MahaExam अभ्यास नोट्स

दशांश संख्या: मूलभूत संकल्पना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

दशांश संख्या: मूलभूत संकल्पना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

दशांश संख्या म्हणजे अशा संख्या ज्यांचा छेद १०, १००, १००० किंवा १० च्या पटीत असतो. स्पर्धा परीक्षांमध्ये दशांश अपूर्णांकांची बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार आणि भागाकार यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

दशांश पद्धतीत दशांश चिन्हाच्या डावीकडील भाग पूर्णांक दर्शवतो आणि उजवीकडील भाग अपूर्णांक दर्शवतो. उदाहरणार्थ, ५.७५ मध्ये ५ हा पूर्णांक आहे आणि .७५ हा अपूर्णांक आहे. दशांश चिन्हाच्या उजवीकडे जितके अंक असतील, तितके शून्य छेदात येतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

दशांश चिन्ह

पूर्णांक आणि अपूर्णांक भाग वेगळा करणारा बिंदू.

दशांश स्थळ

दशांश चिन्हाच्या उजवीकडे असलेल्या अंकांची संख्या.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • दशांश चिन्हाच्या उजवीकडे शेवटच्या अंकाच्या पुढे कितीही शून्य दिले तरी संख्येची किंमत बदलत नाही (उदा. ०.५ = ०.५० = ०.५००).
  • दशांश संख्यांची तुलना करताना डावीकडून उजवीकडे अंकांची तुलना करावी.
  • दशांश अपूर्णांकांची बेरीज किंवा वजाबाकी करताना दशांश चिन्हे एका खाली एक येतील अशी मांडणी करावी.

महत्त्वाची तथ्ये

  • दशांश चिन्हाच्या उजवीकडील अंकांना 'दशांश', 'शतांश', 'सहस्त्रांश' असे म्हणतात.
  • कोणत्याही संख्येला १०, १००, १००० ने गुणल्यास दशांश चिन्ह अनुक्रमे १, २, ३ स्थळे उजवीकडे सरकते.

उदाहरणे

दशांश रूपांतर

७/१० = ०.७, ७/१०० = ०.०७, ७/१००० = ०.००७

बेरीज

१.२ + २.३४ = ३.५४

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

बेरीज-वजाबाकी करताना दशांश चिन्हांची जागा निश्चित करा.
गुणाकार करताना आधी साध्या संख्यांचा गुणाकार करा आणि नंतर एकूण दशांश स्थळे मोजून दशांश चिन्ह द्या.

⚠️ सामान्य चुका

दशांश चिन्हाची जागा चुकीच्या ठिकाणी देणे.
अपूर्णांक भागाची तुलना करताना अंकांची संख्या न पाहता केवळ शेवटचा अंक पाहणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. ०.५ + ०.०५ + ०.००५ = किती?
अ०.५५५
ब०.५५
क०.५०५
ड०.०५५
योग्य उत्तर: अ) ०.५५५

स्पष्टीकरण: ०.५०० + ०.०५० + ०.००५ = ०.५५५
2. ०.२५ चे व्यवहारी अपूर्णांकात रूपांतर काय होईल?
अ१/२
ब१/४
क१/५
ड२/५
योग्य उत्तर: ब) १/४

स्पष्टीकरण: २५/१०० = १/४
3. खालीलपैकी सर्वात मोठी संख्या कोणती? ०.७, ०.०७, ०.७७, ०.७०७
अ०.७
ब०.०७
क०.७७
ड०.७०७
योग्य उत्तर: क) ०.७७

स्पष्टीकरण: ०.७७० ही सर्वात मोठी आहे.
4. ०.००१ x ०.०१ = किती?
अ०.०००१
ब०.००००१
क०.००१
ड०.०१
योग्य उत्तर: ब) ०.००००१

स्पष्टीकरण: एकूण ५ दशांश स्थळे हवीत.
5. १२.५ ÷ १० = किती?
अ१२५
ब१.२५
क०.१२५
ड१२.५०
योग्य उत्तर: ब) १.२५

