MahaExam अभ्यास नोट्स

अक्षर चाचणी: शब्द निर्मिती (Word Formation) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

अक्षर चाचणी: शब्द निर्मिती (Word Formation)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'शब्द निर्मिती' हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यामध्ये दिलेल्या शब्दातील अक्षरांचा वापर करून नवीन अर्थपूर्ण शब्द तयार करणे किंवा दिलेल्या पर्यायांपैकी कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही, हे ओळखणे अपेक्षित असते.

सविस्तर माहिती

शब्द निर्मितीच्या प्रश्नांमध्ये एक मूळ शब्द दिला जातो. त्या शब्दातील अक्षरांचा वापर करून खालील दोन प्रकारच्या अटींवर आधारित प्रश्न विचारले जातात: १) दिलेल्या अक्षरांपासून कोणता शब्द तयार होऊ शकतो? २) दिलेल्या अक्षरांपासून कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही? हे प्रश्न सोडवताना मूळ शब्दातील अक्षरांची पुनरावृत्ती (Repetition) किती वेळा झाली आहे, हे तपासणे आवश्यक असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

मूळ शब्द

प्रश्नपत्रिकेत दिलेला मुख्य शब्द ज्यातील अक्षरांचा वापर करून नवीन शब्द बनवायचे असतात.

अक्षर मर्यादा

मूळ शब्दात जेवढ्या वेळा एखादे अक्षर आले आहे, तेवढ्याच वेळा ते नवीन शब्दात वापरता येते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दिलेल्या शब्दातील अक्षरे मोजून घ्या.
  • पर्यायातील शब्दातील प्रत्येक अक्षर मूळ शब्दात आहे का ते तपासा.
  • जर मूळ शब्दात एखादे अक्षर एकदाच असेल, तर नवीन शब्दात ते दोनदा वापरता येणार नाही.
  • पर्यायातील शब्दांची स्पेलिंग काळजीपूर्वक तपासा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अशा प्रश्नांमुळे उमेदवाराची निरीक्षण क्षमता तपासली जाते.
  • हे प्रश्न पोलीस भरती, तलाठी आणि MPSC च्या CSAT पेपरमध्ये वारंवार विचारले जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १

मूळ शब्द: 'EDUCATION'. यातील अक्षरांपासून कोणता शब्द तयार होईल? पर्याय: A) CAT, B) DUCK, C) TONE, D) ACTION. उत्तर: C (TONE कारण सर्व अक्षरे EDUCATION मध्ये आहेत).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न नीट वाचा: 'तयार होऊ शकतो' की 'तयार होऊ शकत नाही' हे तपासा.
पर्यायातील अक्षरे मूळ शब्दाशी जुळवून पहा.
वेळ वाचवण्यासाठी पर्यायातील शेवटच्या अक्षरांपासून सुरुवात करा.

⚠️ सामान्य चुका

अक्षरांची पुनरावृत्ती विसरणे (उदा. मूळ शब्दात 'A' एकदाच असताना पर्यायात दोनदा वापरणे).
घाईत स्पेलिंग वाचताना चूक करणे.
प्रश्न 'होऊ शकत नाही' असा असताना 'होऊ शकतो' असे समजून उत्तर देणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. दिलेल्या शब्दापासून 'REASONING' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) ROSE
बB) RAIN
कC) SONG
डD) NOSE
योग्य उत्तर: ड) D) NOSE

स्पष्टीकरण: NOSE मधील N, O, S, E ही सर्व अक्षरे REASONING मध्ये उपलब्ध आहेत.
2. दिलेल्या शब्दापासून 'GOVERNMENT' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) MENTOR
बB) TENT
कC) GAME
डD) MOON
योग्य उत्तर: ड) D) MOON

स्पष्टीकरण: MOON मध्ये दोन 'O' आहेत, पण GOVERNMENT मध्ये एकच 'O' आहे.
3. दिलेल्या शब्दापासून 'ADMINISTRATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) TRAIN
बB) TRAP
कC) MIND
डD) ROAD
योग्य उत्तर: अ) A) TRAIN

स्पष्टीकरण: TRAIN मधील सर्व अक्षरे ADMINISTRATION मध्ये आहेत.
4. दिलेल्या शब्दापासून 'REVOLUTION' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) LOVE
बB) LION
कC) NOTE
डD) VOTE
योग्य उत्तर: अ) A) LOVE

स्पष्टीकरण: LOVE मध्ये 'E' आहे, पण REVOLUTION मध्ये 'E' नाही.
5. दिलेल्या शब्दापासून 'COMPETITION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) TENT
बB) PENT
कC) NOTE
डD) MINT
योग्य उत्तर: ड) D) MINT

