MahaExam अभ्यास नोट्स

लोकसंख्या आधारित टक्केवारी (Population Based Percentage) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

लोकसंख्या आधारित टक्केवारी (Population Based Percentage)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये लोकसंख्येतील वाढ किंवा घट यावर आधारित प्रश्न वारंवार विचारले जातात. हे प्रश्न चक्रवाढ व्याजाच्या सूत्रावर आधारित असतात.

सविस्तर माहिती

लोकसंख्येतील बदल मोजताना आपण सुरुवातीची लोकसंख्या (P), वाढीचा दर (R) आणि कालावधी (n) यांचा विचार करतो. जर दरवर्षी लोकसंख्या R टक्क्यांनी वाढत असेल, तर n वर्षांनंतरची लोकसंख्या = P * (1 + R/100)^n या सूत्राने काढता येते. जर लोकसंख्या घटत असेल, तर सूत्रात (1 - R/100) असे वापरले जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

सुरुवातीची लोकसंख्या (P)

दिलेल्या कालावधीच्या सुरुवातीला असलेली एकूण लोकसंख्या.

वाढीचा दर (R)

दरवर्षी लोकसंख्येत होणारी टक्केवारीतील वाढ किंवा घट.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाढ होत असल्यास: P * (1 + R/100)^n
  • घट होत असल्यास: P * (1 - R/100)^n
  • n वर्षांपूर्वीची लोकसंख्या काढताना: P / (1 + R/100)^n
  • जर दरवर्षी दर बदलत असेल तर: P * (1 + R1/100) * (1 + R2/100)

महत्त्वाची तथ्ये

  • लोकसंख्या वाढीचे प्रश्न हे चक्रवाढ व्याजाच्या तत्त्वावर आधारित असतात.
  • अपूर्णांक पद्धतीचा वापर केल्यास गणना सोपी होते (उदा. १०% म्हणजे १/१०, वाढ म्हणजे ११/१०).

उदाहरणे

उदाहरण १

एका शहराची लोकसंख्या १०,००० आहे. ती दरवर्षी १०% ने वाढते, तर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या किती होईल? उत्तर: १०,००० * (११०/१००) * (११०/१००) = १२,१००.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

मोठ्या संख्यांचा गुणाकार करण्याऐवजी अपूर्णांक पद्धत वापरा.
प्रश्न 'नंतरची' विचारली आहे की 'पूर्वीची' हे नीट तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

साध्या व्याजाचे सूत्र वापरणे (हे चुकीचे आहे).
वाढ आणि घट यामध्ये चिन्हांची गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. एका गावाची लोकसंख्या २०,००० आहे. ती दरवर्षी १०% ने वाढते, तर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या किती होईल?
अ२२,०००
ब२४,०००
क२४,२००
ड२५,०००
योग्य उत्तर: क) २४,२००

स्पष्टीकरण: २०,००० * (११०/१००) * (११०/१००) = २४,२००.
2. एका शहराची लोकसंख्या ५०,००० आहे. ती दरवर्षी ५% ने घटते, तर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या किती असेल?
अ४५,१२५
ब४५,०५०
क४४,५००
ड४६,०००
योग्य उत्तर: अ) ४५,१२५

स्पष्टीकरण: ५०,००० * (९५/१००) * (९५/१००) = ४५,१२५.
3. एका शहराची लोकसंख्या १०% ने वाढते. जर सध्याची लोकसंख्या १,२१,००० असेल, तर २ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती?
अ१,००,०००
ब१,१०,०००
क९०,०००
ड१,०५,०००
योग्य उत्तर: अ) १,००,०००

स्पष्टीकरण: १,२१,००० / (१.१ * १.१) = १,००,०००.
4. एका गावाची लोकसंख्या पहिल्या वर्षी १०% ने वाढली आणि दुसऱ्या वर्षी २०% ने वाढली. सुरुवातीची लोकसंख्या १०,००० असल्यास २ वर्षांनंतर किती होईल?
अ१२,०००
ब१३,०००
क१३,२००
ड१२,५००
योग्य उत्तर: क) १३,२००

स्पष्टीकरण: १०,००० * (११०/१००) * (१२०/१००) = १३,२००.
5. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी ५% ने वाढते. जर आजची लोकसंख्या ४४,१०० असेल, तर २ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती?
अ४०,०००
ब४२,०००
क४१,०००
ड३९,०००
योग्य उत्तर: अ) ४०,०००

स्पष्टीकरण: ४४,१०० / (१.०५ * १.०५) = ४०,०००.
6. एका गावाची लोकसंख्या १०,००० आहे. ती दरवर्षी १०% ने घटते, तर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या किती होईल?
अ९,०००
ब८,१००
क८,५००
ड९,५००
योग्य उत्तर: ब) ८,१००

स्पष्टीकरण: १०,००० * (९०/१००) * (९०/१००) = ८,१००.
7. एका शहराची लोकसंख्या ३ वर्षांत १०% दराने वाढते. सुरुवातीला लोकसंख्या १०,००० असल्यास ३ वर्षांनंतर किती होईल?
अ१३,०००
ब१३,३१०
क१३,२००
ड१२,५००
योग्य उत्तर: ब) १३,३१०

