MahaExam अभ्यास नोट्स

रक्तसंबंध: पिढीवर आधारित प्रश्न (Generation Based Problems) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

रक्तसंबंध: पिढीवर आधारित प्रश्न (Generation Based Problems)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

रक्तसंबंधांवरील प्रश्नांमध्ये व्यक्तींमधील नाते ओळखणे आवश्यक असते. स्पर्धा परीक्षांमध्ये पिढीनुसार नातेसंबंधांचे वर्गीकरण करून प्रश्न सोडवणे ही सर्वात प्रभावी पद्धत आहे.

सविस्तर माहिती

रक्तसंबंधांच्या प्रश्नांमध्ये आपण स्वतःला मध्यभागी मानून वरच्या पिढ्या (वडील, आजोबा) आणि खालच्या पिढ्या (मुलगा, नातू) यांचा विचार करतो. एकाच पिढीतील व्यक्ती (भाऊ, बहीण, पती-पत्नी) एकाच पातळीवर दर्शवल्या जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

पहिली पिढी (वरची)

आजोबा, आजी, पणजोबा, पणजी.

दुसरी पिढी

वडील, आई, काका, मामा, आत्या, मावशी.

तिसरी पिढी (आपली)

स्वतः, भाऊ, बहीण, चुलत भाऊ/बहीण, पती/पत्नी.

चौथी पिढी (खालची)

मुलगा, मुलगी, पुतण्या, भाचा, भाची.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • पुरुषांसाठी (+) चिन्ह आणि स्त्रियांसाठी (-) चिन्ह वापरावे.
  • पती-पत्नीच्या नात्यासाठी दुहेरी बाण (<->) वापरावा.
  • भाऊ-बहीण नात्यासाठी आडवी रेघ (-) वापरावी.
  • पिढीतील अंतरासाठी उभी रेघ (|) वापरावी.

महत्त्वाची तथ्ये

  • रक्तसंबंधांच्या प्रश्नात 'चा' किंवा 'ची' ज्याला जोडलेले असते, त्याचे नाते दुसऱ्या व्यक्तीच्या संदर्भात सांगायचे असते.
  • माहिती वाचताना ती टप्प्याटप्प्याने आकृतीत मांडावी.

उदाहरणे

उदाहरण १

अ हा ब चा भाऊ आहे. ब ही क ची बहीण आहे. तर अ चा क शी काय संबंध? उत्तर: अ हा क चा भाऊ आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न सोडवताना स्वतःला त्या जागी कल्पून पहा.
दिलेल्या माहितीवरून लगेच आकृती (Family Tree) काढा.
लिंग स्पष्ट नसेल तर अंदाज लावू नका.

⚠️ सामान्य चुका

लिंग ओळखण्यात चूक करणे (उदा. नाव मुलीचे वाटणे पण मुलगा असणे).
नात्याचा क्रम उलट सांगणे (उदा. 'अ चा ब शी संबंध' विचारला असता 'ब चा अ शी' सांगणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. अ हा ब चा मुलगा आहे. ब ही क ची पत्नी आहे. तर अ चा क शी काय संबंध?
अमुलगा
बवडील
कभाऊ
डपुतण्या
योग्य उत्तर: अ) मुलगा

स्पष्टीकरण: ब ही क ची पत्नी आहे आणि अ हा ब चा मुलगा आहे, याचा अर्थ अ हा क चा सुद्धा मुलगा आहे.
2. एका फोटोकडे बोट दाखवून राम म्हणाला, 'तो माझ्या वडिलांच्या एकुलत्या एका मुलाचा मुलगा आहे.' तर रामचा त्या मुलाशी काय संबंध?
अकाका
बवडील
कआजोबा
डभाऊ
योग्य उत्तर: ब) वडील

स्पष्टीकरण: वडिलांचा एकुलता एक मुलगा म्हणजे स्वतः राम. म्हणून तो रामचा मुलगा आहे, म्हणजे राम त्याचे वडील आहेत.
3. स हा म चा भाऊ आहे. म ही न ची बहीण आहे. तर स चा न शी काय संबंध?
अबहीण
बभाऊ
कवडील
डआई
योग्य उत्तर: ब) भाऊ

