MahaExam अभ्यास नोट्स

गुणवाचक विशेषण: सविस्तर अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

गुणवाचक विशेषण: सविस्तर अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात नामाबद्दल विशेष माहिती सांगणाऱ्या शब्दाला 'विशेषण' म्हणतात. विशेषणाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत, त्यापैकी 'गुणवाचक विशेषण' हा अत्यंत महत्त्वाचा प्रकार आहे. नामाचा गुण, दोष किंवा स्वरूप दर्शविणाऱ्या विशेषणाला गुणवाचक विशेषण म्हणतात.

सविस्तर माहिती

ज्या विशेषणावरून नामाचा कोणताही गुण, दोष किंवा स्वरूप (आकार, रंग, अवस्था) बोध होतो, त्याला 'गुणवाचक विशेषण' म्हणतात. हे विशेषण नामाच्या गुणांचे वर्णन करते. उदा. 'हुशार मुलगा' मध्ये 'हुशार' हा मुलाचा गुण आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

गुणवाचक विशेषण

नामाचा गुण, दोष, रंग, आकार किंवा अवस्था दर्शविणाऱ्या शब्दाला गुणवाचक विशेषण म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • हे विशेषण नामाच्या गुणांवर आधारित असते.
  • यात चांगल्या गुणांसोबतच वाईट गुण किंवा दोषही येतात.
  • रंग, आकार, चव, अवस्था हे सर्व गुणवाचक विशेषणात येतात.
  • हे विशेषण नामाच्या आधी किंवा नंतर येऊ शकते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • गुणवाचक विशेषण हे नामाच्या स्वरूपाबद्दल माहिती देते.
  • मराठीत गुणवाचक विशेषणांची व्याप्ती खूप मोठी आहे.
  • परीक्षेत अनेकदा वाक्यातील विशेषण ओळखा असा प्रश्न विचारला जातो.

उदाहरणे

गुणदर्शक

हुशार विद्यार्थी, प्रामाणिक माणूस, शूर सैनिक.

दोषदर्शक

दुष्ट प्रवृत्ती, आळशी मुलगा, कडू कारले.

रंग व आकार

लाल गुलाब, उंच इमारत, गोल चेंडू.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील नामाला 'कसा/कशी/कसे' असा प्रश्न विचारल्यास गुणवाचक विशेषण मिळते.
रंग, चव आणि आकार हे शब्द गुणवाचक विशेषणच असतात हे लक्षात ठेवा.
पर्यायातील इतर विशेषणांशी तुलना करून अचूक उत्तर निवडा.

⚠️ सामान्य चुका

संख्यावाचक विशेषणाला गुणवाचक समजणे.
सर्वनामापासून बनलेल्या विशेषणांना गुणवाचक समजणे.
केवळ चांगल्या गुणांनाच गुणवाचक मानणे (दोषही गुणवाचक असतात).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. 'हुशार मुलगा' यातील 'हुशार' हे कोणते विशेषण आहे?
असंख्यावाचक
बगुणवाचक
कसार्वनामिक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ब) गुणवाचक

स्पष्टीकरण: हुशार हा मुलाचा गुण आहे, म्हणून हे गुणवाचक विशेषण आहे.
2. खालीलपैकी गुणवाचक विशेषण ओळखा.
अदहा
बतो
कलाल
डथोडे
योग्य उत्तर: क) लाल

स्पष्टीकरण: लाल हा रंगाचा गुण आहे, म्हणून हे गुणवाचक विशेषण आहे.
3. 'आळशी माणूस' यातील 'आळशी' हे काय दर्शवते?
असंख्या
बदोष
कपरिमाण
डनिश्चिती
योग्य उत्तर: ब) दोष

स्पष्टीकरण: आळशी हा माणसाचा दोष आहे, जो गुणवाचक विशेषणात येतो.
4. 'कडू कारले' यातील विशेषण कोणता प्रकार आहे?
अगुणवाचक
बसंख्यावाचक
कसार्वनामिक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक

स्पष्टीकरण: कडू ही चव आहे, जी गुणवाचक विशेषणात येते.
5. 'उंच इमारत' यातील 'उंच' हे विशेषण काय दर्शवते?
अरंग
बआकार
कसंख्या
डचव
योग्य उत्तर: ब) आकार

