MahaExam अभ्यास नोट्स

नातेसंबंध कोडे (Blood Relation Puzzles) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

नातेसंबंध कोडे (Blood Relation Puzzles)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'नातेसंबंध' या घटकावर आधारित प्रश्न विचारले जातात. यामध्ये दिलेल्या माहितीवरून व्यक्तींमधील नाते ओळखून प्रश्नांची उत्तरे द्यायची असतात. हे प्रश्न सोडवण्यासाठी तर्कशक्ती आणि नातेसंबंधांची स्पष्ट समज असणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

नातेसंबंधांच्या प्रश्नांमध्ये सहसा एका कुटुंबातील सदस्यांची माहिती दिली जाते. ही माहिती सोडवण्यासाठी 'फॅमिली ट्री' (Family Tree) पद्धत अत्यंत उपयुक्त ठरते. यामध्ये पुरुष सदस्यांसाठी (+) आणि स्त्री सदस्यांसाठी (-) अशी चिन्हे वापरल्यास गोंधळ होत नाही.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वडील/आई

पालक पिढी (Generation Gap 1)

आजोबा/आजी

पालकांचे पालक (Generation Gap 2)

भाऊ/बहीण

समान पिढी (Same Generation)

महत्त्वाचे मुद्दे

  • पुरुषांसाठी (+) आणि स्त्रियांसाठी (-) चिन्हे वापरा.
  • पती-पत्नीच्या नात्यासाठी दुहेरी बाण (↔) वापरा.
  • भाऊ-बहीण नात्यासाठी आडवी रेघ (-) वापरा.
  • पिढीतील अंतरासाठी उभी रेघ (|) वापरा.
  • माहिती वाचताना 'माझ्या', 'त्याच्या' या शब्दांवरून सुरुवात करा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • नातेसंबंधांच्या प्रश्नांत 'स्वतःला' त्या जागी कल्पून प्रश्न सोडवणे सोपे जाते.
  • मराठीतील नात्यांचे शब्द (उदा. मामा, काका, मावशी, आत्या) स्पष्ट असावेत.

उदाहरणे

उदाहरण १

A हा B चा भाऊ आहे. C ही B ची बहीण आहे. तर A आणि C मध्ये काय नाते आहे? उत्तर: A हा C चा भाऊ आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न पूर्ण वाचल्याशिवाय घाईत उत्तर देऊ नका.
दिलेल्या माहितीतील प्रत्येक वाक्याचे विश्लेषण करा.
पर्यायांचा वापर करूनही काही प्रश्न लवकर सुटतात.

⚠️ सामान्य चुका

लिंग ओळखण्यात चूक करणे (उदा. नाव ऐकून लिंग ठरवणे).
पिढीतील अंतर (Generation Gap) लक्षात न घेणे.
माहिती वाचताना चुकीचा अर्थ लावणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. A हा B चा भाऊ आहे, C ही A ची आई आहे, D हा C चा वडील आहे, तर B चे D शी नाते काय?
अनातू/नात
बमुलगा
कवडील
डभाऊ
योग्य उत्तर: अ) नातू/नात

स्पष्टीकरण: B ही C ची अपत्ये आहेत आणि C चे वडील D आहेत, म्हणून B हे D चे नातू किंवा नात असेल.
2. एका फोटोकडे बोट दाखवून रमेश म्हणाला, 'तो माझ्या वडिलांच्या एकुलत्या एका मुलाचा मुलगा आहे.' तर रमेशचा त्या मुलाशी काय संबंध?
अकाका
बवडील
कभाऊ
डआजोबा
योग्य उत्तर: ब) वडील

स्पष्टीकरण: वडिलांचा एकुलता एक मुलगा म्हणजे स्वतः रमेश. म्हणून तो मुलगा रमेशचा स्वतःचा मुलगा आहे, म्हणजे रमेश त्याचे वडील आहेत.
3. P हा Q चा भाऊ आहे. R ही Q ची आई आहे. S हा R चा वडील आहे. तर P चे S शी नाते काय?
अनातू
बआजोबा
कभाऊ
डमुलगा
योग्य उत्तर: अ) नातू

