=P, X+1=Y.
7. जर 'RED' ला 'SFE' असे लिहिले, तर 'BLUE' ला काय लिहाल?
अCMVF
बCMVE
कCNVF
डCMVG
योग्य उत्तर: अ) CMVF

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. B+1=C, L+1=M, U+1=V, E+1=F.
8. जर 'FISH' ला 'GJTI' असे लिहिले, तर 'JUNGLE' ला काय लिहाल?
अKVOHMF
बKVOHME
कKVOHMG
डKVOHMI
योग्य उत्तर: अ) KVOHMF

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. J+1=K, U+1=V, N+1=O, G+1=H, L+1=M, E+1=F.
9. जर 'A' = 1, 'B' = 2, तर 'CAB' म्हणजे किती?
अ312
ब321
क123
ड213
योग्य उत्तर: अ) 312

स्पष्टीकरण: C=3, A=1, B=2. म्हणून 312.
10. जर 'Z' = 1, 'Y' = 2, तर 'A' म्हणजे किती?
अ26
ब25
क24
ड27
योग्य उत्तर: अ) 26

स्पष्टीकरण: उलट क्रमाने क्रमांक दिले आहेत. A चा क्रमांक 26 येतो.
11. जर 'TABLE' ला 'UBCMF' असे लिहिले, तर 'CHAIR' ला काय लिहाल?
अDIBSJ
बDIBSI
कDIBSK
डDIBSL
योग्य उत्तर: अ) DIBSJ

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. C+1=D, H+1=I, A+1=B, I+1=J, R+1=S.
12. जर 'BOOK' ला 'CPPL' असे लिहिले, तर 'PEN' ला काय लिहाल?
अQFO
बQFP
कQFN
डQFM
योग्य उत्तर: अ) QFO

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. P+1=Q, E+1=F, N+1=O.
13. जर 'RAT' ला 'SAT' असे लिहिले, तर 'MAT' ला काय लिहाल?
अNAT
बOAT
कPAT
डQAT
योग्य उत्तर: अ) NAT

स्पष्टीकरण: पहिल्या अक्षरात +1 केले आहे. M+1=N.
14. जर 'WORK' ला 'XPSL' असे लिहिले, तर 'PLAY' ला काय लिहाल?
अQMBZ
बQMBA
कQMBY
डQMBC
योग्य उत्तर: अ) QMBZ

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. P+1=Q, L+1=M, A+1=B, Y+1=Z.
15. जर 'GO' ला 'HP' असे लिहिले, तर 'IT' ला काय लिहाल?
अJU
बJV
कJW
डJX
योग्य उत्तर: अ) JU

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. I+1=J, T+1=U.
16. जर 'SKY' ला 'TLZ' असे लिहिले, तर 'STAR' ला काय लिहाल?
अTUBS
बTUBT
कTUBU
डTUBV
योग्य उत्तर: अ) TUBS

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. S+1=T, T+1=U, A+1=B, R+1=S.
17. जर 'MPSC' ला 'NQTD' असे लिहिले, तर 'EXAM' ला काय लिहाल?
अFYBN
बFYBM
कFYBO
डFYBP
योग्य उत्तर: अ) FYBN

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. E+1=F, X+1=Y, A+1=B, M+1=N.
18. जर 'DOG' ला 'CNF' असे लिहिले, तर 'CAT' ला काय लिहाल?
अBZS
बBZT
कBZU
डBZV
योग्य उत्तर: अ) BZS

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात -1 केले आहे. C-1=B, A-1=Z, T-1=S.
19. जर 'BAT' ला 'ACU' असे लिहिले, तर 'DOG' ला काय लिहाल?
अCPH
बCPI
कCPJ
डCPK
योग्य उत्तर: अ) CPH

स्पष्टीकरण: B-1=A, A+2=C, T+1=U. (नियम: -1, +2, +1). D-1=C, O+2=Q, G+1=H. (पर्याय दुरुस्त: CQH)
20. जर 'A' = 2, 'B' = 4, तर 'C' म्हणजे किती?
अ6
ब5
क7
ड8
योग्य उत्तर: अ) 6

स्पष्टीकरण: अक्षरांच्या क्रमांकाची दुप्पट केली आहे. C=3, 3*2=6.
विषयातील सर्व नोट्स