MahaExam अभ्यास नोट्स

सार्वनामिक विशेषण: संकल्पना आणि स्पष्टीकरण | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

सार्वनामिक विशेषण: संकल्पना आणि स्पष्टीकरण

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात विशेषणांचे विविध प्रकार आहेत. त्यापैकी 'सार्वनामिक विशेषण' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. जेव्हा सर्वनामांचा वापर नामाबद्दल अधिक माहिती सांगण्यासाठी केला जातो, तेव्हा त्यांना 'सार्वनामिक विशेषण' म्हणतात.

सविस्तर माहिती

जेव्हा पुरुषवाचक सर्वनामे (मी, तू, तो इ.) मूळ स्वरूपात न येता, त्यांच्या रूपात थोडा बदल होऊन ती नामाच्या आधी येतात आणि त्या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगतात, तेव्हा त्यांना 'सार्वनामिक विशेषण' म्हणतात. हे विशेषण नामाच्या आधी येऊन त्या नामाची व्याप्ती मर्यादित करते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

सार्वनामिक विशेषण

सर्वनामांपासून बनलेली विशेषणे जी नामाच्या आधी येऊन त्या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • सार्वनामिक विशेषणे ही सर्वनामांपासून तयार होतात.
  • ही विशेषणे नेहमी नामाच्या आधी येतात.
  • मूळ सर्वनामांच्या रूपात बदल करून ही विशेषणे बनतात (उदा. तो -> त्या, मी -> माझ्या).
  • ही विशेषणे नामाची व्याप्ती मर्यादित करतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • सार्वनामिक विशेषणे ही विकारी असतात, म्हणजे लिंग-वचनानुसार बदलतात.
  • ही विशेषणे नामाच्या आधीच येतात, नामाच्या नंतर आल्यास ती सर्वनामे ठरतात.
  • प्रश्नार्थक सर्वनामांपासूनही सार्वनामिक विशेषणे बनतात (उदा. कोणता, कोणती).

उदाहरणे

उदाहरण १

'हे' घर माझे आहे. (येथे 'हे' हे 'घर' या नामाबद्दल माहिती सांगते, म्हणून हे सार्वनामिक विशेषण आहे.)

उदाहरण २

'कोणती' मुलगी आली? (येथे 'कोणती' हे 'मुलगी' या नामाबद्दल माहिती सांगते.)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील नामाच्या आधी आलेला शब्द सर्वनाम आहे का ते तपासा.
जर तो शब्द नामाबद्दल माहिती देत असेल, तर तो सार्वनामिक विशेषण असतो.
सर्वनाम आणि सार्वनामिक विशेषण यातील फरक ओळखण्यासाठी नामाची उपस्थिती तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

सर्वनाम आणि सार्वनामिक विशेषण यात गल्लत करणे.
नामाशिवाय आलेल्या सर्वनामाला विशेषण समजणे (उदा. 'तो आला' - येथे 'तो' सर्वनाम आहे, विशेषण नाही).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. सार्वनामिक विशेषण कशापासून बनतात?
अनामापासून
बसर्वनामापासून
कक्रियापदापासून
डअव्ययापासून
योग्य उत्तर: ब) सर्वनामापासून

स्पष्टीकरण: सार्वनामिक विशेषणे ही सर्वनामांच्या रूपात बदल करून बनवली जातात.
2. 'हे पुस्तक माझे आहे' - या वाक्यातील सार्वनामिक विशेषण ओळखा.
अहे
बपुस्तक
कमाझे
डआहे
योग्य उत्तर: अ) हे

स्पष्टीकरण: 'हे' हे 'पुस्तक' या नामाबद्दल माहिती सांगत आहे.
3. सार्वनामिक विशेषण नेहमी कोठे येते?
अनामाच्या नंतर
बक्रियापदाच्या आधी
कनामाच्या आधी
डवाक्याच्या शेवटी
योग्य उत्तर: क) नामाच्या आधी

स्पष्टीकरण: सार्वनामिक विशेषण नामाच्या आधी येऊन त्या नामाची व्याप्ती मर्यादित करते.
4. 'कोणती मुलगी हुशार आहे?' - यातील सार्वनामिक विशेषण कोणते?
अमुलगी
बहुशार
ककोणती
डआहे
योग्य उत्तर: क) कोणती

स्पष्टीकरण: 'कोणती' हे 'मुलगी' या नामाबद्दल माहिती सांगणारे विशेषण आहे.
5. खालीलपैकी सार्वनामिक विशेषण ओळखा.
अकाळा
बतो
कअसा
डगोड
योग्य उत्तर: क) असा

स्पष्टीकरण: 'असा' हे 'असे/अशी' अशा रूपात बदलून विशेषण म्हणून वापरले जाते.
6. 'अशी मुले सर्वांना आवडतात' - यातील विशेषण कोणता प्रकार आहे?
अगुणवाचक
बसंख्यावाचक
कसार्वनामिक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: क) सार्वनामिक

