MahaExam अभ्यास नोट्स

दिनदर्शिका: वार व तारीख काढणे | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

दिनदर्शिका: वार व तारीख काढणे

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये दिनदर्शिकेवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. दिलेल्या तारखेवरून वार काढणे किंवा दोन तारखांमधील अंतर शोधणे यासाठी काही मूलभूत संकल्पना समजून घेणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

दिनदर्शिकेचे गणित सोडवण्यासाठी 'विषम दिवस' (Odd Days) ही संकल्पना सर्वात महत्त्वाची आहे. कोणत्याही संख्येला ७ ने भागल्यावर जी बाकी उरते, त्याला 'विषम दिवस' म्हणतात. सामान्य वर्षात ३६५ दिवस असतात (५२ आठवडे + १ विषम दिवस) आणि लीप वर्षात ३६६ दिवस असतात (५२ आठवडे + २ विषम दिवस).

महत्त्वाच्या संज्ञा

सामान्य वर्ष

ज्या वर्षाला ४ ने पूर्ण भाग जात नाही, त्यात ३६५ दिवस असतात.

लीप वर्ष

ज्या वर्षाला ४ ने पूर्ण भाग जातो (शतकी वर्षाला ४०० ने), त्यात ३६६ दिवस असतात.

विषम दिवस

एकूण दिवसांना ७ ने भागल्यावर उरणारी बाकी.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • सामान्य वर्षात १ विषम दिवस असतो.
  • लीप वर्षात २ विषम दिवस असतात.
  • १०० वर्षांत ७६ सामान्य वर्षे आणि २४ लीप वर्षे असतात (एकूण ५ विषम दिवस).
  • ४०० वर्षांत एकूण ० विषम दिवस असतात.
  • वार मोजताना: ०=रविवार, १=सोमवार, २=मंगळवार, ३=बुधवार, ४=गुरुवार, ५=शुक्रवार, ६=शनिवार.

महत्त्वाची तथ्ये

  • लीप वर्षात फेब्रुवारी महिना २९ दिवसांचा असतो.
  • शतकी लीप वर्ष ओळखण्यासाठी ४०० ने भाग जाणे आवश्यक आहे (उदा. १६००, २०००).
  • एकाच महिन्यात समान वार येणाऱ्या तारखांमध्ये ७ दिवसांचे अंतर असते.

उदाहरणे

उदाहरण १

जर १ जानेवारी २०१० ला सोमवार असेल, तर १ जानेवारी २०११ ला कोणता वार असेल? उत्तर: २०१० हे सामान्य वर्ष आहे, म्हणून १ दिवस पुढे. सोमवार + १ = मंगळवार.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

लीप वर्ष ओळखताना शेवटच्या दोन अंकांना ४ ने भाग द्या.
प्रश्न सोडवताना विषम दिवसांची बेरीज करून त्याला ७ ने भागा.
वेळ वाचवण्यासाठी महिन्यांचे कोड लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

शतकी वर्षाला (उदा. १९००) ४ ने भाग देऊन लीप वर्ष समजणे (हे चुकीचे आहे, ४०० ने भाग द्यावा).
विषम दिवस मोजताना ७ ने भागण्याऐवजी चुकीची बाकी काढणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. सामान्य वर्षात किती विषम दिवस असतात?
अ१
ब२
क३
ड०
योग्य उत्तर: अ) १

स्पष्टीकरण: ३६५ ला ७ ने भागल्यास बाकी १ उरते.
2. लीप वर्षात फेब्रुवारी महिन्यात किती दिवस असतात?
अ२८
ब२९
क३०
ड३१
योग्य उत्तर: ब) २९

स्पष्टीकरण: लीप वर्षात फेब्रुवारी २९ दिवसांचा असतो.
3. खालीलपैकी कोणते लीप वर्ष आहे?
अ१९९८
ब२००२
क२००४
ड२००६
योग्य उत्तर: क) २००४

स्पष्टीकरण: २००४ ला ४ ने पूर्ण भाग जातो.
4. १०० वर्षांत किती लीप वर्षे असतात?
अ२४
ब२५
क२६
ड२३
योग्य उत्तर: अ) २४

स्पष्टीकरण: १०० ला ४०० ने भाग जात नाही, म्हणून १०० हे लीप वर्ष नाही.
5. जर १ जानेवारीला सोमवार असेल, तर ८ जानेवारीला कोणता वार असेल?
असोमवार
बमंगळवार
करविवार
डबुधवार
योग्य उत्तर: अ) सोमवार

स्पष्टीकरण: १ + ७ = ८, त्यामुळे तोच वार येतो.
6. एका लीप वर्षात एकूण किती दिवस असतात?
अ३६५
ब३६६
क३६४
ड३६७
योग्य उत्तर: ब) ३६६