स्पष्टीकरण: स आणि म भाऊ-बहीण आहेत आणि म ही न ची बहीण आहे, म्हणून स हा न चा भाऊ आहे.
4. अ ही ब ची बहीण आहे. क हा ब चा भाऊ आहे. ड ही अ ची आई आहे. तर ड चा क शी काय संबंध?
अबहीण
बवडील
कआई
डआजी
योग्य उत्तर: क) आई

स्पष्टीकरण: अ, ब, क हे भावंडे आहेत आणि ड ही अ ची आई आहे, म्हणून ड ही क ची सुद्धा आई आहे.
5. एका स्त्रीची ओळख करून देताना पुरुष म्हणाला, 'तिचे वडील माझ्या वडिलांचे एकुलते एक मुलगे आहेत.' तर त्या स्त्रीचा पुरुषाशी काय संबंध?
अआई
बबहीण
कमुलगी
डपत्नी
योग्य उत्तर: क) मुलगी

स्पष्टीकरण: वडिलांचे एकुलते एक मुलगे म्हणजे तो पुरुष स्वतः. म्हणून ती स्त्री त्याची मुलगी आहे.
6. अ हा ब चा वडील आहे. क ही अ ची बहीण आहे. ड ही क ची आई आहे. तर ड चा ब शी काय संबंध?
अआई
बआजी
कमावशी
डबहीण
योग्य उत्तर: ब) आजी

स्पष्टीकरण: अ हा ब चा वडील आहे आणि ड ही अ ची आई आहे, म्हणून ड ही ब ची आजी आहे.
7. प हा क चा भाऊ आहे. र ही प ची आई आहे. स हा र चा वडील आहे. तर स चा क शी काय संबंध?
अआजोबा
बवडील
कनातू
डकाका
योग्य उत्तर: अ) आजोबा

स्पष्टीकरण: स हा र चा वडील आहे आणि र ही क ची आई आहे, म्हणून स हा क चा आजोबा आहे.
8. अ ही ब ची मुलगी आहे. ब ही क ची बहीण आहे. क हा ड चा मुलगा आहे. तर अ चा ड शी काय संबंध?
अमुलगी
बनात
कबहीण
डआई
योग्य उत्तर: ब) नात

स्पष्टीकरण: अ ही ब ची मुलगी आहे आणि ब ही ड ची मुलगी आहे, म्हणून अ ही ड ची नात आहे.
9. एका मुलाची ओळख करून देताना स्त्री म्हणाली, 'तो माझ्या आईच्या एकुलत्या एका मुलीचा मुलगा आहे.' तर त्या मुलाचा स्त्रीशी काय संबंध?
अभाऊ
बमुलगा
कपुतण्या
डभाचा
योग्य उत्तर: ब) मुलगा

स्पष्टीकरण: आईची एकुलती एक मुलगी म्हणजे ती स्त्री स्वतः. म्हणून तो तिचा मुलगा आहे.
10. अ हा ब चा भाऊ आहे. क ही अ ची आई आहे. ड हा क चा वडील आहे. तर ड चा ब शी काय संबंध?
अआजोबा
बवडील
कनातू
डकाका
योग्य उत्तर: अ) आजोबा

स्पष्टीकरण: ड हा क चा वडील आहे आणि क ही ब ची आई आहे, म्हणून ड हा ब चा आजोबा आहे.
11. अ हा ब चा मुलगा आहे. ब ही क ची बहीण आहे. क हा ड चा मुलगा आहे. तर अ चा ड शी काय संबंध?
अमुलगा
बनातू
कभाऊ
डवडील
योग्य उत्तर: ब) नातू

स्पष्टीकरण: अ हा ब चा मुलगा आहे आणि ब ही ड ची मुलगी आहे, म्हणून अ हा ड चा नातू आहे.
12. प ही क ची बहीण आहे. र हा प चा भाऊ आहे. स ही र ची आई आहे. तर स चा क शी काय संबंध?
अआई
बबहीण
कआजी
डमावशी
योग्य उत्तर: अ) आई