स्पष्टीकरण: भागाकार करताना दशांश चिन्ह डावीकडे सरकते.
6. ०.८ - ०.०८ = किती?
अ०.८८
ब०.७२
क०.७८
ड०.०७२
योग्य उत्तर: ब) ०.७२

स्पष्टीकरण: ०.८० - ०.०८ = ०.७२
7. ५/८ ची दशांश किंमत काय?
अ०.६२५
ब०.६५
क०.५२५
ड०.५५
योग्य उत्तर: अ) ०.६२५

स्पष्टीकरण: ५ ला ८ ने भागल्यास ०.६२५ येते.
8. ०.०५ x ०.२ = किती?
अ०.१
ब०.०१
क०.००१
ड०.०००१
योग्य उत्तर: ब) ०.०१

स्पष्टीकरण: ५ x २ = १०, दोन दशांश स्थळे = ०.०१
9. खालीलपैकी कोणती संख्या १ पेक्षा मोठी आहे?
अ०.९९
ब०.९९९
क१.०१
ड०.११
योग्य उत्तर: क) १.०१

स्पष्टीकरण: १.०१ हे १ पेक्षा मोठे आहे.
10. ०.४ x ०.४ x ०.४ = किती?
अ०.६४
ब०.०६४
क०.००६४
ड६.४
योग्य उत्तर: ब) ०.०६४

स्पष्टीकरण: ४ x ४ x ४ = ६४, तीन दशांश स्थळे = ०.०६४
11. १००.०१ - ९९.९९ = किती?
अ०.०२
ब०.२
क१.०२
ड०.१२
योग्य उत्तर: अ) ०.०२

स्पष्टीकरण: वजाबाकी केल्यास ०.०२ येते.
12. ०.००५ ÷ ५ = किती?
अ०.१
ब०.०१
क०.००१
ड०.०००१
योग्य उत्तर: क) ०.००१

स्पष्टीकरण: ५/५ = १, तीन दशांश स्थळे = ०.००१
13. ०.३३ + ०.३३३ + ०.३ = किती?
अ०.९६३
ब०.९९३
क०.९३३
ड०.९६
योग्य उत्तर: अ) ०.९६३

स्पष्टीकरण: ०.३३० + ०.३३३ + ०.३०० = ०.९६३
14. दशांश चिन्हाच्या उजवीकडे 'शतांश' स्थान कोणते आहे? (०.१२३)
अ१
ब२
क३
ड०
योग्य उत्तर: ब) २

स्पष्टीकरण: १ दशांश, २ शतांश, ३ सहस्त्रांश.
15. ०.५ x ०.०५ x ०.००५ = किती?
अ०.०००१२५
ब०.००१२५
क०.०१२५
ड०.१२५
योग्य उत्तर: अ) ०.०००१२५

स्पष्टीकरण: ५x५x५=१२५, सहा दशांश स्थळे = ०.०००१२५
16. २.५ + २.५५ + २.५५५ = किती?
अ७.६०५
ब७.५५५
क७.६५५
ड७.५०५
योग्य उत्तर: अ) ७.६०५

स्पष्टीकरण: २.५०० + २.५५० + २.५५५ = ७.६०५
17. ०.०२ चा वर्ग किती?
अ०.४
ब०.०४
क०.००४
ड०.०००४
योग्य उत्तर: ड) ०.०००४

स्पष्टीकरण: ०.०२ x ०.०२ = ०.०००४
18. १/५ ची दशांश किंमत काय?
अ०.२
ब०.०२
क०.५
ड०.०५
योग्य उत्तर: अ) ०.२

स्पष्टीकरण: १/५ = २/१० = ०.२
19. ०.९ ÷ ०.३ = किती?
अ०.३
ब३
क०.०३
ड३०
योग्य उत्तर: ब) ३

स्पष्टीकरण: ९/३ = ३
20. ०.००१ x १०० = किती?
अ०.१
ब०.०१
क१
ड१०
योग्य उत्तर: अ) ०.१

स्पष्टीकरण: दशांश चिन्ह दोन घरे उजवीकडे सरकते.