MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: छापील किंमत आणि सवलत (Marked Price and Discount) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: छापील किंमत आणि सवलत (Marked Price and Discount)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये नफा-तोटा या घटकावर आधारित 'छापील किंमत' आणि 'सवलत' या संकल्पना अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. जेव्हा एखादी वस्तू खरेदी करून त्यावर किंमत वाढवून लिहिली जाते, तेव्हा त्याला 'छापील किंमत' म्हणतात. यावर दिली जाणारी सवलत आणि त्यानंतर मिळणारा नफा यांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

व्यापारी वस्तू विकताना मूळ खरेदी किमतीवर काही रक्कम वाढवून लिहितो, तिला 'छापील किंमत' (Marked Price) म्हणतात. ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी त्यावर काही टक्के 'सवलत' (Discount) दिली जाते. सवलत नेहमी छापील किमतीवर दिली जाते. सवलत दिल्यानंतर जी किंमत उरते, तिला 'विक्री किंमत' (Selling Price) म्हणतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

छापील किंमत (Marked Price)

वस्तूच्या पाकिटावर किंवा लेबलवर छापलेली किंमत.

सवलत (Discount)

छापील किमतीवर ग्राहकाला दिलेली सूट.

विक्री किंमत (Selling Price)

छापील किमतीतून सवलत वजा केल्यावर उरलेली रक्कम.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • विक्री किंमत = छापील किंमत - सवलत
  • सवलत = छापील किंमत × (सवलत % / 100)
  • जर सवलत दिली, तर विक्री किंमत = छापील किंमत × (100 - सवलत %) / 100
  • नफा नेहमी खरेदी किमतीवर मोजला जातो, तर सवलत नेहमी छापील किमतीवर मोजली जाते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • सवलत टक्केवारी नेहमी छापील किमतीवर काढली जाते.
  • छापील किंमत ही नेहमी खरेदी किमतीपेक्षा जास्त असते (जर नफा हवा असेल तर).
  • सलग दोन सवलती (Successive Discounts) असल्यास, त्या थेट बेरीज न करता क्रमाने लागू कराव्यात.

उदाहरणे

उदाहरण १

एका वस्तूची छापील किंमत ५०० रुपये आहे. त्यावर १०% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती? उत्तर: सवलत = ५०० च्या १०% = ५० रुपये. विक्री किंमत = ५०० - ५० = ४५० रुपये.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

सवलत टक्केवारी काढताना नेहमी छापील किमतीचा आधार घ्या.
सलग सवलतींसाठी (a+b - ab/100) हे सूत्र वापरा.
प्रश्न वाचताना 'खरेदी किंमत' आणि 'छापील किंमत' यातील फरक नीट ओळखा.

⚠️ सामान्य चुका

सवलत टक्केवारी खरेदी किमतीवर काढणे.
सलग सवलतींची थेट बेरीज करणे (उदा. १०% आणि २०% म्हणजे ३०% सवलत असे समजणे चुकीचे आहे).
विक्री किंमत काढताना सवलत न वजा करता थेट छापील किंमत वापरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका वस्तूची छापील किंमत ८०० रुपये असून त्यावर १०% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ७००
ब७२०
क७५०
ड७८०
योग्य उत्तर: ब) ७२०

स्पष्टीकरण: ८०० च्या १०% = ८०. विक्री किंमत = ८०० - ८० = ७२०.
2. एका वस्तूवर २०% सवलत दिल्यास विक्री किंमत ६४० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ७५०
ब८००
क८५०
ड९००
योग्य उत्तर: ब) ८००

स्पष्टीकरण: छापील किंमत × (८०/१००) = ६४०. म्हणून छापील किंमत = ६४० × १०० / ८० = ८००.
3. सलग १०% आणि २०% सवलत दिल्यास एकूण सवलत किती टक्के असेल?
अ२८%
ब३०%
क३२%
ड२५%
योग्य उत्तर: अ) २८%

स्पष्टीकरण: सूत्र: a+b - ab/100 = 10+20 - (10*20)/100 = 30 - 2 = 28%.
4. एका वस्तूची छापील किंमत १००० रुपये आहे. त्यावर ५% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ९००
ब९५०
क९८०
ड९९०
योग्य उत्तर: ब) ९५०

स्पष्टीकरण: १००० च्या ५% = ५०. १००० - ५० = ९५०.
5. छापील किंमत ५०० रुपये आणि विक्री किंमत ४०० रुपये असल्यास सवलत टक्केवारी किती?
अ१०%
ब१५%
क२०%
ड२५%
योग्य उत्तर: क) २०%