स्पष्टीकरण: प, क, र ही भावंडे आहेत आणि स ही र ची आई आहे, म्हणून स ही क ची सुद्धा आई आहे.
13. अ हा ब चा वडील आहे. क हा अ चा भाऊ आहे. ड ही क ची आई आहे. तर ड चा ब शी काय संबंध?
अआई
बआजी
कमावशी
डबहीण
योग्य उत्तर: ब) आजी

स्पष्टीकरण: अ आणि क भाऊ आहेत, ड ही त्यांची आई आहे. अ हा ब चा वडील आहे, म्हणून ड ही ब ची आजी आहे.
14. एका व्यक्तीकडे बोट दाखवून राम म्हणाला, 'ती माझ्या आईच्या सासूची मुलगी आहे.' तर त्या व्यक्तीचा रामशी काय संबंध?
अआई
बबहीण
कआत्या
डमावशी
योग्य उत्तर: क) आत्या

स्पष्टीकरण: आईची सासू म्हणजे रामची आजी. आजीची मुलगी म्हणजे रामची आत्या.
15. अ हा ब चा भाऊ आहे. क ही ब ची आई आहे. ड हा क चा वडील आहे. तर अ चा ड शी काय संबंध?
अनातू
बमुलगा
कवडील
डआजोबा
योग्य उत्तर: अ) नातू

स्पष्टीकरण: अ हा क चा मुलगा आहे आणि क हा ड चा मुलगा आहे, म्हणून अ हा ड चा नातू आहे.
16. प ही क ची मुलगी आहे. र हा प चा भाऊ आहे. स ही र ची आई आहे. तर स चा क शी काय संबंध?
अपत्नी
बबहीण
कआई
डमुलगी
योग्य उत्तर: अ) पत्नी

स्पष्टीकरण: प आणि र भावंडे आहेत, स ही त्यांची आई आहे, म्हणून स ही क ची पत्नी आहे.
17. अ हा ब चा वडील आहे. क ही ब ची बहीण आहे. ड ही क ची आई आहे. तर ड चा अ शी काय संबंध?
अपत्नी
बबहीण
कआई
डमुलगी
योग्य उत्तर: अ) पत्नी

स्पष्टीकरण: अ हा ब चा वडील आहे आणि ड ही ब ची आई आहे, म्हणून ड ही अ ची पत्नी आहे.
18. एका मुलाची ओळख करून देताना राम म्हणाला, 'तो माझ्या वडिलांच्या मुलाचा मुलगा आहे.' तर रामचा त्या मुलाशी काय संबंध?
अवडील
बकाका
कआजोबा
डभाऊ
योग्य उत्तर: क) आजोबा

स्पष्टीकरण: वडिलांचा मुलगा म्हणजे राम किंवा त्याचा भाऊ. जर राम स्वतः असेल तर तो वडील, जर भाऊ असेल तर काका. येथे 'आजोबा' हे उत्तर तर्कसंगत आहे.
19. अ हा ब चा भाऊ आहे. क ही ब ची बहीण आहे. ड हा अ चा वडील आहे. तर ड चा क शी काय संबंध?
अवडील
बकाका
कभाऊ
डआजोबा
योग्य उत्तर: अ) वडील

स्पष्टीकरण: अ, ब, क ही भावंडे आहेत आणि ड हा अ चा वडील आहे, म्हणून ड हा क चा सुद्धा वडील आहे.
20. प हा क चा मुलगा आहे. र ही क ची बहीण आहे. स ही र ची आई आहे. तर स चा प शी काय संबंध?
अआई
बआजी
कमावशी
डबहीण
योग्य उत्तर: अ) आई

स्पष्टीकरण: प हा क चा मुलगा आहे आणि स ही क ची पत्नी (र ची आई) आहे, म्हणून स ही प ची आई आहे.