MahaExam अभ्यास नोट्स

वर्गीकरण: वेगळा घटक ओळखणे (Odd One Out) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

वर्गीकरण: वेगळा घटक ओळखणे (Odd One Out)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'वर्गीकरण' हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामध्ये दिलेल्या पर्यायांपैकी तीन पर्याय एका विशिष्ट गुणधर्माने समान असतात, तर एक पर्याय वेगळा असतो. तो वेगळा घटक शोधणे म्हणजे 'वर्गीकरण' होय.

सविस्तर माहिती

वर्गीकरणामध्ये तर्कशक्तीचा वापर करून गटातील विसंगत घटक शोधला जातो. हे प्रश्न शब्द, अंक किंवा अक्षरांवर आधारित असू शकतात. यामध्ये मुख्यत्वे करून सामान्य ज्ञान, गणिती क्रिया, वर्णमाला आणि तर्कशास्त्राचा वापर केला जातो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वर्गीकरण (Classification)

दिलेल्या घटकांमधील साम्य ओळखून त्यातून विसंगत घटक वेगळा करण्याची प्रक्रिया.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • शब्दांवर आधारित: समानार्थी, विरुद्धार्थी, लिंग, वचन किंवा सामान्य ज्ञानावर आधारित गट.
  • अंकांवर आधारित: सम-विषम संख्या, मूळ संख्या, वर्ग, घन किंवा विभाज्यतेचे नियम.
  • अक्षरांवर आधारित: वर्णमालेतील स्थान, स्वर-व्यंजन, किंवा अक्षरांच्या क्रमातील फरक.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अंकमालेत मूळ संख्या (Prime Numbers) ओळखणे खूप महत्त्वाचे असते.
  • अक्षरमालेत A=1, B=2... Z=26 हे क्रमांक तोंडपाठ असावेत.
  • सामान्य ज्ञानातील घटकांसाठी भूगोल, विज्ञान आणि चालू घडामोडींचे ज्ञान आवश्यक आहे.

उदाहरणे

शब्दांवर आधारित

पर्याय: आंबा, केळी, बटाटा, सफरचंद. उत्तर: बटाटा (कारण इतर सर्व फळे आहेत आणि बटाटा हे कंदमूळ आहे).

अंकांवर आधारित

पर्याय: 9, 16, 25, 30. उत्तर: 30 (कारण इतर सर्व पूर्ण वर्ग संख्या आहेत).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रथम सर्व पर्यायांमध्ये कोणता समान गुणधर्म आहे ते तपासा.
जर लगेच उत्तर सापडले नाही, तर पर्यायांच्या बेरजेचा किंवा फरकाचा विचार करा.
वेळ वाचवण्यासाठी पर्यायांचे बारकाईने निरीक्षण करा.

⚠️ सामान्य चुका

घाईघाईत पहिलाच पर्याय बरोबर वाटल्यास तो निवडणे, सर्व पर्याय न तपासणे.
तर्काचा चुकीचा आधार घेणे (उदा. केवळ सम-विषम संख्या पाहणे पण वर्ग संख्यांकडे दुर्लक्ष करणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) पुणे (B) नाशिक (C) नागपूर (D) मुंबई
अपुणे
बनाशिक
कनागपूर
डमुंबई
योग्य उत्तर: ड) मुंबई

स्पष्टीकरण: मुंबई हे कोकण विभागात येते, तर इतर तीन शहरे इतर प्रशासकीय विभागांची मुख्य ठिकाणे आहेत.
2. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 121 (B) 144 (C) 169 (D) 180
अ121
ब144
क169
ड180
योग्य उत्तर: ड) 180

स्पष्टीकरण: 121, 144 आणि 169 हे अनुक्रमे 11, 12 आणि 13 चे वर्ग आहेत, 180 नाही.
3. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) तांबे (B) लोखंड (C) पितळ (D) सोने
अतांबे
बलोखंड
कपितळ
डसोने
योग्य उत्तर: क) पितळ

स्पष्टीकरण: पितळ हे संमिश्र धातू आहे, तर इतर मूलद्रव्ये आहेत.
4. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) कासव (B) बेडूक (C) मगर (D) मासा
अकासव
बबेडूक
कमगर
डमासा
योग्य उत्तर: ड) मासा

स्पष्टीकरण: मासा हा पूर्णपणे पाण्यात राहणारा प्राणी आहे, इतर उभयचर किंवा सरपटणारे आहेत.
5. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 7 (B) 13 (C) 17 (D) 21
अ7
ब13
क17
ड21
योग्य उत्तर: ड) 21

स्पष्टीकरण: 21 ही संयुक्त संख्या आहे, इतर सर्व मूळ संख्या आहेत.
6. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) कान (B) डोळे (C) हृदय (D) नाक
अकान
बडोळे
कहृदय
डनाक
योग्य उत्तर: क) हृदय

