MahaExam अभ्यास नोट्स

कोडिंग-डिकोडिंग (Decoding) - सविस्तर अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

कोडिंग-डिकोडिंग (Decoding) - सविस्तर अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

कोडिंग-डिकोडिंग हा स्पर्धा परीक्षांमधील अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या सांकेतिक भाषेचा अर्थ लावून मूळ शब्द किंवा अंक शोधणे म्हणजे 'डिकोडिंग' होय.

सविस्तर माहिती

डिकोडिंग म्हणजे दिलेल्या सांकेतिक भाषेतील नियमांचा शोध घेऊन मूळ माहितीपर्यंत पोहोचणे. परीक्षेत सहसा अक्षरांचे गट, अंक किंवा चिन्हे वापरून कोड तयार केले जातात. हे सोडवण्यासाठी इंग्रजी वर्णमालेचा क्रम (A=1, B=2... Z=26) आणि त्यांचे विरुद्ध अक्षर (A-Z, B-Y) पाठ असणे आवश्यक आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

कोडिंग (Coding)

एखाद्या अर्थपूर्ण शब्दाला विशिष्ट नियमाने सांकेतिक भाषेत रूपांतरित करणे.

डिकोडिंग (Decoding)

दिलेल्या सांकेतिक भाषेतील नियमांचा अभ्यास करून मूळ शब्द किंवा अर्थ शोधणे.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • इंग्रजी वर्णमालेचा क्रम (A=1 ते Z=26) लक्षात ठेवा.
  • अक्षरांचे विरुद्ध जोड्या (उदा. A-Z, B-Y, C-X) पाठ करा.
  • दिलेल्या कोडमधील अक्षरांच्या स्थानातील फरक (उदा. +1, -1, +2) तपासा.
  • अंकांची बेरीज किंवा गुणाकार करून लॉजिक शोधा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • परीक्षेत वेळेची बचत करण्यासाठी A ते Z चे क्रमांक तोंडपाठ असावेत.
  • EJOTY (5, 10, 15, 20, 25) हे सूत्र अक्षरांचे क्रमांक लक्षात ठेवण्यासाठी उपयुक्त आहे.
  • अनेकदा शब्दातील अक्षरांची अदलाबदल करून कोड तयार केला जातो.

उदाहरणे

अक्षर बदल पद्धत

जर 'CAT' ला 'DBU' असे लिहिले असेल, तर 'DOG' ला काय लिहाल? उत्तर: EPH (प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे).

विरुद्ध अक्षर पद्धत

जर 'A' ला 'Z' आणि 'B' ला 'Y' असे लिहिले असेल, तर 'C' ला काय लिहाल? उत्तर: X.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न वाचल्यावर लगेच अक्षरांचे क्रमांक लिहून काढा.
जर लॉजिक सापडत नसेल, तर अक्षरांचा उलट क्रम तपासा.
पर्यायांचा वापर करून उत्तर पडताळून पहा.

⚠️ सामान्य चुका

अक्षरांचे क्रमांक मोजताना होणारी चूक.
विरुद्ध अक्षरांच्या जोड्यांमध्ये गोंधळ होणे.
घाईत चुकीचे लॉजिक लावणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. जर 'APPLE' ला 'BQQLF' असे लिहिले, तर 'MANGO' ला काय लिहाल?
अNBOIP
बNBOHP
कNBOJQ
डMBOIP
योग्य उत्तर: अ) NBOIP

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे. M+1=N, A+1=B, N+1=O, G+1=H, O+1=P.
2. एका सांकेतिक भाषेत 'CAT' म्हणजे '3120' तर 'DOG' म्हणजे काय?
अ4157
ब4167
क5157
ड4158
योग्य उत्तर: अ) 4157

स्पष्टीकरण: C=3, A=1, T=20. तसेच D=4, O=15, G=7.
3. जर 'BAT' ला 'YZA' असे लिहिले, तर 'PEN' ला काय लिहाल?
अKVM
बKVM
कKVM
डKVM
योग्य उत्तर: अ) KVM

स्पष्टीकरण: ही विरुद्ध अक्षरांची जोडी आहे. P-K, E-V, N-M.
4. जर 'RED' ला '6721' असे लिहिले, तर 'GREEN' ला काय लिहाल?
अ795514
ब785514
क795515
ड895514
योग्य उत्तर: अ) 795514