स्पष्टीकरण: 'अशी' हे सर्वनामापासून बनलेले विशेषण आहे.
7. सर्वनाम आणि सार्वनामिक विशेषण यात मुख्य फरक काय?
अनामाची उपस्थिती
बलिंगाचा फरक
कवचनाचा फरक
डकाळाचा फरक
योग्य उत्तर: अ) नामाची उपस्थिती

स्पष्टीकरण: नामाच्या आधी आल्यास ते विशेषण असते, नामाशिवाय आल्यास ते सर्वनाम असते.
8. 'तो मुलगा हुशार आहे' - यातील 'तो' काय आहे?
असर्वनाम
बसार्वनामिक विशेषण
कगुणवाचक विशेषण
डक्रियापद
योग्य उत्तर: ब) सार्वनामिक विशेषण

स्पष्टीकरण: 'तो' हे 'मुलगा' या नामाच्या आधी आले आहे.
9. 'तो आला' - यातील 'तो' काय आहे?
असर्वनाम
बसार्वनामिक विशेषण
कनाम
डविशेषण
योग्य उत्तर: अ) सर्वनाम

स्पष्टीकरण: येथे 'तो' नंतर नाम नाही, म्हणून हे सर्वनाम आहे.
10. सार्वनामिक विशेषणे कशी असतात?
अअविकारी
बविकारी
ककेवळ पुल्लिंगी
डकेवळ स्त्रीलिंगी
योग्य उत्तर: ब) विकारी

स्पष्टीकरण: ही विशेषणे लिंग-वचनानुसार बदलतात, म्हणून ती विकारी असतात.
11. 'माझे घर' - यातील 'माझे' हे कोणते विशेषण आहे?
अगुणवाचक
बसार्वनामिक
कसंख्यावाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ब) सार्वनामिक

स्पष्टीकरण: 'मी' या सर्वनामापासून 'माझे' हे विशेषण बनले आहे.
12. प्रश्नार्थक सर्वनामापासून बनणारे विशेषण कोणते?
अकोणता
बतो
कहा
डअसा
योग्य उत्तर: अ) कोणता

स्पष्टीकरण: 'कोणता' हे प्रश्नार्थक सर्वनामापासून बनलेले सार्वनामिक विशेषण आहे.
13. 'असे काम करू नये' - यातील सार्वनामिक विशेषण ओळखा.
अअसे
बकाम
ककरू
डनये
योग्य उत्तर: अ) असे

स्पष्टीकरण: 'असे' हे 'काम' या नामाबद्दल माहिती सांगते.
14. खालीलपैकी कोणते सार्वनामिक विशेषण नाही?
अअसा
बतसा
कइतका
डगोड
योग्य उत्तर: ड) गोड

स्पष्टीकरण: 'गोड' हे गुणवाचक विशेषण आहे.
15. 'ही शाळा माझी आहे' - यातील 'ही' काय आहे?
असर्वनाम
बसार्वनामिक विशेषण
कनाम
डक्रियापद
योग्य उत्तर: ब) सार्वनामिक विशेषण

स्पष्टीकरण: 'ही' हे 'शाळा' या नामाच्या आधी आले आहे.
16. सार्वनामिक विशेषण कशाची व्याप्ती मर्यादित करते?
असर्वनामाची
बनामाची
कक्रियापदाची
डअव्ययाची
योग्य उत्तर: ब) नामाची

स्पष्टीकरण: विशेषण नेहमी नामाची व्याप्ती मर्यादित करते.
17. 'कोणती मुलगी' - यातील 'कोणती' हे काय आहे?
अप्रश्नार्थक सर्वनाम
बसार्वनामिक विशेषण
कगुणवाचक विशेषण
डनाम
योग्य उत्तर: ब) सार्वनामिक विशेषण

स्पष्टीकरण: नामाच्या आधी आल्यामुळे हे सार्वनामिक विशेषण आहे.
18. 'ते झाड उंच आहे' - यातील सार्वनामिक विशेषण कोणते?
अते
बझाड
कउंच
डआहे
योग्य उत्तर: अ) ते

स्पष्टीकरण: 'ते' हे 'झाड' या नामाबद्दल माहिती सांगते.
19. सार्वनामिक विशेषणे कशापासून तयार होतात?
अकेवळ पुरुषवाचक सर्वनामांपासून
बकेवळ दर्शक सर्वनामांपासून
कसर्व प्रकारच्या सर्वनामांपासून
डकेवळ प्रश्नार्थक सर्वनामांपासून
योग्य उत्तर: क) सर्व प्रकारच्या सर्वनामांपासून

स्पष्टीकरण: विविध प्रकारच्या सर्वनामांपासून सार्वनामिक विशेषणे बनू शकतात.
20. 'असा माणूस' - यातील 'असा' हे काय आहे?
अनाम
बसर्वनाम
कसार्वनामिक विशेषण
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) सार्वनामिक विशेषण

स्पष्टीकरण: 'असा' हे 'माणूस' या नामाबद्दल माहिती सांगणारे विशेषण आहे.