भागाकार: मूलभूत संकल्पना आणि नियम | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भागाकार: मूलभूत संकल्पना आणि नियम
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भागाकार ही गणितातील चार मूलभूत क्रियांपैकी एक आहे. कोणत्याही संख्येचे समान भाग करणे म्हणजे भागाकार होय. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वेळेची बचत करण्यासाठी भागाकाराचे नियम आणि पद्धती अवगत असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या संख्येला भागायचे आहे ती संख्या.
ज्या संख्येने भागायचे आहे ती संख्या.
भागाकार केल्यानंतर मिळणारे उत्तर.
भागाकार पूर्ण झाल्यावर उरणारी संख्या.
महत्त्वाचे मुद्दे
- कोणत्याही संख्येला १ ने भागल्यास उत्तर तीच संख्या येते.
- कोणत्याही संख्येला त्याच संख्येने भागल्यास उत्तर १ येते.
- शून्याला कोणत्याही संख्येने भागल्यास उत्तर शून्य येते.
- कोणत्याही संख्येला शून्य (०) ने भागणे गणितात शक्य नाही (अव्याख्यायित).
- भागाकार ही गुणाकाराची उलट क्रिया आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- भागाकाराच्या नियमांचा वापर करून मोठ्या संख्यांचे संक्षिप्त रूप देता येते.
- कसोटींचा वापर करून भागाकार सोपा करता येतो (उदा. २, ३, ५, १० च्या कसोट्या).
- भागाकार करताना नेहमी डावीकडून उजवीकडे क्रिया करावी.
उदाहरणे
साधा भागाकार
४५ ÷ ५ = ९. येथे ४५ भाज्य, ५ भाजक आणि ९ भागाकार आहे.
बाकी असलेला भागाकार
१७ ÷ ३ = ५, बाकी २. (३ × ५) + २ = १७.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: १४४ ÷ १२ = १२.
स्पष्टीकरण: गणिताच्या नियमानुसार शून्याने भागणे शक्य नाही.
स्पष्टीकरण: ७ × ७ = ४९, ५० - ४९ = १.
स्पष्टीकरण: हे भागाकाराचे मूलभूत सूत्र आहे.
स्पष्टीकरण: शून्याला कोणत्याही संख्येने भागल्यास उत्तर शून्य येते.
स्पष्टीकरण: ८५ ÷ ५ = १७.
स्पष्टीकरण: ज्या संख्येच्या एकक स्थानी ०, २, ४, ६, ८ असतात ती संख्या २ ने विभाज्य असते.
स्पष्टीकरण: १००० ÷ १० = १००.
स्पष्टीकरण: बाकी नेहमी भाजकापेक्षा लहान असते.
स्पष्टीकरण: ९९ ÷ ९ = ११.
स्पष्टीकरण: ८ × ६ = ४८.
स्पष्टीकरण: ८ × ७ = ५६.
स्पष्टीकरण: कोणत्याही संख्येला १ ने भागल्यास उत्तर तीच संख्या येते.
स्पष्टीकरण: १२५ ÷ ५ = २५.
स्पष्टीकरण: भागाकार ही गुणाकाराची उलट क्रिया आहे.
स्पष्टीकरण: ६४ ÷ ४ = १६.
स्पष्टीकरण: ६ × ५ = ३०, बाकी ५.
स्पष्टीकरण: ९ × ९ = ८१.
स्पष्टीकरण: ज्या संख्येच्या एकक स्थानी ० किंवा ५ असते, ती ५ ने विभाज्य असते.
स्पष्टीकरण: १२० ÷ ६ = २०.