स्पष्टीकरण: P हा R चा मुलगा आहे आणि R चे वडील S आहेत, म्हणून P हा S चा नातू आहे.
4. X ही Y ची बहीण आहे. Z हा Y चा भाऊ आहे. तर X चे Z शी नाते काय?
अबहीण
बभाऊ
कआई
डवडील
योग्य उत्तर: अ) बहीण

स्पष्टीकरण: X, Y आणि Z हे तिघे भावंडे आहेत, म्हणून X ही Z ची बहीण आहे.
5. एका स्त्रीची ओळख करून देताना पुरुष म्हणाला, 'तिच्या वडिलांचा एकुलता एक मुलगा माझा मुलगा आहे.' तर त्या स्त्रीचा पुरुषाशी काय संबंध?
अपत्नी
बबहीण
कमुलगी
डआई
योग्य उत्तर: ब) बहीण

स्पष्टीकरण: स्त्रीच्या वडिलांचा मुलगा म्हणजे तिचा भाऊ. तो पुरुषाचा मुलगा आहे, म्हणजे ती स्त्री पुरुषाची बहीण आहे.
6. A हा B चा पती आहे. C ही A ची मुलगी आहे. D ही C ची बहीण आहे. तर D चे B शी नाते काय?
अमुलगी
बआई
कबहीण
डआत्या
योग्य उत्तर: अ) मुलगी

स्पष्टीकरण: A आणि B पती-पत्नी आहेत, C आणि D त्यांच्या मुली आहेत.
7. M ही N ची बहीण आहे. O हा N चा भाऊ आहे. P ही M ची आई आहे. तर P चे O शी नाते काय?
अआई
बबहीण
कवडील
डआत्या
योग्य उत्तर: अ) आई

स्पष्टीकरण: M, N, O ही भावंडे आहेत आणि P त्यांची आई आहे.
8. एका मुलाकडे बोट दाखवून महिला म्हणाली, 'हा माझ्या सासूच्या एकुलत्या एका मुलाचा मुलगा आहे.' तर त्या मुलाचा महिलेशी काय संबंध?
अमुलगा
बभाऊ
कपुतण्या
डभाचा
योग्य उत्तर: अ) मुलगा

स्पष्टीकरण: सासूचा एकुलता एक मुलगा म्हणजे महिलेचा पती. पतीचा मुलगा म्हणजे महिलेचा स्वतःचा मुलगा.
9. A हा B चा वडील आहे. C हा A चा भाऊ आहे. D ही C ची आई आहे. तर D चे B शी नाते काय?
अआजी
बआई
कआत्या
डमावशी
योग्य उत्तर: अ) आजी

स्पष्टीकरण: A आणि C भाऊ आहेत, D त्यांची आई आहे. A हा B चा वडील आहे, म्हणून D ही B ची आजी आहे.
10. X हा Y चा मुलगा आहे. Y ही Z ची बहीण आहे. Z ही W ची आई आहे. तर X चे W शी नाते काय?
अमामा
बभाऊ
कवडील
डकाका
योग्य उत्तर: अ) मामा

स्पष्टीकरण: Y आणि Z भावंडे आहेत. X हा Y चा मुलगा आहे आणि W हा Z चा मुलगा/मुलगी आहे. म्हणून X हा W चा मामा आहे.
11. एका व्यक्तीची ओळख करून देताना राम म्हणाला, 'तो माझ्या आईच्या वडिलांचा एकुलता एक मुलगा आहे.' तर त्या व्यक्तीचा रामशी काय संबंध?
अमामा
बवडील
ककाका
डभाऊ
योग्य उत्तर: अ) मामा

स्पष्टीकरण: आईचे वडील म्हणजे आजोबा. आजोबांचा एकुलता एक मुलगा म्हणजे मामा.
12. A ही B ची बहीण आहे. C हा B चा भाऊ आहे. D हा A चा वडील आहे. तर D चे C शी नाते काय?
अवडील
बकाका
कभाऊ
डआजोबा
योग्य उत्तर: अ) वडील

