MahaExam अभ्यास नोट्स

आकृती वर्गीकरण (Figure Classification) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

आकृती वर्गीकरण (Figure Classification)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

आकृती वर्गीकरण हा बुद्धिमत्ता चाचणीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. यामध्ये दिलेल्या चार किंवा पाच आकृत्यांपैकी एक आकृती इतर आकृत्यांच्या गटाशी जुळत नाही, ती वेगळी आकृती शोधणे अपेक्षित असते.

सविस्तर माहिती

आकृती वर्गीकरणामध्ये तर्कशक्तीचा वापर करून दिलेल्या आकृत्यांमधील साम्य आणि फरक ओळखणे आवश्यक असते. आकृत्यांचे निरीक्षण करताना रेषांची संख्या, कोनांचे प्रकार, आकृत्यांची दिशा, आतील चिन्हे, भौमितिक आकार आणि सममिती (Symmetry) या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे लागते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वर्गीकरण

दिलेल्या घटकांमधून विसंगत घटक शोधून काढण्याची प्रक्रिया.

विसंगत आकृती

दिलेल्या गटातील इतर आकृत्यांच्या नियमांचे पालन न करणारी आकृती.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • आकृत्यांमधील रेषांची संख्या मोजा.
  • आकृत्यांची फिरण्याची दिशा (घड्याळाच्या काट्याप्रमाणे किंवा विरुद्ध) तपासा.
  • आकृत्यांच्या आतील लहान चिन्हांची स्थिती तपासा.
  • आकृत्यांचे आरशातील प्रतिबिंब किंवा जलप्रतिबिंब तपासा.
  • आकृत्यांच्या भौमितिक रचनेतील साम्य शोधा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • हे प्रश्न पोलीस भरती, तलाठी आणि MPSC च्या परीक्षेत हमखास विचारले जातात.
  • आकृतीचे निरीक्षण करताना सूक्ष्म तपशीलांकडे लक्ष देणे गरजेचे असते.
  • वेळेचे नियोजन करण्यासाठी सराव महत्त्वाचा आहे.

उदाहरणे

रेषांची संख्या

जर तीन आकृत्यांमध्ये ४ रेषा असतील आणि एका आकृतीत ५ रेषा असतील, तर ५ रेषा असलेली आकृती वेगळी ठरेल.

दिशा

जर तीन आकृत्या उजवीकडे झुकलेल्या असतील आणि एक डावीकडे, तर डावीकडे झुकलेली आकृती वेगळी असेल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

घाईत उत्तर न निवडता सर्व पर्यायांचे नीट निरीक्षण करा.
जर आकृत्या गुंतागुंतीच्या असतील, तर त्यातील एका विशिष्ट भागावर लक्ष केंद्रित करा.
पर्यायांचे एलिमिनेशन (Elimination) तंत्र वापरा.

⚠️ सामान्य चुका

घाईत आकृत्यांचे निरीक्षण करणे.
आकृतीमधील लहान चिन्हांकडे दुर्लक्ष करणे.
तर्कापेक्षा केवळ अंदाजावर आधारित उत्तर निवडणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) त्रिकोण (B) चौकोन (C) पंचकोन (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळ सोडून इतर सर्व आकृत्या रेषांनी बनलेल्या आहेत.
2. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) चौरस (B) आयत (C) समभुज चौकोन (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळाला कोपरे नसतात, इतर सर्व आकृत्यांना ४ कोपरे असतात.
3. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) बाण वर (B) बाण खाली (C) बाण उजवीकडे (D) बाण तिरका
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: इतर बाण सरळ रेषेत आहेत, तर D मधील बाण तिरका आहे.
4. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) दोन रेषा (B) तीन रेषा (C) चार रेषा (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळ ही वक्ररेषेने बनलेली आकृती आहे.
5. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) त्रिकोण (B) षटकोन (C) पंचकोन (D) चौरस
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: त्रिकोण ही विषम संख्येच्या बाजूंची आकृती आहे, इतर सम आहेत.
6. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) अधिक चिन्ह (B) गुणाकार चिन्ह (C) वजाबाकी चिन्ह (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळ हे चिन्हांमध्ये येत नाही.
7. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) चौरस (B) घन (C) दंडगोल (D) शंकू
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: चौरस ही द्विमितीय (2D) आकृती आहे, इतर त्रिमितीय (3D) आहेत.
8. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) त्रिकोण (B) चौरस (C) पंचकोन (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळात कोपरे नसतात.
9. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) बाण (B) त्रिकोण (C) चौरस (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: बाण ही दिशादर्शक आकृती आहे.
10. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) दोन समांतर रेषा (B) दोन छेदणाऱ्या रेषा (C) वर्तुळ (D) चौरस
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: क) C

स्पष्टीकरण: वर्तुळ ही वक्र आकृती आहे.
11. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) त्रिकोण (B) चौरस (C) पंचकोन (D) षटकोन
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: त्रिकोण सर्वात कमी बाजूंची आकृती आहे.
12. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) चौरस (B) आयत (C) समभुज चौकोन (D) त्रिकोण
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: त्रिकोणाला ३ बाजू असतात, इतर सर्व ४ बाजूंच्या आहेत.
13. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) वर्तुळ (B) अर्धवर्तुळ (C) त्रिकोण (D) चौरस
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: वर्तुळ पूर्ण आहे, अर्धवर्तुळ अपूर्ण आहे.
14. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) बाण (B) त्रिकोण (C) चौरस (D) पंचकोन
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: बाण ही भौमितिक आकृती नाही.
15. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) चौरस (B) आयत (C) वर्तुळ (D) षटकोन
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: क) C

स्पष्टीकरण: वर्तुळात कोपरे नसतात.
16. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) त्रिकोण (B) चौरस (C) पंचकोन (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळ वक्र आहे.
17. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) दोन रेषा (B) तीन रेषा (C) चार रेषा (D) वर्तुळ
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: वर्तुळ वक्र आहे.
18. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) चौरस (B) आयत (C) समभुज चौकोन (D) त्रिकोण
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: ड) D

स्पष्टीकरण: त्रिकोण ३ बाजूंचा आहे.
19. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) वर्तुळ (B) अर्धवर्तुळ (C) त्रिकोण (D) चौरस
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: वर्तुळ पूर्ण आहे.
20. खालीलपैकी वेगळी आकृती ओळखा: (A) बाण (B) त्रिकोण (C) चौरस (D) पंचकोन
अA
बB
कC
डD
योग्य उत्तर: अ) A

स्पष्टीकरण: बाण ही भौमितिक आकृती नाही.