स्पष्टीकरण: १०,००० * (१.१)^३ = १३,३१०.
8. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी २०% ने वाढते. जर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या १४,४०० असेल, तर सुरुवातीची लोकसंख्या किती?
अ१०,०००
ब१२,०००
क११,०००
ड९,०००
योग्य उत्तर: अ) १०,०००

स्पष्टीकरण: १४,४०० / (१.२ * १.२) = १०,०००.
9. एका शहराची लोकसंख्या ५,००,००० आहे. ती दरवर्षी २% ने वाढते, तर १ वर्षानंतर लोकसंख्या किती होईल?
अ५,०५,०००
ब५,१०,०००
क५,१५,०००
ड५,२०,०००
योग्य उत्तर: ब) ५,१०,०००

स्पष्टीकरण: ५,००,००० * १.०२ = ५,१०,०००.
10. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी १०% ने वाढते. जर ३ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या १०,००० होती, तर आजची लोकसंख्या किती?
अ१२,१००
ब१३,३१०
क१४,६४१
ड१३,०००
योग्य उत्तर: ब) १३,३१०

स्पष्टीकरण: १०,००० * (१.१)^३ = १३,३१०.
11. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी ५% ने वाढते. जर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या २२,०५० असेल, तर सुरुवातीची लोकसंख्या किती?
अ२०,०००
ब२१,०००
क१९,०००
ड१८,०००
योग्य उत्तर: अ) २०,०००

स्पष्टीकरण: २२,०५० / (१.०५ * १.०५) = २०,०००.
12. एका गावाची लोकसंख्या ८,००० आहे. ती दरवर्षी ५% ने वाढते, तर ३ वर्षांनंतर लोकसंख्या किती होईल?
अ९,२६१
ब९,०००
क९,५००
ड९,२००
योग्य उत्तर: अ) ९,२६१

स्पष्टीकरण: ८,००० * (२१/२०)^३ = ९,२६१.
13. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी १०% ने घटते. जर आजची लोकसंख्या ८,१०० असेल, तर २ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती?
अ९,०००
ब१०,०००
क९,५००
ड८,५००
योग्य उत्तर: ब) १०,०००

स्पष्टीकरण: ८,१०० / (०.९ * ०.९) = १०,०००.
14. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी २०% ने वाढते. जर सुरुवातीची लोकसंख्या ५,००० असेल, तर २ वर्षांनंतर किती होईल?
अ६,०००
ब७,०००
क७,२००
ड६,५००
योग्य उत्तर: क) ७,२००

स्पष्टीकरण: ५,००० * (१.२ * १.२) = ७,२००.
15. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी २५% ने वाढते. जर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या ६,२५० असेल, तर सुरुवातीची लोकसंख्या किती?
अ४,०००
ब५,०००
क४,५००
ड३,५००
योग्य उत्तर: अ) ४,०००

स्पष्टीकरण: ६,२५० / (१.२५ * १.२५) = ४,०००.
16. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी १०% ने वाढते. जर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या ६,०५० असेल, तर सुरुवातीची लोकसंख्या किती?
अ५,०००
ब५,५००
क४,५००
ड६,०००
योग्य उत्तर: अ) ५,०००

स्पष्टीकरण: ६,०५० / (१.१ * १.१) = ५,०००.
17. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी ५% ने घटते. जर आजची लोकसंख्या ९,०२५ असेल, तर २ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती?
अ१०,०००
ब९,५००
क१०,५००
ड९,८००
योग्य उत्तर: अ) १०,०००

स्पष्टीकरण: ९,०२५ / (०.९५ * ०.९५) = १०,०००.
18. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी १०% ने वाढते. जर सुरुवातीची लोकसंख्या २०,००० असेल, तर ३ वर्षांनंतर किती होईल?
अ२६,६२०
ब२५,०००
क२४,०००
ड२७,०००
योग्य उत्तर: अ) २६,६२०

स्पष्टीकरण: २०,००० * (१.१)^३ = २६,६२०.
19. एका शहराची लोकसंख्या दरवर्षी ५% ने वाढते. जर २ वर्षांनंतर लोकसंख्या ४,४१० असेल, तर सुरुवातीची लोकसंख्या किती?
अ४,०००
ब४,२००
क३,८००
ड४,१००
योग्य उत्तर: अ) ४,०००

स्पष्टीकरण: ४,४१० / (१.०५ * १.०५) = ४,०००.
20. एका गावाची लोकसंख्या दरवर्षी २०% ने घटते. जर आजची लोकसंख्या ६,४०० असेल, तर २ वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती?
अ८,०००
ब१०,०००
क९,०००
ड७,५००
योग्य उत्तर: ब) १०,०००

स्पष्टीकरण: ६,४०० / (०.८ * ०.८) = १०,०००.