MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: तोटा (Loss) संकल्पना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

नफा व तोटा: तोटा (Loss) संकल्पना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'नफा व तोटा' हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे. जेव्हा एखादी वस्तू खरेदी किमतीपेक्षा कमी किमतीला विकली जाते, तेव्हा होणाऱ्या आर्थिक नुकसानीला 'तोटा' असे म्हणतात.

सविस्तर माहिती

व्यवहारात जेव्हा खरेदी किंमत (Cost Price) ही विक्री किमतीपेक्षा (Selling Price) जास्त असते, तेव्हा तोटा होतो. तोटा काढण्यासाठी खरेदी किमतीतून विक्री किंमत वजा केली जाते. तोट्याची टक्केवारी काढण्यासाठी तोट्याला खरेदी किमतीने भागून १०० ने गुणले जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

खरेदी किंमत (CP)

जी रक्कम देऊन वस्तू विकत घेतली जाते.

विक्री किंमत (SP)

जी रक्कम वस्तू विकून मिळते.

तोटा (Loss)

खरेदी किंमत > विक्री किंमत असताना होणारे नुकसान.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • तोटा = खरेदी किंमत - विक्री किंमत
  • तोटा टक्केवारी = (तोटा / खरेदी किंमत) × १००
  • जेव्हा खरेदी किंमत विक्री किमतीपेक्षा जास्त असते, तेव्हाच तोटा होतो.
  • तोटा नेहमी खरेदी किमतीवरच मोजला जातो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • तोटा नेहमी खरेदी किमतीच्या संदर्भात काढला जातो.
  • जर विक्री किंमत खरेदी किमतीपेक्षा कमी असेल, तर तोटा होतो.
  • तोटा टक्केवारी काढताना छेदस्थानी नेहमी खरेदी किंमतच असते.

उदाहरणे

उदाहरण १

एका पेनची खरेदी किंमत ५० रुपये आहे आणि तो ४० रुपयांना विकला, तर तोटा किती? उत्तर: ५० - ४० = १० रुपये तोटा.

उदाहरण २

एका वस्तूची खरेदी किंमत २०० रुपये असून ती १५० रुपयांना विकली, तर तोट्याची टक्केवारी किती? उत्तर: तोटा = ५०. टक्केवारी = (५०/२००) * १०० = २५%.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

प्रश्न वाचताना खरेदी किंमत आणि विक्री किंमत नीट ओळखा.
टक्केवारी काढताना सूत्राचा वापर अचूक करा.
वेळ वाचवण्यासाठी तोंडी आकडेमोड करण्याचा सराव करा.

⚠️ सामान्य चुका

तोटा टक्केवारी काढताना विक्री किमतीवर टक्केवारी काढणे (हे चुकीचे आहे).
खरेदी आणि विक्री किमतीची अदलाबदल करणे.
सूत्रात १०० ने गुणायला विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका वस्तूची खरेदी किंमत ५०० रुपये असून ती ४०० रुपयांना विकली, तर तोटा किती?
अ१०० रुपये
ब५० रुपये
क१५० रुपये
ड२०० रुपये
योग्य उत्तर: अ) १०० रुपये

स्पष्टीकरण: तोटा = खरेदी किंमत - विक्री किंमत = ५०० - ४०० = १०० रुपये.
2. एका वस्तूची खरेदी किंमत ८०० रुपये आहे. ती ६०० रुपयांना विकली, तर तोट्याची टक्केवारी किती?
अ२०%
ब२५%
क३०%
ड१५%
योग्य उत्तर: ब) २५%

स्पष्टीकरण: तोटा = २००. टक्केवारी = (२००/८००) * १०० = २५%.
3. जर खरेदी किंमत १००० रुपये आणि विक्री किंमत ९०० रुपये असेल, तर तोटा किती?
अ५०
ब१००
क१५०
ड२००
योग्य उत्तर: ब) १००

स्पष्टीकरण: तोटा = १००० - ९०० = १००.
4. एका वस्तूची खरेदी किंमत १२०० रुपये आहे. ती १०% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ१०८०
ब११००
क१०५०
ड११५०
योग्य उत्तर: अ) १०८०

स्पष्टीकरण: तोटा = १२०० च्या १०% = १२०. विक्री किंमत = १२०० - १२० = १०८०.
5. तोटा टक्केवारी काढण्याचे सूत्र कोणते?
अ(तोटा/विक्री किंमत)*१००
ब(तोटा/खरेदी किंमत)*१००
क(खरेदी/तोटा)*१००
ड(विक्री/तोटा)*१००
योग्य उत्तर: ब) (तोटा/खरेदी किंमत)*१००

स्पष्टीकरण: तोटा टक्केवारी नेहमी खरेदी किमतीवर काढली जाते.
6. एका वस्तूची खरेदी किंमत ३०० रुपये आहे. ती २७० रुपयांना विकली, तर तोटा किती टक्के झाला?
अ५%
ब८%
क१०%
ड१२%
योग्य उत्तर: क) १०%

