पुनरावर्ती दशांश (Recurring Decimals) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
पुनरावर्ती दशांश (Recurring Decimals)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
जेव्हा आपण एखाद्या अपूर्णांकाला दशांश रूपात लिहितो, तेव्हा काही वेळा दशांश चिन्हाच्या नंतरचे अंक पुन्हा पुन्हा येतात. अशा संख्यांना 'पुनरावर्ती दशांश' (Recurring Decimals) म्हणतात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दशांश चिन्हाच्या नंतर एक किंवा अधिक अंक पुन्हा पुन्हा येणारी संख्या.
जे अंक पुन्हा येतात, त्यांच्या डोक्यावर दिलेली आडवी रेघ (उदा. 0.3̅).
महत्त्वाचे मुद्दे
- शुद्ध आवर्ती दशांश: दशांश चिन्हाच्या लगेच नंतरचे सर्व अंक पुन्हा येतात (उदा. 0.3̅ = 3/9).
- मिश्र आवर्ती दशांश: दशांश चिन्हाच्या नंतर काही अंक सोडून पुन्हा येणारे अंक सुरू होतात (उदा. 0.16̅ = 15/90).
- रूपांतर पद्धत: आवर्ती अंकासाठी छेदस्थानी '9' घ्यावा आणि अनावर्ती अंकासाठी '0' घ्यावा.
महत्त्वाची तथ्ये
- कोणत्याही आवर्ती दशांश संख्येला p/q स्वरूपात लिहिता येते.
- छेदामध्ये 9 ची संख्या ही आवर्ती अंकांच्या संख्येवर अवलंबून असते.
- मिश्र आवर्तीमध्ये एकूण अंकांमधून अनावर्ती भाग वजा करावा लागतो.
उदाहरणे
0.7̅ चे अपूर्णांकात रूपांतर
0.7̅ = 7/9
0.12̅ चे अपूर्णांकात रूपांतर
0.12̅ = 12/99 = 4/33
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: 0.5̅ = 5/9
स्पष्टीकरण: पुनरावृत्ती होणाऱ्या अंकावर बार (bar) दिला जातो.
स्पष्टीकरण: 0.2̅ = 2/9
स्पष्टीकरण: 0.18̅ = 18/99 = 2/11
स्पष्टीकरण: 0.47̅ = 47/99
स्पष्टीकरण: 0.16̅ = (16-1)/90 = 15/90 = 1/6
स्पष्टीकरण: 0.23̅ = 23/99
स्पष्टीकरण: 0.09̅ = 9/99 = 1/11
स्पष्टीकरण: 0.57̅ = 57/99
स्पष्टीकरण: 0.123̅ = 123/999
स्पष्टीकरण: 3/9 + 6/9 = 9/9 = 1
स्पष्टीकरण: 2/9 + 3/9 = 5/9 = 0.5̅
स्पष्टीकरण: 0.1̅ = 1/9
स्पष्टीकरण: 0.4̅ = 4/9
स्पष्टीकरण: 0.001̅ = 1/999
स्पष्टीकरण: पुनरावृत्ती होणाऱ्या अंकावर बार दिला जातो.
स्पष्टीकरण: 0.25̅ = (25-2)/90 = 23/90
स्पष्टीकरण: 0.36̅ = 36/99 = 4/11
स्पष्टीकरण: 0.8̅ = 8/9
स्पष्टीकरण: 0.142857̅ = 142857/999999 = 1/7