MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या वर्गीकरण (Number Classification) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

संख्या वर्गीकरण (Number Classification)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

संख्या वर्गीकरण हा बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या चार पर्यायांपैकी तीन संख्यांमध्ये काही विशिष्ट तर्कसंगत साम्य असते, तर एक संख्या त्या गटात बसत नाही. ती विसंगत संख्या शोधणे म्हणजे संख्या वर्गीकरण होय.

सविस्तर माहिती

संख्या वर्गीकरण सोडवताना आपल्याला संख्यांमधील गणिती संबंध ओळखावे लागतात. यामध्ये प्रामुख्याने मूळ संख्या, वर्ग, घन, सम-विषम संख्या, विभाज्यता आणि अंकांची बेरीज यांसारख्या नियमांचा वापर केला जातो. परीक्षेत अचूक उत्तर मिळवण्यासाठी संख्यांचे बारकाईने निरीक्षण करणे आवश्यक असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

विसंगत घटक

दिलेल्या गटातील इतर घटकांशी ज्याचा कोणताही तर्कसंगत संबंध जुळत नाही, असा घटक.

मूळ संख्या

ज्या संख्येला फक्त १ आणि त्याच संख्येने भाग जातो, तिला मूळ संख्या म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • संख्यांच्या वर्गांचा आणि घनांचा अभ्यास करा (उदा. 1 ते 30 पर्यंतचे वर्ग आणि 1 ते 15 पर्यंतचे घन).
  • मूळ संख्यांची ओळख असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
  • अंकांची बेरीज करून त्यातील फरक तपासा.
  • संख्या सम आहे की विषम, हे तपासा.
  • संख्यांना एखाद्या विशिष्ट संख्येने भाग जातो का, हे तपासा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • संख्या वर्गीकरणामध्ये नेहमी 'विसंगत' घटक शोधायचा असतो.
  • कधीकधी एकापेक्षा जास्त तर्क लागू शकतात, अशा वेळी सर्वात प्रबळ तर्क निवडावा.
  • परीक्षेत वेळ वाचवण्यासाठी पाढे आणि वर्ग तोंडपाठ असणे फायदेशीर ठरते.

उदाहरणे

उदाहरण १: वर्ग संख्या

गट: 16, 25, 36, 40. येथे 16, 25, 36 या पूर्ण वर्ग संख्या आहेत, तर 40 ही पूर्ण वर्ग संख्या नाही. म्हणून 40 हे उत्तर आहे.

उदाहरण २: मूळ संख्या

गट: 7, 11, 13, 15. येथे 7, 11, 13 या मूळ संख्या आहेत, तर 15 ही संयुक्त संख्या आहे. म्हणून 15 हे उत्तर आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रथम संख्यांमधील फरक काढून पहा.
जर संख्या मोठ्या असतील, तर त्यांच्या अंकांची बेरीज करून पहा.
पर्यायांचे निरीक्षण करा, कधीकधी पर्यायांवरूनच तर्क स्पष्ट होतो.

⚠️ सामान्य चुका

घाईत चुकीचा तर्क लावणे.
मूळ संख्या आणि संयुक्त संख्या यातील फरक न ओळखणे.
केवळ एकाच नियमावर अवलंबून राहणे (उदा. फक्त सम-विषम पाहणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 12, 18, 24, 28
अ12
ब18
क24
ड28
योग्य उत्तर: ड) 28

स्पष्टीकरण: 12, 18, 24 या संख्या 6 च्या पटीत आहेत, तर 28 ही 6 च्या पटीत नाही.
2. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 17, 19, 23, 25
अ17
ब19
क23
ड25
योग्य उत्तर: ड) 25

स्पष्टीकरण: 17, 19, 23 या मूळ संख्या आहेत, तर 25 ही संयुक्त संख्या आहे.
3. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 64, 81, 100, 120
अ64
ब81
क100
ड120
योग्य उत्तर: ड) 120

स्पष्टीकरण: 64, 81, 100 या पूर्ण वर्ग संख्या आहेत, तर 120 ही पूर्ण वर्ग संख्या नाही.
4. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 27, 64, 125, 144
अ27
ब64
क125
ड144
योग्य उत्तर: ड) 144

स्पष्टीकरण: 27, 64, 125 या पूर्ण घन संख्या आहेत, तर 144 ही पूर्ण वर्ग संख्या आहे.
5. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 11, 13, 17, 19
अ11
ब13
क17
ड19
योग्य उत्तर: अ) 11