स्पष्टीकरण: लीप वर्षात ३६६ दिवस असतात.
7. ४०० वर्षांत किती विषम दिवस असतात?
अ१
ब२
क३
ड०
योग्य उत्तर: ड) ०

स्पष्टीकरण: ४०० वर्षांत विषम दिवसांची संख्या ७ च्या पटीत असते, म्हणून बाकी ०.
8. जर आज सोमवार असेल, तर ६१ दिवसांनंतर कोणता वार असेल?
अशनिवार
बरविवार
कसोमवार
डमंगळवार
योग्य उत्तर: अ) शनिवार

स्पष्टीकरण: ६१ ला ७ ने भागल्यास बाकी ५ उरते. सोमवार + ५ = शनिवार.
9. कोणत्या शतकी वर्षाला लीप वर्ष मानले जाते?
अ१९००
ब२१००
क२०००
ड१८००
योग्य उत्तर: क) २०००

स्पष्टीकरण: ज्या शतकी वर्षाला ४०० ने भाग जातो ते लीप वर्ष असते.
10. एका महिन्यात जास्तीत जास्त किती वेळा एखादा वार येऊ शकतो?
अ४
ब५
क६
ड३
योग्य उत्तर: ब) ५

स्पष्टीकरण: ३१ दिवसांच्या महिन्यात काही वार ५ वेळा येतात.
11. १ जानेवारी २००१ ला सोमवार असेल, तर १ जानेवारी २००२ ला कोणता वार असेल?
असोमवार
बमंगळवार
कबुधवार
डरविवार
योग्य उत्तर: ब) मंगळवार

स्पष्टीकरण: २००१ हे सामान्य वर्ष आहे, म्हणून १ दिवस पुढे.
12. लीप वर्षात १ जानेवारीला सोमवार असेल, तर १ मार्चला कोणता वार असेल?
अगुरुवार
बशुक्रवार
कबुधवार
डशनिवार
योग्य उत्तर: अ) गुरुवार

स्पष्टीकरण: जानेवारी(३१) + फेब्रुवारी(२९) = ६० दिवस. ६० ला ७ ने भागल्यास बाकी ४. सोमवार + ४ = गुरुवार.
13. विषम दिवस काढण्यासाठी कशाने भाग द्यावा लागतो?
अ४
ब१२
क७
ड३०
योग्य उत्तर: क) ७

स्पष्टीकरण: आठवड्याचे ७ दिवस असतात म्हणून ७ ने भागतात.
14. जर १५ ऑगस्टला स्वातंत्र्यदिन असेल, तर त्याच वर्षी २६ जानेवारीला कोणता वार असेल?
असमान
बवेगळा
कसांगता येणार नाही
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) वेगळा

स्पष्टीकरण: तारखा वेगळ्या असल्याने वार वेगळा असेल.
15. एका वर्षात किती आठवडे असतात?
अ५०
ब५२
क५३
ड५४
योग्य उत्तर: ब) ५२

स्पष्टीकरण: ३६५/७ = ५२ आठवडे आणि १ दिवस.
16. लीप वर्षात एकूण किती विषम दिवस असतात?
अ१
ब२
क३
ड०
योग्य उत्तर: ब) २

स्पष्टीकरण: ३६६/७ = ५२ आठवडे आणि २ दिवस.
17. जर आज मंगळवार आहे, तर १५ दिवसांनंतर कोणता वार असेल?
अमंगळवार
बबुधवार
कगुरुवार
डसोमवार
योग्य उत्तर: ब) बुधवार

स्पष्टीकरण: १५ ला ७ ने भागल्यास बाकी १ उरते. मंगळवार + १ = बुधवार.
18. कोणत्या महिन्यात विषम दिवस नसतात?
अजानेवारी
बफेब्रुवारी (सामान्य)
कएप्रिल
डजून
योग्य उत्तर: ब) फेब्रुवारी (सामान्य)

स्पष्टीकरण: २८ दिवसांच्या फेब्रुवारीत २८/७ = ० बाकी.
19. एका वर्षात किती महिने ३० दिवसांचे असतात?
अ४
ब५
क६
ड७
योग्य उत्तर: अ) ४

स्पष्टीकरण: एप्रिल, जून, सप्टेंबर, नोव्हेंबर हे ४ महिने ३० दिवसांचे असतात.
20. दिनदर्शिकेचा पाया काय आहे?
अदिवस
बआठवडा
कमहिना
डवर्ष
योग्य उत्तर: ब) आठवडा

स्पष्टीकरण: आठवड्याचे ७ दिवस हेच दिनदर्शिकेचे मुख्य चक्र आहे.