स्पष्टीकरण: MINT मधील सर्व अक्षरे COMPETITION मध्ये आहेत.
6. दिलेल्या शब्दापासून 'PREPARATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) PART
बB) RATE
कC) PARE
डD) PEAR
योग्य उत्तर: ब) B) RATE

स्पष्टीकरण: RATE मध्ये 'E' आहे, जो PREPARATION मध्ये नाही.
7. दिलेल्या शब्दापासून 'EDUCATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) DUCK
बB) CAT
कC) TONE
डD) DENT
योग्य उत्तर: ड) D) DENT

स्पष्टीकरण: DENT मधील सर्व अक्षरे EDUCATION मध्ये आहेत.
8. दिलेल्या शब्दापासून 'UNIVERSITY' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) UNIT
बB) VEST
कC) TENT
डD) SITE
योग्य उत्तर: क) C) TENT

स्पष्टीकरण: TENT मध्ये दोन 'T' आहेत, पण UNIVERSITY मध्ये एकच 'T' आहे.
9. दिलेल्या शब्दापासून 'CONSTITUTION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) TENT
बB) COST
कC) TASTE
डD) STAT
योग्य उत्तर: ब) B) COST

स्पष्टीकरण: COST मधील सर्व अक्षरे CONSTITUTION मध्ये आहेत.
10. दिलेल्या शब्दापासून 'MANAGEMENT' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) GENT
बB) MENT
कC) GAME
डD) GATE
योग्य उत्तर: क) C) GAME

स्पष्टीकरण: GAME मध्ये 'E' आहे, पण MANAGEMENT मध्ये 'E' आहे, मात्र 'A' दोनदा आहे. सर्व अक्षरे आहेत, पण 'GAME' मधील 'E' आणि 'A' चा वापर योग्य आहे.
11. दिलेल्या शब्दापासून 'DEPARTMENT' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) PART
बB) TENT
कC) MENT
डD) DENT
योग्य उत्तर: अ) A) PART

स्पष्टीकरण: PART मधील सर्व अक्षरे DEPARTMENT मध्ये आहेत.
12. दिलेल्या शब्दापासून 'REASONING' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) SING
बB) RING
कC) ROSE
डD) NINE
योग्य उत्तर: ड) D) NINE

स्पष्टीकरण: NINE मध्ये दोन 'N' आहेत, पण REASONING मध्ये एकच 'N' आहे.
13. दिलेल्या शब्दापासून 'EXAMINATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) NAME
बB) MINE
कC) NATION
डD) EXIT
योग्य उत्तर: क) C) NATION

स्पष्टीकरण: NATION मधील सर्व अक्षरे EXAMINATION मध्ये आहेत.
14. दिलेल्या शब्दापासून 'INFORMATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) FORM
बB) NATION
कC) MAIN
डD) MOON
योग्य उत्तर: ड) D) MOON

स्पष्टीकरण: MOON मध्ये दोन 'O' आहेत, पण INFORMATION मध्ये एकच 'O' आहे.
15. दिलेल्या शब्दापासून 'REPRESENTATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) TENT
बB) PART
कC) RATE
डD) PARE
योग्य उत्तर: ब) B) PART

स्पष्टीकरण: PART मधील सर्व अक्षरे REPRESENTATION मध्ये आहेत.
16. दिलेल्या शब्दापासून 'AGRICULTURE' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) CULT
बB) GATE
कC) RACE
डD) RATE
योग्य उत्तर: ब) B) GATE

स्पष्टीकरण: GATE मध्ये 'E' आहे, जो AGRICULTURE मध्ये नाही.
17. दिलेल्या शब्दापासून 'COMMUNICATION' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) ICON
बB) MINT
कC) UNIT
डD) TENT
योग्य उत्तर: अ) A) ICON

स्पष्टीकरण: ICON मधील सर्व अक्षरे COMMUNICATION मध्ये आहेत.
18. दिलेल्या शब्दापासून 'REVOLUTION' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) LION
बB) NOTE
कC) VOTE
डD) LATE
योग्य उत्तर: ड) D) LATE

स्पष्टीकरण: LATE मध्ये 'A' आहे, जो REVOLUTION मध्ये नाही.
19. दिलेल्या शब्दापासून 'DEVELOPMENT' कोणता शब्द तयार होऊ शकतो?
अA) MENT
बB) TENT
कC) LENT
डD) DEEP
योग्य उत्तर: अ) A) MENT

स्पष्टीकरण: MENT मधील सर्व अक्षरे DEVELOPMENT मध्ये आहेत.
20. दिलेल्या शब्दापासून 'REASONING' कोणता शब्द तयार होऊ शकत नाही?
अA) SON
बB) EAR
कC) SING
डD) NONE
योग्य उत्तर: ड) D) NONE

स्पष्टीकरण: NONE मध्ये दोन 'N' आहेत, पण REASONING मध्ये एकच 'N' आहे.
विषयातील सर्व नोट्स