घड्याळ: पुढे किंवा मागे पडणे (Clock Gain/Loss) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
घड्याळ: पुढे किंवा मागे पडणे (Clock Gain/Loss)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
स्पर्धा परीक्षांमध्ये घड्याळावर आधारित प्रश्नांमध्ये 'घड्याळ पुढे जाणे' किंवा 'मागे पडणे' यावर आधारित प्रश्न वारंवार विचारले जातात. जेव्हा एखादे घड्याळ चुकीच्या वेगाने चालते, तेव्हा ते योग्य वेळेपेक्षा पुढे किंवा मागे असते. हे प्रश्न सोडवण्यासाठी वेळेचे गुणोत्तर आणि फरकाचा वापर केला जातो.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
जेव्हा घड्याळ योग्य वेळेपेक्षा जास्त वेळ दाखवते.
जेव्हा घड्याळ योग्य वेळेपेक्षा कमी वेळ दाखवते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जर घड्याळ T1 वेळात G1 मिनिटे पुढे जात असेल आणि T2 वेळात G2 मिनिटे मागे पडत असेल, तर एकूण फरक G1+G2 होतो.
- योग्य वेळ शोधण्यासाठी सूत्र: (एकूण वेळ / एकूण फरक) * सुरुवातीचा फरक.
- एका दिवसात (24 तास) घड्याळ किती पुढे किंवा मागे जाते हे काढण्यासाठी प्रमाण (Ratio) पद्धत वापरा.
- जर घड्याळ दर तासाला काही मिनिटे पुढे जात असेल, तर ते पुन्हा योग्य वेळ तेव्हाच दाखवेल जेव्हा ते पूर्ण 12 तास (720 मिनिटे) पुढे जाईल.
महत्त्वाची तथ्ये
- घड्याळ पुन्हा योग्य वेळ दाखवण्यासाठी त्याला एकूण 12 तासांचा (720 मिनिटांचा) फरक गाठावा लागतो.
- अशा प्रश्नांमध्ये 'एकूण वेळ' तासात रूपांतरित करणे सोपे पडते.
- मराठीतील स्पर्धा परीक्षांमध्ये हे प्रश्न तर्कशक्ती (Reasoning) विभागात येतात.
उदाहरणे
उदाहरण १
एक घड्याळ दर तासाला ५ मिनिटे पुढे जाते. जर ते सकाळी ८ वाजता बरोबर लावले, तर ते दुपारी २ वाजता कोणती वेळ दाखवेल? उत्तर: ६ तासांत ६ * ५ = ३० मिनिटे पुढे जाईल. म्हणून वेळ २:३० असेल.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: सकाळी ८ ते दुपारी २ म्हणजे ६ तास. ६ तास * ४ मिनिटे = २४ मिनिटे पुढे. म्हणून २:२४.
स्पष्टीकरण: ९ ते ६ म्हणजे ९ तास. ९ * ३ = २७ मिनिटे मागे. ६:०० - २७ मिनिटे = ५:३३ नाही, ५:२७.
स्पष्टीकरण: ७२० मिनिटे / ५ मिनिटे = १४४ तास.
स्पष्टीकरण: २४ * २ = ४८ मिनिटे.
स्पष्टीकरण: १२ तासांत १०, तर २४ तासांत २० मिनिटे.
स्पष्टीकरण: ७ ते १ म्हणजे ६ तास. ६ * ६ = ३६ मिनिटे. १:३६.
स्पष्टीकरण: ६ तास * १० मिनिटे = ६० मिनिटे (१ तास) मागे. १२:०० - १ तास = ११:००.
स्पष्टीकरण: २४ तास * १ मिनिट = २४ मिनिटे. ८:२४.
स्पष्टीकरण: ८ ते ४ म्हणजे ८ तास. ८ * ५ = ४० मिनिटे मागे. ४:०० - ४० मिनिटे = ३:२०.
स्पष्टीकरण: १० ते १० म्हणजे १२ तास. १२ * ३ = ३६ मिनिटे. १०:३६.
स्पष्टीकरण: १२ तास * २ मिनिटे = २४ मिनिटे मागे. ६:०० - २४ = ५:३६ नाही, ५:४८.
स्पष्टीकरण: ५ ते १ म्हणजे ८ तास. ८ * ४ = ३२ मिनिटे. १:३२.
स्पष्टीकरण: १० * १.५ = १५ मिनिटे.
स्पष्टीकरण: ३ तास * ८ मिनिटे = २४ मिनिटे. ९:२४.
स्पष्टीकरण: ५ तास * ५ मिनिटे = २५ मिनिटे मागे. १२:०० - २५ = ११:३५ नाही, ११:२५.
स्पष्टीकरण: ६ तास * २ मिनिटे = १२ मिनिटे. ३:१२.
स्पष्टीकरण: ४ तास * ३ मिनिटे = १२ मिनिटे मागे. २:०० - १२ = १:४८.
स्पष्टीकरण: ४ तास * ६ मिनिटे = २४ मिनिटे. १२:२४.
स्पष्टीकरण: ८ तास * ४ मिनिटे = ३२ मिनिटे मागे. ३:०० - ३२ = २:२८.
स्पष्टीकरण: ४ तास * ५ मिनिटे = २० मिनिटे. १:२०.