MahaExam अभ्यास नोट्स

शब्द वर्गीकरण (Word Classification) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

शब्द वर्गीकरण (Word Classification)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

शब्द वर्गीकरण हा बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या शब्दांच्या गटातून एक वेगळा शब्द (Odd Man Out) शोधायचा असतो. हा घटक तर्कशक्ती आणि सामान्य ज्ञानावर आधारित असतो.

सविस्तर माहिती

शब्द वर्गीकरणामध्ये चार किंवा पाच शब्द दिले जातात. त्यापैकी तीन किंवा चार शब्दांमध्ये काहीतरी समान गुणधर्म असतो, तर एक शब्द त्या गटाशी जुळत नाही. तो वेगळा शब्द शोधणे म्हणजे वर्गीकरण होय. यासाठी शब्दसंग्रह, विज्ञान, भूगोल, इतिहास आणि सामान्य ज्ञानाची जोड असणे आवश्यक आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वर्गीकरण

दिलेल्या घटकांमधील समान गुणधर्म ओळखून त्यातून विसंगत घटक वेगळा करण्याची प्रक्रिया.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • शब्दांचा अर्थ समजून घेणे.
  • शब्दांमधील परस्पर संबंध शोधणे (उदा. समानार्थी, विरुद्धार्थी, घटक-समूह).
  • वैज्ञानिक किंवा भौगोलिक वर्गीकरण तपासणे.
  • शब्दांच्या लिंग किंवा वचनातील फरक तपासणे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अनेकदा शब्दांचे गट त्यांच्या गुणधर्मांवरून (उदा. सजीव-निर्जीव) ठरवले जातात.
  • काही वेळा शब्दांच्या अक्षरांची संख्या किंवा स्वर-व्यंजन यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
  • सामान्य ज्ञानावर आधारित प्रश्नांसाठी चालू घडामोडी आणि शालेय पुस्तकांचे वाचन उपयुक्त ठरते.

उदाहरणे

उदाहरण १

गट: आंबा, पेरू, बटाटा, सफरचंद. उत्तर: बटाटा (कारण बटाटा हे जमिनीखाली येते, बाकी सर्व फळे आहेत).

उदाहरण २

गट: कासव, मगर, बेडूक, साप. उत्तर: बेडूक (कारण बेडूक उभयचर आहे, बाकी सरपटणारे प्राणी आहेत).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

पर्यायांचे नीट निरीक्षण करा.
जर लगेच उत्तर सापडत नसेल, तर शब्दांमधील संबंधांचे विविध पैलू तपासा.
वेळ वाचवण्यासाठी शब्दसंग्रह वाढवा.

⚠️ सामान्य चुका

घाईत चुकीचा पर्याय निवडणे.
शब्दाचा अर्थ चुकीचा लावणे.
गटातील समान गुणधर्म ओळखण्यात चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) तांबे २) लोखंड ३) सोने ४) हिरा
अतांबे
बलोखंड
कसोने
डहिरा
योग्य उत्तर: ड) हिरा

स्पष्टीकरण: हिरा हे अधातू आहे, तर बाकी सर्व धातू आहेत.
2. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) पुणे २) नाशिक ३) मुंबई ४) नागपूर
अपुणे
बनाशिक
कमुंबई
डनागपूर
योग्य उत्तर: ब) नाशिक

स्पष्टीकरण: मुंबई ही महाराष्ट्राची राजधानी आहे, इतर विभागीय मुख्यालये आहेत (तर्क: राजधानी).
3. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) कासव २) मगर ३) बेडूक ४) मासा
अकासव
बमगर
कबेडूक
डमासा
योग्य उत्तर: ड) मासा

स्पष्टीकरण: बेडूक हा उभयचर प्राणी आहे, बाकी सर्व जलचर किंवा सरपटणारे आहेत.
4. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) कान २) नाक ३) डोळे ४) हृदय
अकान
बनाक
कडोळे
डहृदय
योग्य उत्तर: ड) हृदय

स्पष्टीकरण: हृदय हे शरीराच्या आतील अवयव आहे, बाकी सर्व बाह्य अवयव आहेत.
5. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) वाघ २) सिंह ३) चित्ता ४) हरिण
अवाघ
बसिंह
कचित्ता
डहरिण
योग्य उत्तर: ड) हरिण

स्पष्टीकरण: हरिण हा शाकाहारी प्राणी आहे, बाकी सर्व मांसाहारी आहेत.
6. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) गंगा २) यमुना ३) अरबी समुद्र ४) गोदावरी
अगंगा
बयमुना
कअरबी समुद्र
डगोदावरी
योग्य उत्तर: क) अरबी समुद्र