स्पष्टीकरण: अक्षरांचे क्रमांक: G=7, R=18, E=5, E=5, N=14. (येथे R=18, 1+8=9).
5. एका सांकेतिक भाषेत '123' म्हणजे 'bright sun light', तर '356' म्हणजे 'light comes day'. तर 'light' साठी कोणता अंक वापरला आहे?
अ1
ब2
क3
ड5
योग्य उत्तर: क) 3

स्पष्टीकरण: दोन्ही वाक्यात '3' आणि 'light' सामाईक आहेत.
6. जर 'TABLE' ला 'UBCMF' असे लिहिले, तर 'CHAIR' ला काय लिहाल?
अDIBJS
बDIBSJ
कDIBJS
डDIBJS
योग्य उत्तर: अ) DIBJS

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
7. जर 'Z' = 26 आणि 'ACT' = 24, तर 'BAT' = ?
अ23
ब24
क25
ड26
योग्य उत्तर: अ) 23

स्पष्टीकरण: A(1)+C(3)+T(20) = 24. तसेच B(2)+A(1)+T(20) = 23.
8. जर 'WORK' ला 'XPSL' असे लिहिले, तर 'PLAY' ला काय लिहाल?
अQMBZ
बQMBA
कQMBX
डQMCZ
योग्य उत्तर: अ) QMBZ

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
9. जर 'FISH' ला 'EHRG' असे लिहिले, तर 'JUNGLE' ला काय लिहाल?
अITMFKD
बITMFKE
कITMFKF
डITMFKG
योग्य उत्तर: अ) ITMFKD

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात -1 केले आहे.
10. जर 'A' = 1, 'B' = 2, तर 'CAB' = ?
अ6
ब5
क4
ड3
योग्य उत्तर: अ) 6

स्पष्टीकरण: C(3)+A(1)+B(2) = 6.
11. जर 'M' ला 'N' आणि 'O' ला 'P' असे लिहिले, तर 'MOON' ला काय लिहाल?
अNPPO
बNPPO
कNPPO
डNPPO
योग्य उत्तर: अ) NPPO

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
12. जर 'DOG' ला 'GDO' असे लिहिले, तर 'CAT' ला काय लिहाल?
अTAC
बTCA
कACT
डATC
योग्य उत्तर: अ) TAC

स्पष्टीकरण: अक्षरांचा क्रम उलट केला आहे.
13. जर '1' = 'A', '2' = 'B', तर '3-1-20' म्हणजे काय?
अCAT
बBAT
कDOG
डACT
योग्य उत्तर: अ) CAT

स्पष्टीकरण: 3=C, 1=A, 20=T.
14. जर 'SUN' ला 'TVO' असे लिहिले, तर 'MOON' ला काय लिहाल?
अNPPO
बNPPO
कNPPO
डNPPO
योग्य उत्तर: अ) NPPO

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
15. जर 'BOOK' ला 'CPPL' असे लिहिले, तर 'PEN' ला काय लिहाल?
अQFO
बQFP
कQFQ
डQFR
योग्य उत्तर: अ) QFO

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
16. जर 'A' = 26, 'B' = 25, तर 'C' = ?
अ24
ब23
क22
ड21
योग्य उत्तर: अ) 24

स्पष्टीकरण: उलट क्रमाने क्रमांक दिले आहेत.
17. जर 'WATER' ला 'XBUFS' असे लिहिले, तर 'FIRE' ला काय लिहाल?
अGJSF
बGJSE
कGJSG
डGJSH
योग्य उत्तर: अ) GJSF

स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षरात +1 केले आहे.
18. जर '123' म्हणजे 'red rose', '345' म्हणजे 'rose is red', तर 'is' साठी कोणता अंक असेल?
अ4
ब5
क3
ड1
योग्य उत्तर: अ) 4

स्पष्टीकरण: 3 आणि 5 शिल्लक राहतात, त्यापैकी 4 हा 'is' साठी असेल.
19. जर 'TABLE' ला 'ELBAT' असे लिहिले, तर 'CHAIR' ला काय लिहाल?
अRIAHC
बRIAHC
कRIAHC
डRIAHC
योग्य उत्तर: अ) RIAHC

स्पष्टीकरण: शब्द उलट क्रमाने लिहिला आहे.
20. जर 'CAT' ला '3120' तर 'DOG' ला काय लिहाल?
अ4157
ब4158
क4159
ड4160
योग्य उत्तर: अ) 4157

स्पष्टीकरण: D=4, O=15, G=7.
विषयातील सर्व नोट्स