स्पष्टीकरण: उंच हा इमारतीचा आकार किंवा उंची दर्शवणारा गुण आहे.
6. खालीलपैकी कोणता शब्द गुणवाचक विशेषण नाही?
अगोड
बकाळा
कपाच
डप्रामाणिक
योग्य उत्तर: क) पाच

स्पष्टीकरण: पाच ही संख्या आहे, म्हणून ते संख्यावाचक विशेषण आहे.
7. 'शूर सैनिक' यातील 'शूर' हे काय आहे?
अनाम
बसर्वनाम
कगुणवाचक विशेषण
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: शूर हा सैनिकाचा गुण आहे.
8. गुणवाचक विशेषण ओळखण्यासाठी नामाला कोणता प्रश्न विचारावा?
अकिती?
बकोणता/कसा?
ककोठे?
डकधी?
योग्य उत्तर: ब) कोणता/कसा?

स्पष्टीकरण: नामाला 'कसा' किंवा 'कशी' विचारल्यास गुणवाचक विशेषण मिळते.
9. 'स्वच्छ पाणी' यातील 'स्वच्छ' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक विशेषण
कपरिमाणवाचक विशेषण
डसार्वनामिक विशेषण
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: स्वच्छ हा पाण्याचा गुण आहे.
10. 'दुष्ट प्रवृत्ती' यातील विशेषण ओळखा.
अप्रवृत्ती
बदुष्ट
कदोन्ही
डकाहीच नाही
योग्य उत्तर: ब) दुष्ट

स्पष्टीकरण: दुष्ट हा प्रवृत्तीचा दोष (गुण) आहे.
11. 'निळा आकाश' यातील 'निळा' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक
कपरिमाणवाचक
डसार्वनामिक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: निळा हा रंगाचा गुण आहे.
12. खालीलपैकी कोणता शब्द गुणवाचक विशेषण आहे?
अदोन
बअनेक
कसुंदर
डतो
योग्य उत्तर: क) सुंदर

स्पष्टीकरण: सुंदर हा एक गुण आहे.
13. 'मोठा दगड' यातील 'मोठा' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक
कपरिमाणवाचक
डसार्वनामिक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: मोठा हा दगडाचा आकार किंवा गुण आहे.
14. 'प्रामाणिक मुलगा' यातील 'प्रामाणिक' हे काय आहे?
अदोष
बगुण
कसंख्या
डपरिमाण
योग्य उत्तर: ब) गुण

स्पष्टीकरण: प्रामाणिक हा मुलाचा चांगला गुण आहे.
15. गुणवाचक विशेषणात कशाचा समावेश होतो?
अकेवळ गुण
बकेवळ दोष
कगुण आणि दोष दोन्ही
डकेवळ संख्या
योग्य उत्तर: क) गुण आणि दोष दोन्ही

स्पष्टीकरण: गुणवाचक विशेषणात गुण आणि दोष दोन्ही येतात.
16. 'थंड पाणी' यातील 'थंड' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक
कपरिमाणवाचक
डसार्वनामिक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: थंड ही पाण्याची अवस्था किंवा गुण आहे.
17. 'वेडा माणूस' यातील 'वेडा' हे काय आहे?
अगुण
बदोष
कसंख्या
डपरिमाण
योग्य उत्तर: ब) दोष

स्पष्टीकरण: वेडा हा माणसाचा दोष किंवा अवस्था आहे.
18. 'हिरवे गवत' यातील 'हिरवे' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक
कपरिमाणवाचक
डसार्वनामिक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: हिरवे हा रंगाचा गुण आहे.
19. 'कठीण प्रश्न' यातील 'कठीण' हे काय आहे?
अगुणवाचक विशेषण
बसंख्यावाचक
कपरिमाणवाचक
डसार्वनामिक
योग्य उत्तर: अ) गुणवाचक विशेषण

स्पष्टीकरण: कठीण हा प्रश्नाचा गुण किंवा स्वरूप आहे.
20. 'हुशार' या शब्दाचे विरुद्धार्थी गुणवाचक विशेषण कोणते?
अदहा
बमंद
कतो
डकाही
योग्य उत्तर: ब) मंद

स्पष्टीकरण: मंद हा हुशारचा विरुद्धार्थी गुण आहे.