स्पष्टीकरण: तोटा = ३०. टक्केवारी = (३०/३००) * १०० = १०%.
7. जेव्हा खरेदी किंमत विक्री किमतीपेक्षा जास्त असते, तेव्हा काय होते?
अनफा
बतोटा
ककाहीच नाही
डदुप्पट नफा
योग्य उत्तर: ब) तोटा

स्पष्टीकरण: खरेदी किंमत > विक्री किंमत म्हणजे तोटा.
8. एका वस्तूची विक्री किंमत ४५० रुपये असून तोटा ५० रुपये आहे, तर खरेदी किंमत किती?
अ४००
ब५००
क५५०
ड६००
योग्य उत्तर: ब) ५००

स्पष्टीकरण: खरेदी किंमत = विक्री किंमत + तोटा = ४५० + ५० = ५००.
9. एका वस्तूची खरेदी किंमत २००० रुपये आहे. ती ५% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ१९००
ब१८००
क१९५०
ड१८५०
योग्य उत्तर: अ) १९००

स्पष्टीकरण: तोटा = २००० च्या ५% = १००. विक्री किंमत = २००० - १०० = १९००.
10. एका वस्तूची खरेदी किंमत ६०० रुपये आहे. ती ५०० रुपयांना विकली, तर तोटा किती?
अ५०
ब८०
क१००
ड१२०
योग्य उत्तर: क) १००

स्पष्टीकरण: तोटा = ६०० - ५०० = १००.
11. जर खरेदी किंमत ५० रुपये आणि विक्री किंमत ४० रुपये असेल, तर तोटा टक्केवारी किती?
अ१०%
ब२०%
क२५%
ड३०%
योग्य उत्तर: ब) २०%

स्पष्टीकरण: तोटा = १०. टक्केवारी = (१०/५०) * १०० = २०%.
12. एका वस्तूची खरेदी किंमत ८० रुपये आहे. ती ७२ रुपयांना विकली, तर तोटा किती?
अ६
ब८
क१०
ड१२
योग्य उत्तर: ब) ८

स्पष्टीकरण: तोटा = ८० - ७२ = ८.
13. एका वस्तूची खरेदी किंमत ४०० रुपये आहे. ती ५% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ३८०
ब३९०
क३७०
ड३६०
योग्य उत्तर: अ) ३८०

स्पष्टीकरण: तोटा = ४०० च्या ५% = २०. विक्री किंमत = ४०० - २० = ३८०.
14. तोटा टक्केवारी काढताना छेदस्थानी काय असते?
अविक्री किंमत
बखरेदी किंमत
कनफा
डतोटा
योग्य उत्तर: ब) खरेदी किंमत

स्पष्टीकरण: तोटा टक्केवारी नेहमी खरेदी किमतीवर मोजली जाते.
15. एका वस्तूची खरेदी किंमत १००० रुपये आहे. ती ८०० रुपयांना विकली, तर तोटा किती टक्के झाला?
अ१०%
ब१५%
क२०%
ड२५%
योग्य उत्तर: क) २०%

स्पष्टीकरण: तोटा = २००. टक्केवारी = (२००/१०००) * १०० = २०%.
16. एका वस्तूची विक्री किंमत ९०० रुपये आहे आणि तोटा १०० रुपये आहे, तर खरेदी किंमत किती?
अ८००
ब१०००
क११००
ड९५०
योग्य उत्तर: ब) १०००

स्पष्टीकरण: खरेदी किंमत = विक्री किंमत + तोटा = ९०० + १०० = १०००.
17. एका वस्तूची खरेदी किंमत २५० रुपये आहे. ती २२५ रुपयांना विकली, तर तोटा किती?
अ२०
ब२५
क३०
ड३५
योग्य उत्तर: ब) २५

स्पष्टीकरण: तोटा = २५० - २२५ = २५.
18. एका वस्तूची खरेदी किंमत ५०० रुपये आहे. ती १०% तोट्याने विकली, तर विक्री किंमत किती?
अ४००
ब४५०
क४८०
ड४९०
योग्य उत्तर: ब) ४५०

स्पष्टीकरण: तोटा = ५०० च्या १०% = ५०. विक्री किंमत = ५०० - ५० = ४५०.
19. एका वस्तूची खरेदी किंमत ३०० रुपये आहे. ती २४० रुपयांना विकली, तर तोटा टक्केवारी किती?
अ१०%
ब१५%
क२०%
ड२५%
योग्य उत्तर: क) २०%

स्पष्टीकरण: तोटा = ६०. टक्केवारी = (६०/३००) * १०० = २०%.
20. एका वस्तूची खरेदी किंमत ७०० रुपये आहे. ती ६३० रुपयांना विकली, तर तोटा किती?
अ५०
ब६०
क७०
ड८०
योग्य उत्तर: क) ७०

स्पष्टीकरण: तोटा = ७०० - ६३० = ७०.