MahaExam अभ्यास नोट्स

गुणाकार: मूलभूत संकल्पना आणि स्पर्धा परीक्षा दृष्टीकोन | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

गुणाकार: मूलभूत संकल्पना आणि स्पर्धा परीक्षा दृष्टीकोन

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये वेळेचे नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे असते. गुणाकार ही गणिती प्रक्रियेतील एक मूलभूत क्रिया आहे, जी जलद गणिते सोडवण्यासाठी पाया मानली जाते.

सविस्तर माहिती

गुणाकार म्हणजे एकाच संख्येची वारंवार केलेली बेरीज होय. उदा. ५ x ३ म्हणजे ५ ची ३ वेळा बेरीज (५+५+५ = १५). स्पर्धा परीक्षेत मोठ्या संख्यांचा गुणाकार जलद करण्यासाठी पाढे, वैदिक गणित आणि शॉर्टकट पद्धतींचा वापर करणे आवश्यक आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

गुण्य (Multiplicand)

ज्या संख्येला गुणायचे आहे ती संख्या.

गुणक (Multiplier)

ज्या संख्येने गुणायचे आहे ती संख्या.

गुणाकार (Product)

गुण्य आणि गुणक यांचा गुणाकार करून येणारे उत्तर.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • कोणत्याही संख्येला ० ने गुणल्यास उत्तर नेहमी ० येते.
  • कोणत्याही संख्येला १ ने गुणल्यास उत्तर तीच संख्या येते.
  • गुणाकाराचा क्रम बदलला तरी उत्तर बदलत नाही (उदा. ५ x ४ = २० आणि ४ x ५ = २०).
  • दोन ऋण संख्यांचा गुणाकार नेहमी धन असतो.
  • एक धन आणि एक ऋण संख्येचा गुणाकार नेहमी ऋण असतो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • १ ते ३० पर्यंतचे पाढे तोंडपाठ असणे स्पर्धा परीक्षेसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते.
  • गुणाकार करताना एकक स्थानी ५ असलेल्या संख्यांचा वर्ग काढणे सोपे असते.
  • मोठ्या संख्यांचा गुणाकार करताना 'विभाजन पद्धत' (Distributive Property) वापरावी.

उदाहरणे

साधा गुणाकार

१२ x १५ = १८०

शून्य असलेल्या संख्यांचा गुणाकार

४५ x १०० = ४५००

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

गुणाकार करताना शेवटच्या अंकावरून (Unit digit) पर्यायांची पडताळणी करा.
वेळ वाचवण्यासाठी वैदिक गणितातील 'एकाधिकेन पूर्वेण' किंवा 'उर्ध्व तिर्यग्भ्याम्' पद्धतींचा सराव करा.
पर्यायातील अंकांची बेरीज (Digital Sum) करून उत्तराची खात्री करा.

⚠️ सामान्य चुका

शून्य मोजताना होणारी चूक.
चिन्हांचे नियम (धन/ऋण) विसरणे.
हाच्चा (Carry over) द्यायला विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. १५ x १२ चे उत्तर काय येईल?
अ१७०
ब१८०
क१९०
ड१६०
योग्य उत्तर: ब) १८०

स्पष्टीकरण: १५ x १२ = १८०.
2. कोणत्याही संख्येला ० ने गुणल्यास उत्तर काय येते?
अतीच संख्या
ब१
क०
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: क) ०

स्पष्टीकरण: शून्याचा गुणधर्म असा आहे की कोणत्याही संख्येला ० ने गुणल्यास उत्तर ० येते.
3. २५ x ४ x ८ = किती?
अ८००
ब७००
क९००
ड६००
योग्य उत्तर: अ) ८००

स्पष्टीकरण: २५ x ४ = १००, १०० x ८ = ८००.
4. दोन ऋण संख्यांचा गुणाकार काय असतो?
अऋण
बधन
कशून्य
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) धन

स्पष्टीकरण: दोन ऋण संख्यांचा गुणाकार नेहमी धन असतो.
5. १२५ x ८ = किती?
अ९००
ब१०००
क११००
ड८००
योग्य उत्तर: ब) १०००

स्पष्टीकरण: १२५ x ८ = १०००.
6. ४५ x ११ = किती?
अ४९५
ब४८५
क५०५
ड४७५
योग्य उत्तर: अ) ४९५

स्पष्टीकरण: ४५ x ११ = ४९५.
7. ९९ x ९९ = किती?
अ९८०१
ब९७०१
क९९०१
ड९६०१
योग्य उत्तर: अ) ९८०१

स्पष्टीकरण: ९९ चा वर्ग ९८०१ असतो.
8. ५० x ५० x ० = किती?
अ२५००
ब५००
क०
ड२५०
योग्य उत्तर: क) ०

स्पष्टीकरण: कोणत्याही संख्येला ० ने गुणल्यास उत्तर ० येते.
9. १५ x ६ x २ = किती?
अ१५०
ब१८०
क१२०
ड१००
योग्य उत्तर: ब) १८०

स्पष्टीकरण: १५ x ६ = ९०, ९० x २ = १८०.
10. २० x ३० x ४० = किती?
अ२४०००
ब२४००
क२४०
ड२४००००
योग्य उत्तर: अ) २४०००

स्पष्टीकरण: २ x ३ x ४ = २४ आणि तीन शून्य लावले की २४०००.
11. १३ x ७ = किती?
अ८१
ब९१
क७१
ड८४
योग्य उत्तर: ब) ९१

स्पष्टीकरण: १३ x ७ = ९१.
12. १७ x ९ = किती?
अ१५३
ब१४३
क१६३
ड१३३
योग्य उत्तर: अ) १५३

स्पष्टीकरण: १७ x ९ = १५३.
13. १४ x ६ = किती?
अ७४
ब८४
क९४
ड६४
योग्य उत्तर: ब) ८४

स्पष्टीकरण: १४ x ६ = ८४.
14. १९ x ८ = किती?
अ१४२
ब१५२
क१६२
ड१३२
योग्य उत्तर: ब) १५२

स्पष्टीकरण: १९ x ८ = १५२.
15. १६ x ७ = किती?
अ११२
ब१०२
क१२२
ड९२
योग्य उत्तर: अ) ११२

स्पष्टीकरण: १६ x ७ = ११२.
16. १८ x ५ = किती?
अ८०
ब९०
क१००
ड७०
योग्य उत्तर: ब) ९०

स्पष्टीकरण: १८ x ५ = ९०.
17. १२ x १२ = किती?
अ१२४
ब१४४
क१३४
ड१५४
योग्य उत्तर: ब) १४४

स्पष्टीकरण: १२ चा वर्ग १४४ आहे.
18. ११ x १३ = किती?
अ१४३
ब१३३
क१५३
ड१२३
योग्य उत्तर: अ) १४३

स्पष्टीकरण: ११ x १३ = १४३.
19. २१ x ४ = किती?
अ८४
ब९४
क७४
ड६४
योग्य उत्तर: अ) ८४

स्पष्टीकरण: २१ x ४ = ८४.
20. १५ x ५ = किती?
अ६५
ब७५
क८५
ड५५
योग्य उत्तर: ब) ७५

स्पष्टीकरण: १५ x ५ = ७५.