वर्तुळ: मूलभूत संकल्पना आणि सूत्रे | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
वर्तुळ: मूलभूत संकल्पना आणि सूत्रे
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
वर्तुळ ही भूमितीतील एक महत्त्वाची आकृती आहे. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वर्तुळाच्या परिघावर, क्षेत्रफळावर आणि गुणधर्मांवर आधारित अनेक प्रश्न विचारले जातात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
वर्तुळाचा केंद्रबिंदू आणि वर्तुळावरील कोणताही बिंदू यांना जोडणारा रेषाखंड.
वर्तुळाच्या केंद्रातून जाणारी आणि वर्तुळाच्या दोन्ही बाजूंना स्पर्श करणारी जीवा. व्यास = २ × त्रिज्या.
वर्तुळाच्या कडेची एकूण लांबी. सूत्र: २πr.
वर्तुळाने व्यापलेली जागा. सूत्र: πr².
महत्त्वाचे मुद्दे
- वर्तुळाचा व्यास हा सर्वात मोठी जीवा असतो.
- एकाच वर्तुळाच्या सर्व त्रिज्या समान लांबीच्या असतात.
- π (पाय) ची किंमत साधारणपणे २२/७ किंवा ३.१४ घेतली जाते.
- वर्तुळाच्या केंद्रातून जीवेवर टाकलेला लंब जीवेला दुभागतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- वर्तुळाच्या बाहेरील बिंदूतून वर्तुळाला जास्तीत जास्त दोन स्पर्शिका काढता येतात.
- अर्धवर्तुळातील कोन नेहमी काटकोन (९० अंश) असतो.
- एकाच वर्तुळातील समान जीवा केंद्रापासून समान अंतरावर असतात.
उदाहरणे
क्षेत्रफळ काढणे
जर त्रिज्या ७ सेमी असेल, तर क्षेत्रफळ = (२२/७) × ७ × ७ = १५४ चौ.सेमी.
परिघ काढणे
जर त्रिज्या ७ सेमी असेल, तर परिघ = २ × (२२/७) × ७ = ४४ सेमी.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: त्रिज्या = व्यास / २ = १० / २ = ५ सेमी.
स्पष्टीकरण: परिघ = २πr किंवा πd (कारण d=२r).
स्पष्टीकरण: २ × २२/७ × ७ = ४४ सेमी.
स्पष्टीकरण: वर्तुळाचे क्षेत्रफळ = πr².
स्पष्टीकरण: २२/७ × १४ × १४ = २२ × २ × १४ = ६१६.
स्पष्टीकरण: वर्तुळाच्या केंद्रातून जाणारी जीवा म्हणजे व्यास, जी सर्वात मोठी असते.
स्पष्टीकरण: अर्धवर्तुळातील आंतरलिखित कोन नेहमी काटकोन (९०°) असतो.
स्पष्टीकरण: केंद्रातून जीवेवर टाकलेला लंब जीवेला दोन समान भागात विभागतो.
स्पष्टीकरण: २ × २२/७ × r = ४४, म्हणून r = ७.
स्पष्टीकरण: बाहेरील बिंदूतून वर्तुळाला जास्तीत जास्त दोन स्पर्शिका काढता येतात.
स्पष्टीकरण: π ची किंमत ३.१४ किंवा २२/७ अशी घेतली जाते.
स्पष्टीकरण: केंद्रापासून परिघावरील बिंदूचे अंतर म्हणजे त्रिज्या.
स्पष्टीकरण: व्यास = २ × ३.५ = ७ सेमी.
स्पष्टीकरण: क्षेत्रफळ नेहमी चौरस एककात मोजले जाते.
स्पष्टीकरण: बाह्य स्पर्शी वर्तुळांच्या केंद्रांमधील अंतर त्यांच्या त्रिज्यांच्या बेरजेइतके असते.
स्पष्टीकरण: एकाच कंसात अंतर्लिखित झालेले कोन मापाने समान असतात.
स्पष्टीकरण: परिघ/व्यास = २πr / २r = π.
स्पष्टीकरण: केंद्रातून जाणारी जीवा म्हणजे व्यास.
स्पष्टीकरण: πr² = १५४, २२/७ × r² = १५४, r² = ४९, r = ७.
स्पष्टीकरण: वर्तुळावरील कोणतेही दोन बिंदू जोडणारा रेषाखंड म्हणजे जीवा.