MahaExam अभ्यास नोट्स

परिमाणवाचक विशेषण: सविस्तर अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

परिमाणवाचक विशेषण: सविस्तर अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात नामाची व्याप्ती मर्यादित करणाऱ्या शब्दाला विशेषण म्हणतात. विशेषणांच्या विविध प्रकारांपैकी 'परिमाणवाचक विशेषण' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे, जो वस्तूचे मोजमाप किंवा परिमाण दर्शवतो.

सविस्तर माहिती

ज्या विशेषणावरून नामाची संख्या नसून त्याचे परिमाण (मोजमाप/मात्रा) समजते, त्याला 'परिमाणवाचक विशेषण' असे म्हणतात. हे विशेषण प्रामुख्याने द्रव किंवा मोजता येणाऱ्या पदार्थांच्या बाबतीत वापरले जाते. यात वस्तूची संख्या मोजली जात नाही, तर तिचे वजन किंवा आकारमान मोजले जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

परिमाणवाचक विशेषण

ज्या विशेषणाने नामाचे परिमाण किंवा मोजमाप दर्शवले जाते, त्याला परिमाणवाचक विशेषण म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • हे विशेषण प्रामुख्याने 'अपरिमेय' (Uncountable) नामांसाठी वापरले जाते.
  • यात 'किती' या प्रश्नाचे उत्तर मिळते.
  • याचे मुख्य दोन प्रकार पडतात: निश्चित परिमाणवाचक आणि अनिश्चित परिमाणवाचक.
  • हे विशेषण नेहमी नामाच्या आधी येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • परिमाणवाचक विशेषण हे नेहमी 'अपरिमेय' नामांसोबत वापरले जाते.
  • संख्यावाचक विशेषण आणि परिमाणवाचक विशेषण यात गल्लत करू नका; संख्यावाचक मोजता येते, तर परिमाणवाचक मोजले किंवा मापले जाते.

उदाहरणे

निश्चित परिमाणवाचक

दोन किलो साखर, पाच लिटर दूध, दहा मीटर कापड.

अनिश्चित परिमाणवाचक

थोडे पाणी, खूप साखर, भरपूर धान्य, काही तेल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील नामाला 'किती' हा प्रश्न विचारा, उत्तर जर मोजमापात येत असेल तर ते परिमाणवाचक विशेषण असते.
पर्यायांमध्ये 'संख्यावाचक' आणि 'परिमाणवाचक' दोन्ही असल्यास वाक्याचा संदर्भ तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

संख्यावाचक विशेषण (उदा. पाच मुले) आणि परिमाणवाचक विशेषण (उदा. पाच किलो तांदूळ) यात फरक न ओळखणे.
निश्चित आणि अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषणांमधील फरक न समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. ज्या विशेषणावरून नामाचे परिमाण समजते, त्याला काय म्हणतात?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक विशेषण
कपरिमाणवाचक विशेषण
डसार्वनामिक विशेषण
योग्य उत्तर: क) परिमाणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: ज्या विशेषणाने नामाचे मोजमाप किंवा परिमाण दर्शवले जाते, त्याला परिमाणवाचक विशेषण म्हणतात.
2. 'दोन किलो साखर' यातील विशेषण ओळखा.
अगुणवाचक
बनिश्चित परिमाणवाचक
कअनिश्चित परिमाणवाचक
डक्रमवाचक
योग्य उत्तर: ब) निश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: येथे 'दोन किलो' हे निश्चित मोजमाप दर्शवते, म्हणून हे निश्चित परिमाणवाचक आहे.
3. 'थोडे पाणी' यातील विशेषण कोणत्या प्रकारचे आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'थोडे' हे अनिश्चित परिमाण दर्शवते, म्हणून हे अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण आहे.
4. खालीलपैकी परिमाणवाचक विशेषण कोणते?
अपाच मुले
बहुशार मुलगा
कभरपूर धान्य
डदहा पुस्तके
योग्य उत्तर: क) भरपूर धान्य

स्पष्टीकरण: 'भरपूर धान्य' मध्ये धान्याचे परिमाण दर्शवले आहे, जे मोजता येत नाही.
5. परिमाणवाचक विशेषण ओळखण्यासाठी कोणत्या शब्दाचा प्रश्न विचारला जातो?
अकोणता
बकिती
ककसा
डकोठला
योग्य उत्तर: ब) किती