स्पष्टीकरण: अरबी समुद्र हा जलाशय आहे, बाकी सर्व नद्या आहेत.
7. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) चेंडू २) बॅट ३) स्टंप्स ४) मैदान
अचेंडू
बबॅट
कस्टंप्स
डमैदान
योग्य उत्तर: ड) मैदान

स्पष्टीकरण: मैदान ही खेळण्याची जागा आहे, बाकी सर्व खेळाचे साहित्य आहेत.
8. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) सोमवार २) बुधवार ३) शुक्रवार ४) जानेवारी
असोमवार
बबुधवार
कशुक्रवार
डजानेवारी
योग्य उत्तर: ड) जानेवारी

स्पष्टीकरण: जानेवारी हा महिना आहे, बाकी सर्व आठवड्याचे वार आहेत.
9. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) वांगी २) बटाटा ३) कांदा ४) आंबा
अवांगी
बबटाटा
ककांदा
डआंबा
योग्य उत्तर: ड) आंबा

स्पष्टीकरण: आंबा हे फळ आहे, बाकी सर्व भाज्या आहेत.
10. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) शिक्षक २) वकील ३) डॉक्टर ४) रुग्ण
अशिक्षक
बवकील
कडॉक्टर
डरुग्ण
योग्य उत्तर: ड) रुग्ण

स्पष्टीकरण: रुग्ण हा सेवा घेणारा आहे, बाकी सर्व व्यावसायिक आहेत.
11. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) चहा २) कॉफी ३) दूध ४) पाणी
अचहा
बकॉफी
कदूध
डपाणी
योग्य उत्तर: ड) पाणी

स्पष्टीकरण: पाणी हे नैसर्गिक पेय आहे, बाकी सर्व प्रक्रिया केलेले पेय आहेत.
12. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) सायकल २) स्कूटर ३) कार ४) विमान
असायकल
बस्कूटर
ककार
डविमान
योग्य उत्तर: अ) सायकल

स्पष्टीकरण: सायकलला इंजिन नसते, बाकी सर्व इंजिनवर चालतात.
13. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) पेन २) पेन्सिल ३) वही ४) रबर
अपेन
बपेन्सिल
कवही
डरबर
योग्य उत्तर: क) वही

स्पष्टीकरण: वहीवर लिहिले जाते, बाकी सर्व लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी साधने आहेत.
14. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) सूर्य २) चंद्र ३) पृथ्वी ४) तारा
असूर्य
बचंद्र
कपृथ्वी
डतारा
योग्य उत्तर: ब) चंद्र

स्पष्टीकरण: चंद्र हा उपग्रह आहे, बाकी सर्व खगोलीय वस्तू आहेत.
15. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) लाकूड २) प्लास्टिक ३) लोखंड ४) कागद
अलाकूड
बप्लास्टिक
कलोखंड
डकागद
योग्य उत्तर: क) लोखंड

स्पष्टीकरण: लोखंड हा धातू आहे, बाकी सर्व अधातू किंवा सेंद्रिय पदार्थ आहेत.
16. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) आनंद २) दुःख ३) राग ४) पुस्तक
अआनंद
बदुःख
कराग
डपुस्तक
योग्य उत्तर: ड) पुस्तक

स्पष्टीकरण: पुस्तक ही वस्तू आहे, बाकी सर्व मानवी भावना आहेत.
17. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) चौरस २) त्रिकोण ३) वर्तुळ ४) घन
अचौरस
बत्रिकोण
कवर्तुळ
डघन
योग्य उत्तर: ड) घन

स्पष्टीकरण: घन ही त्रिमितीय (3D) आकृती आहे, बाकी सर्व द्विमितीय (2D) आहेत.
18. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) काश्मीर २) सिमला ३) उटी ४) मुंबई
अकाश्मीर
बसिमला
कउटी
डमुंबई
योग्य उत्तर: ड) मुंबई

स्पष्टीकरण: मुंबई हे थंड हवेचे ठिकाण नाही, बाकी सर्व थंड हवेची ठिकाणे आहेत.
19. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) गव्हाचे पीठ २) तांदूळ ३) ज्वारी ४) बाजरी
अगव्हाचे पीठ
बतांदूळ
कज्वारी
डबाजरी
योग्य उत्तर: अ) गव्हाचे पीठ

स्पष्टीकरण: गव्हाचे पीठ हे प्रक्रिया केलेले आहे, बाकी सर्व धान्ये आहेत.
20. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: १) मीटर २) लिटर ३) ग्रॅम ४) वजन
अमीटर
बलिटर
कग्रॅम
डवजन
योग्य उत्तर: ड) वजन

स्पष्टीकरण: वजन ही राशी आहे, बाकी सर्व मोजमापाची एकके आहेत.