MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: विक्री किंमत (Selling Price) संकल्पना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: विक्री किंमत (Selling Price) संकल्पना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'नफा व तोटा' हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. विक्री किंमत म्हणजे काय आणि ती कशी काढायची, हे समजून घेणे गणित विषयातील गुणांसाठी आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

विक्री किंमत (Selling Price) म्हणजे ज्या किमतीला एखादी वस्तू विकली जाते. जेव्हा आपल्याला खरेदी किंमत (Cost Price) आणि नफा किंवा तोटा यांची टक्केवारी माहित असते, तेव्हा विक्री किंमत काढण्यासाठी विशिष्ट सूत्रांचा वापर केला जातो. जर नफा झाला असेल तर विक्री किंमत खरेदी किमतीपेक्षा जास्त असते, आणि जर तोटा झाला असेल तर ती खरेदी किमतीपेक्षा कमी असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

खरेदी किंमत (CP)

वस्तू ज्या किमतीला विकत घेतली जाते.

विक्री किंमत (SP)

वस्तू ज्या किमतीला विकली जाते.

नफा (Profit)

विक्री किंमत खरेदी किमतीपेक्षा जास्त असल्यास होणारा फायदा.

तोटा (Loss)

विक्री किंमत खरेदी किमतीपेक्षा कमी असल्यास होणारे नुकसान.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • नफा झाल्यास: विक्री किंमत = खरेदी किंमत + नफा
  • तोटा झाल्यास: विक्री किंमत = खरेदी किंमत - तोटा
  • नफा टक्केवारी दिली असल्यास: विक्री किंमत = खरेदी किंमत * (100 + नफा%) / 100
  • तोटा टक्केवारी दिली असल्यास: विक्री किंमत = खरेदी किंमत * (100 - तोटा%) / 100

महत्त्वाची तथ्ये

  • नफा किंवा तोटा नेहमी खरेदी किमतीवर मोजला जातो.
  • जर विक्री किंमत आणि खरेदी किंमत समान असेल, तर नफा किंवा तोटा शून्य असतो.
  • टक्केवारी काढताना नेहमी 100 चा आधार घ्यावा.

उदाहरणे

नफ्याचे उदाहरण

एका वस्तूची खरेदी किंमत 500 रुपये आहे आणि ती 10% नफ्याने विकली, तर विक्री किंमत = 500 * (110/100) = 550 रुपये.

तोट्याचे उदाहरण

एका वस्तूची खरेदी किंमत 800 रुपये आहे आणि ती 5% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत = 800 * (95/100) = 760 रुपये.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्नातील 'नफा' किंवा 'तोटा' टक्केवारीमध्ये आहे की रुपयांत, हे नीट तपासा.
कमी वेळात उत्तर काढण्यासाठी अपूर्णांकांचा (Fractions) वापर करा (उदा. 20% नफा म्हणजे 6/5 पट).
पर्यायांकडे पाहून अंदाजे उत्तर काढण्याचा प्रयत्न करा.

⚠️ सामान्य चुका

नफा किंवा तोटा विक्री किमतीवर मोजणे (हे चुकीचे आहे).
सूत्रात 100 ऐवजी चुकीची संख्या वापरणे.
प्रश्न नीट न वाचल्यामुळे नफा आणि तोटा यात गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका वस्तूची खरेदी किंमत 200 रुपये असून ती 10% नफ्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ210
ब220
क230
ड240
योग्य उत्तर: ब) 220

स्पष्टीकरण: 200 * (110/100) = 220 रुपये.
2. एका वस्तूची खरेदी किंमत 500 रुपये असून ती 20% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ400
ब450
क350
ड480
योग्य उत्तर: अ) 400

स्पष्टीकरण: 500 * (80/100) = 400 रुपये.
3. एका वस्तूची खरेदी किंमत 1000 रुपये आहे. ती 5% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती असेल?
अ1050
ब1100
क1005
ड1150
योग्य उत्तर: अ) 1050

स्पष्टीकरण: 1000 * (105/100) = 1050 रुपये.
4. एका वस्तूची खरेदी किंमत 400 रुपये आहे. ती 10% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ380
ब360
क390
ड350
योग्य उत्तर: ब) 360

