MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: उद्गारचिन्ह (Exclamation Mark) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: उद्गारचिन्ह (Exclamation Mark)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी लेखनात भावना व्यक्त करण्यासाठी विरामचिन्हांचा वापर केला जातो. त्यापैकी 'उद्गारचिन्ह' हे अत्यंत महत्त्वाचे चिन्ह आहे, जे मनातील तीव्र भावना दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.

सविस्तर माहिती

जेव्हा वाक्यात आनंद, दुःख, आश्चर्य, भीती, तिरस्कार किंवा संताप यांसारख्या तीव्र भावना व्यक्त करायच्या असतात, तेव्हा त्या शब्दाच्या किंवा वाक्याच्या शेवटी उद्गारचिन्ह (!) वापरले जाते. यालाच 'आश्चर्यकारक चिन्ह' असेही म्हणतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

उद्गारचिन्ह

मनातील उत्कट भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दांनंतर किंवा वाक्यांनंतर वापरले जाणारे चिन्ह.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • उद्गारचिन्ह हे '!' या चिन्हाने दर्शवले जाते.
  • केवळ शब्दांनंतरच नव्हे, तर पूर्ण वाक्याच्या शेवटीही हे चिन्ह वापरले जाऊ शकते.
  • हे चिन्ह भावनांची तीव्रता दर्शवते.
  • केवळ उद्गारवाचक शब्दांनंतरच नाही, तर संबोधन किंवा आज्ञा दर्शवतानाही काही वेळा याचा वापर होतो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • उद्गारचिन्ह हे केवळ लेखनात भावना स्पष्ट करण्यासाठी वापरले जाते.
  • मराठी व्याकरणात उद्गारवाचक अव्ययांचा वापर करताना उद्गारचिन्ह अनिवार्य असते.
  • काही वेळा वाक्याच्या शेवटी पूर्णविरामाऐवजी उद्गारचिन्ह वापरल्यास वाक्याचा अर्थ बदलतो.

उदाहरणे

आनंद

वाह! किती सुंदर दृश्य आहे हे.

दुःख

अरेरे! बिचाऱ्याचे खूप नुकसान झाले.

आश्चर्य

बापरे! केवढा मोठा साप!

तिरस्कार

धिक्कार असो अशा कृत्याचा!

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत उद्गारवाचक शब्द ओळखून योग्य चिन्हाची निवड करा.
वाक्यातील भाव ओळखा (आनंद, दुःख, आश्चर्य) म्हणजे चिन्हाचा वापर समजणे सोपे जाईल.
उद्गारवाचक अव्ययांच्या लगेच नंतर उद्गारचिन्ह येते, हे लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

उद्गारवाचक शब्दांनंतर स्वल्पविराम वापरणे (उदा. 'वाह, किती छान' हे चुकीचे आहे, 'वाह! किती छान' हे बरोबर आहे).
वाक्याच्या शेवटी उद्गारचिन्ह द्यायला विसरणे.
साध्या विधानांना उद्गारचिन्ह लावणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मनातील तीव्र भावना व्यक्त करण्यासाठी कोणते विरामचिन्ह वापरतात?
अपूर्णविराम
बस्वल्पविराम
कउद्गारचिन्ह
डप्रश्नचिन्ह
योग्य उत्तर: क) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: मनातील तीव्र भावना व्यक्त करण्यासाठी उद्गारचिन्हाचा वापर केला जातो.
2. 'बापरे! केवढा मोठा साप!' या वाक्यात कोणते चिन्ह वापरले आहे?
अपूर्णविराम
बउद्गारचिन्ह
कप्रश्नचिन्ह
डअवतरण चिन्ह
योग्य उत्तर: ब) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: वाक्यात '!' हे चिन्ह वापरले आहे, जे उद्गारचिन्ह आहे.
3. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात उद्गारचिन्हाचा योग्य वापर झाला आहे?
अअरेरे, तो नापास झाला.
बअरेरे! तो नापास झाला.
कअरेरे तो नापास झाला!
डअरेरे तो नापास झाला?
योग्य उत्तर: ब) अरेरे! तो नापास झाला.

स्पष्टीकरण: उद्गारवाचक अव्ययानंतर लगेच उद्गारचिन्ह येणे आवश्यक आहे.
4. उद्गारचिन्हाला दुसरे काय म्हणतात?
अप्रश्नचिन्ह
बआश्चर्यकारक चिन्ह
कसंयोग चिन्ह
डलोप चिन्ह
योग्य उत्तर: ब) आश्चर्यकारक चिन्ह

स्पष्टीकरण: उद्गारचिन्हाला आश्चर्यकारक चिन्ह असेही म्हणतात.
5. 'वाह! काय सुंदर चित्र आहे हे.' या वाक्यातील 'वाह' नंतर कोणते चिन्ह आले आहे?
अस्वल्पविराम
बपूर्णविराम
कउद्गारचिन्ह
डअर्धविराम
योग्य उत्तर: क) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: वाह या उद्गारवाचक शब्दानंतर उद्गारचिन्ह आले आहे.
6. उद्गारचिन्हाचा वापर कशासाठी केला जात नाही?
अआनंद व्यक्त करण्यासाठी
बदुःख व्यक्त करण्यासाठी
कप्रश्न विचारण्यासाठी
डआश्चर्य व्यक्त करण्यासाठी
योग्य उत्तर: क) प्रश्न विचारण्यासाठी