स्पष्टीकरण: परिमाणवाचक विशेषण ओळखण्यासाठी 'किती' हा प्रश्न विचारला जातो.
6. 'पाच लिटर दूध' यामध्ये 'पाच लिटर' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण
कअनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण
डसंख्यावाचक विशेषण
योग्य उत्तर: ब) निश्चित परिमाणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: पाच लिटर हे निश्चित मोजमाप आहे.
7. 'काही तेल' यातील 'काही' हे कोणते विशेषण आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'काही' हे अनिश्चित परिमाण दर्शवते.
8. खालीलपैकी कोणते विशेषण परिमाणवाचक नाही?
अदहा किलो साखर
बखूप पाणी
कपाच मुले
डअर्धा लिटर दूध
योग्य उत्तर: क) पाच मुले

स्पष्टीकरण: 'पाच मुले' हे संख्यावाचक विशेषण आहे, कारण मुले मोजता येतात.
9. 'भरपूर' हे कोणत्या प्रकारचे विशेषण आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कगुणवाचक
डसंख्यावाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'भरपूर' हे अनिश्चित परिमाण दर्शवते.
10. परिमाणवाचक विशेषण प्रामुख्याने कशासाठी वापरले जाते?
अमोजता येणाऱ्या वस्तूंसाठी
बअपरिमेय (न मोजता येणाऱ्या) वस्तूंसाठी
कव्यक्तींच्या गुणांसाठी
डनामाच्या नामासाठी
योग्य उत्तर: ब) अपरिमेय (न मोजता येणाऱ्या) वस्तूंसाठी

स्पष्टीकरण: परिमाणवाचक विशेषण हे प्रामुख्याने द्रव किंवा मोजता न येणाऱ्या पदार्थांसाठी वापरले जाते.
11. 'दहा मीटर कापड' यातील विशेषण ओळखा.
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: अ) निश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: दहा मीटर हे निश्चित मोजमाप आहे.
12. 'अल्प' हे कोणत्या प्रकारचे विशेषण आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'अल्प' म्हणजे थोडे, जे अनिश्चित परिमाण दर्शवते.
13. 'सगळे धान्य' यातील 'सगळे' हे काय आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'सगळे' हे अनिश्चित परिमाण दर्शवते.
14. निश्चित परिमाणवाचक विशेषणाचे उदाहरण कोणते?
अखूप साखर
बपाच किलो तांदूळ
कथोडे तेल
डभरपूर पाणी
योग्य उत्तर: ब) पाच किलो तांदूळ

स्पष्टीकरण: 'पाच किलो' हे निश्चित मोजमाप आहे.
15. 'दोन लिटर' हे कोणत्या प्रकारचे विशेषण आहे?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: अ) निश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: दोन लिटर हे निश्चित मोजमाप आहे.
16. खालीलपैकी कोणते वाक्य परिमाणवाचक विशेषणाचे आहे?
अतो मुलगा हुशार आहे.
बतिने पाच आंबे खाल्ले.
कमला थोडे दूध द्या.
डदहा मुले खेळत आहेत.
योग्य उत्तर: क) मला थोडे दूध द्या.

स्पष्टीकरण: 'थोडे दूध' मध्ये परिमाण दर्शवले आहे.
17. 'अनेक' हे विशेषण कोणत्या गटात येईल?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'अनेक' हे अनिश्चित परिमाण किंवा संख्या दर्शवते, संदर्भाप्रमाणे ते अनिश्चित परिमाणवाचक असू शकते.
18. परिमाणवाचक विशेषण कशाची व्याप्ती मर्यादित करते?
असर्वनामाची
बक्रियापदाची
कनामाची
डविशेषणाची
योग्य उत्तर: क) नामाची

स्पष्टीकरण: विशेषण हे नेहमी नामाची व्याप्ती मर्यादित करते.
19. 'काही' हे विशेषण कोणत्या प्रकारात मोडते?
अनिश्चित परिमाणवाचक
बअनिश्चित परिमाणवाचक
कसंख्यावाचक
डगुणवाचक
योग्य उत्तर: ब) अनिश्चित परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'काही' हे अनिश्चित परिमाणवाचक विशेषण आहे.
20. 'पाच किलो' यातील 'पाच' हे संख्यावाचक आहे की परिमाणवाचक?
असंख्यावाचक
बपरिमाणवाचक
कदोन्ही
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: जेव्हा संख्येसोबत मापाचे एकक (किलो) येते, तेव्हा ते परिमाणवाचक विशेषण बनते.