स्पष्टीकरण: सवलत = १००. सवलत % = (१००/५००) * १०० = २०%.
6. एका वस्तूची छापील किंमत खरेदी किमतीपेक्षा २०% जास्त ठेवली आणि १०% सवलत दिली, तर नफा किती?
अ८%
ब१०%
क१२%
ड५%
योग्य उत्तर: अ) ८%

स्पष्टीकरण: समजा खरेदी किंमत १००. छापील किंमत १२०. १०% सवलत म्हणजे १२० च्या १०% = १२. विक्री किंमत = १०८. नफा = ८%.
7. सवलत नेहमी कशावर दिली जाते?
अखरेदी किंमत
बविक्री किंमत
कछापील किंमत
डनफा
योग्य उत्तर: क) छापील किंमत

स्पष्टीकरण: सवलत ही नेहमी छापील किमतीवर दिली जाते.
8. एका वस्तूवर २५% सवलत दिल्यास विक्री किंमत ३०० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ३५०
ब४००
क४५०
ड५००
योग्य उत्तर: ब) ४००

स्पष्टीकरण: छापील किंमत * (७५/१००) = ३००. छापील किंमत = ३०० * १०० / ७५ = ४००.
9. एका वस्तूची छापील किंमत १२०० रुपये आहे. त्यावर १५% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ१०२०
ब१०५०
क१०८०
ड११००
योग्य उत्तर: अ) १०२०

स्पष्टीकरण: १२०० च्या १५% = १८०. १२०० - १८० = १०२०.
10. जर छापील किंमत आणि विक्री किंमत समान असेल, तर सवलत किती?
अ५%
ब१०%
क०%
ड१%
योग्य उत्तर: क) ०%

स्पष्टीकरण: सवलत नसल्यास छापील किंमत आणि विक्री किंमत समान असते.
11. एका वस्तूवर ५०% सवलत दिल्यास विक्री किंमत ५०० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ७५०
ब८००
क१०००
ड१२००
योग्य उत्तर: क) १०००

स्पष्टीकरण: ५०% सवलत म्हणजे अर्धी किंमत. म्हणून छापील किंमत = ५०० * २ = १०००.
12. एका वस्तूची छापील किंमत २५०० रुपये आहे. त्यावर २०% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ२०००
ब२१००
क२२००
ड२३००
योग्य उत्तर: अ) २०००

स्पष्टीकरण: २५०० च्या २०% = ५००. २५०० - ५०० = २०००.
13. सलग १०% आणि १०% सवलत दिल्यास एकूण सवलत किती?
अ२०%
ब१८%
क१९%
ड२१%
योग्य उत्तर: क) १९%

स्पष्टीकरण: १०+१० - (१०*१०)/१०० = २० - १ = १९%.
14. एका वस्तूची छापील किंमत ४०० रुपये आहे. त्यावर ५% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ३७०
ब३८०
क३९०
ड३९५
योग्य उत्तर: ब) ३८०

स्पष्टीकरण: ४०० च्या ५% = २०. ४०० - २० = ३८०.
15. विक्री किंमत = छापील किंमत - ?
अनफा
बतोटा
कसवलत
डखरेदी किंमत
योग्य उत्तर: क) सवलत

स्पष्टीकरण: विक्री किंमत = छापील किंमत - सवलत.
16. एका वस्तूवर १०% सवलत दिल्यास विक्री किंमत ४५० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ४८०
ब५००
क५२०
ड५५०
योग्य उत्तर: ब) ५००

स्पष्टीकरण: छापील किंमत * (९०/१००) = ४५०. छापील किंमत = ५००.
17. एका वस्तूची छापील किंमत ६०० रुपये आहे. त्यावर २५% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ४००
ब४२०
क४५०
ड४८०
योग्य उत्तर: क) ४५०

स्पष्टीकरण: ६०० च्या २५% = १५०. ६०० - १५० = ४५०.
18. एका वस्तूवर २०% सवलत दिल्यास विक्री किंमत ८०० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ९००
ब९५०
क१०००
ड१०५०
योग्य उत्तर: क) १०००

स्पष्टीकरण: छापील किंमत * (८०/१००) = ८००. छापील किंमत = १०००.
19. एका वस्तूची छापील किंमत ३०० रुपये आहे. त्यावर १०% सवलत दिली, तर विक्री किंमत किती?
अ२६०
ब२७०
क२८०
ड२९०
योग्य उत्तर: ब) २७०

स्पष्टीकरण: ३०० च्या १०% = ३०. ३०० - ३० = २७०.
20. एका वस्तूवर ५% सवलत दिल्यास विक्री किंमत १९० रुपये होते, तर छापील किंमत किती?
अ२००
ब२१०
क२२०
ड२५०
योग्य उत्तर: अ) २००

स्पष्टीकरण: छापील किंमत * (९५/१००) = १९०. छापील किंमत = २००.
विषयातील सर्व नोट्स