स्पष्टीकरण: प्रश्न विचारण्यासाठी प्रश्नचिन्हाचा वापर होतो, उद्गारचिन्हाचा नाही.
7. 'शाब्बास! तू उत्तम कामगिरी केलीस.' या वाक्यात 'शाब्बास' नंतर कोणते चिन्ह आहे?
अउद्गारचिन्ह
बस्वल्पविराम
कपूर्णविराम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: शाब्बास या शब्दानंतर उद्गारचिन्ह वापरले आहे.
8. खालीलपैकी उद्गारवाचक शब्द कोणता?
अआणि
बपरंतु
कअरेरे
डआता
योग्य उत्तर: क) अरेरे

स्पष्टीकरण: अरेरे हा शब्द दुःख व्यक्त करणारा उद्गारवाचक शब्द आहे.
9. उद्गारचिन्ह हे कोणत्या चिन्हाने दर्शवतात?
अ?
ब.
क!
ड,
योग्य उत्तर: क) !

स्पष्टीकरण: उद्गारचिन्ह '!' या चिन्हाने दर्शवतात.
10. जेव्हा वाक्यात तीव्र भावना असते तेव्हा वाक्याच्या शेवटी काय वापरतात?
अपूर्णविराम
बउद्गारचिन्ह
कप्रश्नचिन्ह
डस्वल्पविराम
योग्य उत्तर: ब) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: तीव्र भावना व्यक्त करणाऱ्या वाक्याच्या शेवटी उद्गारचिन्ह वापरतात.
11. 'अहाहा! किती छान सुगंध आहे.' या वाक्यात 'अहाहा' नंतर कोणते चिन्ह आहे?
अस्वल्पविराम
बउद्गारचिन्ह
कपूर्णविराम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: अहाहा या शब्दानंतर उद्गारचिन्ह वापरले आहे.
12. उद्गारचिन्हाचा वापर कोणत्या प्रकारच्या वाक्यात होतो?
अप्रश्नार्थक
बविधानार्थी
कउद्गारवाचक
डआज्ञार्थी
योग्य उत्तर: क) उद्गारवाचक

स्पष्टीकरण: उद्गारचिन्हाचा वापर उद्गारवाचक वाक्यात होतो.
13. 'धिक्कार असो अशा कृत्याचा!' या वाक्यात कोणते चिन्ह वापरले आहे?
अप्रश्नचिन्ह
बउद्गारचिन्ह
कस्वल्पविराम
डपूर्णविराम
योग्य उत्तर: ब) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: वाक्याच्या शेवटी उद्गारचिन्ह वापरले आहे.
14. उद्गारचिन्ह वापरताना खालीलपैकी कोणती चूक टाळावी?
अशब्दानंतर लगेच चिन्ह न देणे
बवाक्याच्या शेवटी चिन्ह देणे
कभावना व्यक्त करणे
डयोग्य शब्दाचा वापर करणे
योग्य उत्तर: अ) शब्दानंतर लगेच चिन्ह न देणे

स्पष्टीकरण: उद्गारवाचक शब्दानंतर लगेच चिन्ह न देणे ही एक चूक आहे.
15. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात उद्गारचिन्हाची गरज नाही?
अबापरे! केवढा मोठा साप
बअरेरे! तो पडला
कतू कुठे चालला आहेस
डवाह! काय सुंदर फूल आहे
योग्य उत्तर: क) तू कुठे चालला आहेस

स्पष्टीकरण: हे प्रश्नार्थक वाक्य आहे, म्हणून येथे प्रश्नचिन्ह येईल.
16. 'अरे! तू कधी आलास?' या वाक्यात 'अरे' नंतर कोणते चिन्ह आहे?
अस्वल्पविराम
बउद्गारचिन्ह
कपूर्णविराम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) उद्गारचिन्ह

स्पष्टीकरण: अरे या शब्दानंतर उद्गारचिन्ह वापरले आहे.
17. उद्गारचिन्ह हे कोणत्या प्रकारचे विरामचिन्ह आहे?
अअर्थबोधक
बभावनादर्शक
ककालदर्शक
डस्थानदर्शक
योग्य उत्तर: ब) भावनादर्शक

स्पष्टीकरण: उद्गारचिन्ह हे भावनादर्शक विरामचिन्ह आहे.
18. उद्गारवाचक अव्ययांच्या बाबतीत कोणता नियम लागू होतो?
अअव्ययानंतर स्वल्पविराम येतो
बअव्ययानंतर उद्गारचिन्ह येते
कअव्ययानंतर पूर्णविराम येतो
डअव्ययानंतर प्रश्नचिन्ह येतो
योग्य उत्तर: ब) अव्ययानंतर उद्गारचिन्ह येते

स्पष्टीकरण: उद्गारवाचक अव्ययानंतर उद्गारचिन्ह येते.
19. 'केवढी मोठी इमारत ही!' या वाक्यात उद्गारचिन्ह कोठे आहे?
असुरुवातीला
बमध्ये
कशेवटी
डकुठेही नाही
योग्य उत्तर: क) शेवटी

स्पष्टीकरण: या वाक्यात उद्गारचिन्ह वाक्याच्या शेवटी आहे.
20. मराठी लेखनात विरामचिन्हांचा वापर का महत्त्वाचा आहे?
अकेवळ सजावटीसाठी
बअर्थ स्पष्ट करण्यासाठी
कवेळ वाचवण्यासाठी
डकाहीही कारण नाही
योग्य उत्तर: ब) अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी

स्पष्टीकरण: विरामचिन्हे वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असतात.