स्पष्टीकरण: 400 * (90/100) = 360 रुपये.
5. एका वस्तूची खरेदी किंमत 1200 रुपये आहे. ती 25% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ1400
ब1500
क1600
ड1300
योग्य उत्तर: ब) 1500

स्पष्टीकरण: 1200 * (125/100) = 1500 रुपये.
6. एका वस्तूची खरेदी किंमत 800 रुपये आहे. ती 15% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ680
ब700
क720
ड650
योग्य उत्तर: अ) 680

स्पष्टीकरण: 800 * (85/100) = 680 रुपये.
7. एका वस्तूची खरेदी किंमत 300 रुपये आहे. ती 33.33% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ350
ब400
क450
ड333
योग्य उत्तर: ब) 400

स्पष्टीकरण: 300 * (4/3) = 400 रुपये.
8. एका वस्तूची खरेदी किंमत 600 रुपये आहे. ती 10% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ660
ब650
क640
ड670
योग्य उत्तर: अ) 660

स्पष्टीकरण: 600 * (110/100) = 660 रुपये.
9. एका वस्तूची खरेदी किंमत 900 रुपये आहे. ती 20% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ700
ब720
क750
ड800
योग्य उत्तर: ब) 720

स्पष्टीकरण: 900 * (80/100) = 720 रुपये.
10. एका वस्तूची खरेदी किंमत 150 रुपये आहे. ती 10% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ160
ब165
क170
ड175
योग्य उत्तर: ब) 165

स्पष्टीकरण: 150 * (110/100) = 165 रुपये.
11. एका वस्तूची खरेदी किंमत 250 रुपये आहे. ती 4% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ240
ब230
क245
ड235
योग्य उत्तर: अ) 240

स्पष्टीकरण: 250 * (96/100) = 240 रुपये.
12. एका वस्तूची खरेदी किंमत 750 रुपये आहे. ती 20% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ850
ब900
क950
ड800
योग्य उत्तर: ब) 900

स्पष्टीकरण: 750 * (120/100) = 900 रुपये.
13. एका वस्तूची खरेदी किंमत 450 रुपये आहे. ती 10% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ400
ब405
क410
ड415
योग्य उत्तर: ब) 405

स्पष्टीकरण: 450 * (90/100) = 405 रुपये.
14. एका वस्तूची खरेदी किंमत 100 रुपये आहे. ती 50% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ120
ब130
क140
ड150
योग्य उत्तर: ड) 150

स्पष्टीकरण: 100 * (150/100) = 150 रुपये.
15. एका वस्तूची खरेदी किंमत 2000 रुपये आहे. ती 5% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ1900
ब1800
क1950
ड1850
योग्य उत्तर: अ) 1900

स्पष्टीकरण: 2000 * (95/100) = 1900 रुपये.
16. एका वस्तूची खरेदी किंमत 50 रुपये आहे. ती 10% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ52
ब55
क58
ड60
योग्य उत्तर: ब) 55

स्पष्टीकरण: 50 * (110/100) = 55 रुपये.
17. एका वस्तूची खरेदी किंमत 350 रुपये आहे. ती 20% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ280
ब290
क300
ड310
योग्य उत्तर: अ) 280

स्पष्टीकरण: 350 * (80/100) = 280 रुपये.
18. एका वस्तूची खरेदी किंमत 80 रुपये आहे. ती 25% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ90
ब95
क100
ड105
योग्य उत्तर: क) 100

स्पष्टीकरण: 80 * (125/100) = 100 रुपये.
19. एका वस्तूची खरेदी किंमत 4000 रुपये आहे. ती 10% तोट्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ3500
ब3600
क3700
ड3800
योग्य उत्तर: ब) 3600

स्पष्टीकरण: 4000 * (90/100) = 3600 रुपये.
20. एका वस्तूची खरेदी किंमत 1000 रुपये आहे. ती 1% नफ्याने विकल्यास विक्री किंमत किती?
अ1001
ब1010
क1100
ड1005
योग्य उत्तर: ब) 1010

स्पष्टीकरण: 1000 * (101/100) = 1010 रुपये.
विषयातील सर्व नोट्स