स्पष्टीकरण: हृदय हे अंतर्गत अवयव आहे, इतर बाह्य ज्ञानेंद्रिये आहेत.
7. खालीलपैकी वेगळा गट ओळखा: (A) ACE (B) GIK (C) MOQ (D) RTV
अACE
बGIK
कMOQ
डRTV
योग्य उत्तर: ड) RTV

स्पष्टीकरण: ACE, GIK, MOQ मध्ये अक्षरांमध्ये एका अक्षराचा गॅप आहे, RTV मध्ये तसा क्रम नाही.
8. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) गंगा (B) यमुना (C) गोदावरी (D) अरबी समुद्र
अगंगा
बयमुना
कगोदावरी
डअरबी समुद्र
योग्य उत्तर: ड) अरबी समुद्र

स्पष्टीकरण: अरबी समुद्र हा जलाशय आहे, इतर नद्या आहेत.
9. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 25 (B) 36 (C) 49 (D) 50
अ25
ब36
क49
ड50
योग्य उत्तर: ड) 50

स्पष्टीकरण: 50 ही पूर्ण वर्ग संख्या नाही.
10. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) वाघ (B) सिंह (C) चित्ता (D) हरिण
अवाघ
बसिंह
कचित्ता
डहरिण
योग्य उत्तर: ड) हरिण

स्पष्टीकरण: हरिण हा शाकाहारी प्राणी आहे, इतर मांसाहारी आहेत.
11. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) सोमवार (B) बुधवार (C) शुक्रवार (D) रविवार
असोमवार
बबुधवार
कशुक्रवार
डरविवार
योग्य उत्तर: ड) रविवार

स्पष्टीकरण: रविवार ही सुट्टीची किंवा आठवड्याची शेवटची सुट्टी मानली जाते (तार्किकदृष्ट्या).
12. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 10 (B) 20 (C) 30 (D) 35
अ10
ब20
क30
ड35
योग्य उत्तर: ड) 35

स्पष्टीकरण: 35 ला 10 ने भाग जात नाही, इतर सर्व 10 ने विभाज्य आहेत.
13. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) पेन्सिल (B) पेन (C) वही (D) रबर
अपेन्सिल
बपेन
कवही
डरबर
योग्य उत्तर: क) वही

स्पष्टीकरण: वहीवर लिहितात, इतर लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी साधने आहेत.
14. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) काश्मीर (B) सिमला (C) उटी (D) मुंबई
अकाश्मीर
बसिमला
कउटी
डमुंबई
योग्य उत्तर: ड) मुंबई

स्पष्टीकरण: मुंबई हे थंड हवेचे ठिकाण नाही, इतर सर्व थंड हवेची ठिकाणे आहेत.
15. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 2 (B) 4 (C) 8 (D) 9
अ2
ब4
क8
ड9
योग्य उत्तर: ड) 9

स्पष्टीकरण: 9 ही विषम संख्या आहे, इतर सर्व सम संख्या आहेत.
16. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) क्रिकेट (B) हॉकी (C) फुटबॉल (D) बुद्धिबळ
अक्रिकेट
बहॉकी
कफुटबॉल
डबुद्धिबळ
योग्य उत्तर: ड) बुद्धिबळ

स्पष्टीकरण: बुद्धिबळ हा इनडोअर खेळ आहे, इतर मैदानी खेळ आहेत.
17. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) आंबा (B) पेरू (C) सफरचंद (D) बटाटा
अआंबा
बपेरू
कसफरचंद
डबटाटा
योग्य उत्तर: ड) बटाटा

स्पष्टीकरण: बटाटा जमिनीच्या खाली येतो, इतर फळे झाडाला लागतात.
18. खालीलपैकी वेगळी संख्या ओळखा: (A) 125 (B) 64 (C) 27 (D) 100
अ125
ब64
क27
ड100
योग्य उत्तर: ड) 100

स्पष्टीकरण: 100 हा वर्ग आहे, इतर सर्व घन (Cube) संख्या आहेत.
19. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) शिक्षक (B) वकील (C) डॉक्टर (D) विद्यार्थी
अशिक्षक
बवकील
कडॉक्टर
डविद्यार्थी
योग्य उत्तर: ड) विद्यार्थी

स्पष्टीकरण: विद्यार्थी हा शिकणारा आहे, इतर व्यावसायिक आहेत.
20. खालीलपैकी वेगळा शब्द ओळखा: (A) पृथ्वी (B) मंगळ (C) चंद्र (D) गुरु
अपृथ्वी
बमंगळ
कचंद्र
डगुरु
योग्य उत्तर: क) चंद्र

स्पष्टीकरण: चंद्र हा उपग्रह आहे, इतर ग्रह आहेत.
विषयातील सर्व नोट्स