स्पष्टीकरण: येथे सर्व मूळ संख्या आहेत, परंतु 11, 13, 17 या क्रमाने येणाऱ्या मूळ संख्या आहेत, 19 ही वेगळी पडते (तर्क: 11, 13, 17 हे एकाच दशकात आहेत).
6. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 121, 144, 169, 190
अ121
ब144
क169
ड190
योग्य उत्तर: ड) 190

स्पष्टीकरण: 121, 144, 169 या अनुक्रमे 11, 12, 13 चे वर्ग आहेत, 190 हा कोणाचाही वर्ग नाही.
7. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 2, 4, 8, 10
अ2
ब4
क8
ड10
योग्य उत्तर: अ) 2

स्पष्टीकरण: 2 ही एकमेव सम मूळ संख्या आहे, बाकी सर्व संयुक्त संख्या आहेत.
8. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 36, 49, 64, 72
अ36
ब49
क64
ड72
योग्य उत्तर: ड) 72

स्पष्टीकरण: 36, 49, 64 या वर्ग संख्या आहेत, 72 ही वर्ग संख्या नाही.
9. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 13, 17, 21, 23
अ13
ब17
क21
ड23
योग्य उत्तर: क) 21

स्पष्टीकरण: 21 ही संयुक्त संख्या आहे, बाकी सर्व मूळ संख्या आहेत.
10. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 10, 20, 30, 45
अ10
ब20
क30
ड45
योग्य उत्तर: ड) 45

स्पष्टीकरण: 10, 20, 30 या 10 च्या पटीत आहेत, 45 ही 10 च्या पटीत नाही.
11. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 125, 216, 343, 400
अ125
ब216
क343
ड400
योग्य उत्तर: ड) 400

स्पष्टीकरण: 125, 216, 343 या घन संख्या आहेत, 400 ही वर्ग संख्या आहे.
12. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 14, 21, 28, 30
अ14
ब21
क28
ड30
योग्य उत्तर: ड) 30

स्पष्टीकरण: 14, 21, 28 या 7 च्या पटीत आहेत, 30 ही 7 च्या पटीत नाही.
13. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 1, 8, 27, 65
अ1
ब8
क27
ड65
योग्य उत्तर: ड) 65

स्पष्टीकरण: 1, 8, 27 या घन संख्या आहेत, 65 ही घन संख्या नाही.
14. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 5, 15, 25, 30
अ5
ब15
क25
ड30
योग्य उत्तर: ड) 30

स्पष्टीकरण: 5, 15, 25 या 5 च्या पटीतील विषम संख्या आहेत, 30 ही सम संख्या आहे.
15. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 11, 22, 33, 45
अ11
ब22
क33
ड45
योग्य उत्तर: ड) 45

स्पष्टीकरण: 11, 22, 33 या 11 च्या पटीत आहेत, 45 ही 11 च्या पटीत नाही.
16. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 4, 9, 16, 20
अ4
ब9
क16
ड20
योग्य उत्तर: ड) 20

स्पष्टीकरण: 4, 9, 16 या वर्ग संख्या आहेत, 20 ही वर्ग संख्या नाही.
17. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 2, 3, 5, 9
अ2
ब3
क5
ड9
योग्य उत्तर: ड) 9

स्पष्टीकरण: 2, 3, 5 या मूळ संख्या आहेत, 9 ही संयुक्त संख्या आहे.
18. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 100, 121, 144, 150
अ100
ब121
क144
ड150
योग्य उत्तर: ड) 150

स्पष्टीकरण: 100, 121, 144 या वर्ग संख्या आहेत, 150 ही वर्ग संख्या नाही.
19. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 7, 14, 21, 25
अ7
ब14
क21
ड25
योग्य उत्तर: ड) 25

स्पष्टीकरण: 7, 14, 21 या 7 च्या पटीत आहेत, 25 ही 7 च्या पटीत नाही.
20. खालीलपैकी विसंगत संख्या ओळखा: 8, 27, 64, 100
अ8
ब27
क64
ड100
योग्य उत्तर: ड) 100

स्पष्टीकरण: 8, 27, 64 या घन संख्या आहेत, 100 ही वर्ग संख्या आहे.
विषयातील सर्व नोट्स