स्पष्टीकरण: A, B, C ही भावंडे आहेत आणि D हा A चा वडील आहे, म्हणून D हा C चा सुद्धा वडील आहे.
13. P हा Q चा पिता आहे. R हा S चा मुलगा आहे. T हा P चा भाऊ आहे. जर Q ही S ची बहीण असेल, तर R चे T शी नाते काय?
अपुतण्या
बभाचा
कभाऊ
डवडील
योग्य उत्तर: अ) पुतण्या

स्पष्टीकरण: P आणि T भाऊ आहेत. Q आणि S भावंडे आहेत. R हा S चा मुलगा आहे, म्हणून R हा P चा पुतण्या आहे, म्हणजेच T चा सुद्धा पुतण्या आहे.
14. एका फोटोतील व्यक्तीकडे पाहून मोहन म्हणाला, 'ही व्यक्ती माझ्या वडिलांच्या पत्नीची एकुलती एक मुलगी आहे.' तर मोहनचे त्या व्यक्तीशी नाते काय?
अभाऊ
बबहीण
कमुलगा
डवडील
योग्य उत्तर: अ) भाऊ

स्पष्टीकरण: वडिलांची पत्नी म्हणजे आई. आईची एकुलती एक मुलगी म्हणजे मोहनची बहीण.
15. A हा B चा भाऊ आहे. C ही B ची आई आहे. D हा C चा वडील आहे. तर A चे D शी नाते काय?
अनातू
बमुलगा
कवडील
डभाऊ
योग्य उत्तर: अ) नातू

स्पष्टीकरण: A हा C चा मुलगा आहे आणि C चे वडील D आहेत, म्हणून A हा D चा नातू आहे.
16. X ही Y ची आई आहे. Z हा X चा मुलगा आहे. W ही Z ची बहीण आहे. तर W चे Y शी नाते काय?
अबहीण
बभाऊ
कआई
डमुलगी
योग्य उत्तर: अ) बहीण

स्पष्टीकरण: X ची मुले Y, Z आणि W आहेत, म्हणून W ही Y ची बहीण आहे.
17. एका स्त्रीकडे बोट दाखवून एक पुरुष म्हणाला, 'तिच्या आईचे वडील माझे वडील आहेत.' तर त्या स्त्रीचा पुरुषाशी काय संबंध?
अबहीण
बमुलगी
कआई
डपत्नी
योग्य उत्तर: अ) बहीण

स्पष्टीकरण: स्त्रीच्या आईचे वडील म्हणजे स्त्रीचे आजोबा. पुरुषाचे वडील म्हणजे पुरुषाचे वडील. जर आजोबा आणि वडील एकच असतील, तर ती स्त्री पुरुषाची बहीण आहे.
18. A हा B चा मुलगा आहे. C ही B ची बहीण आहे. D हा C चा मुलगा आहे. तर A चे D शी नाते काय?
अमामा
बभाऊ
ककाका
डवडील
योग्य उत्तर: अ) मामा

स्पष्टीकरण: A आणि C भावंडे आहेत. C चा मुलगा D आहे, म्हणून A हा D चा मामा आहे.
19. P हा Q चा भाऊ आहे. R ही Q ची बहीण आहे. S हा P चा वडील आहे. तर S चे R शी नाते काय?
अवडील
बकाका
कभाऊ
डआजोबा
योग्य उत्तर: अ) वडील

स्पष्टीकरण: P, Q, R ही भावंडे आहेत आणि S हा P चा वडील आहे, म्हणून S हा R चा सुद्धा वडील आहे.
20. एका मुलाची ओळख करून देताना गीता म्हणाली, 'हा माझ्या वडिलांच्या एकुलत्या एका मुलाचा मुलगा आहे.' तर गीताचे त्या मुलाशी नाते काय?
अआत्या
बआई
कबहीण
डमावशी
योग्य उत्तर: अ) आत्या

स्पष्टीकरण: वडिलांचा एकुलता एक मुलगा म्हणजे गीताचा भाऊ. भावाचा मुलगा म्हणजे गीताचा पुतण्या, म्हणून गीता त्याची आत्या आहे.
विषयातील सर्व नोट्स