MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नचिन्ह (Question Mark) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नचिन्ह (Question Mark)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी लेखनात वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी आणि वाचताना योग्य ठिकाणी थांबण्यासाठी विरामचिन्हांचा वापर केला जातो. 'प्रश्नचिन्ह' हे त्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचे विरामचिन्ह आहे.

सविस्तर माहिती

जेव्हा वाक्यात एखादा प्रश्न विचारलेला असतो, तेव्हा त्या वाक्याच्या शेवटी 'प्रश्नचिन्ह' (?) वापरले जाते. हे चिन्ह वाक्यातील जिज्ञासू वृत्ती किंवा प्रश्नार्थक स्वरूप दर्शवते. प्रश्नार्थक सर्वनामे (कोण, काय, कोठे, कधी, कसे) वापरून तयार केलेल्या वाक्यांत याचा वापर अनिवार्य असतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रश्नचिन्ह (?)

वाक्यात प्रश्न विचारला आहे हे दर्शवण्यासाठी वापरले जाणारे विरामचिन्ह.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • प्रश्नार्थक वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह वापरतात.
  • अप्रत्यक्ष प्रश्नार्थक वाक्यात प्रश्नचिन्ह वापरत नाहीत.
  • एखाद्या संशयास्पद माहितीबद्दल खात्री करण्यासाठी कंसात प्रश्नचिन्ह वापरले जाते.
  • प्रश्नचिन्ह हे वाक्याच्या शेवटीच येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • प्रश्नचिन्ह हे वाक्याच्या शेवटी वापरले जाणारे प्रमुख चिन्ह आहे.
  • मराठीत प्रश्नचिन्हाचा वापर वाक्याच्या शेवटी पूर्णविरामाच्या ऐवजी केला जातो.
  • एकाच वाक्यात अनेक प्रश्न असल्यास प्रत्येक प्रश्नानंतर प्रश्नचिन्ह वापरता येते.

उदाहरणे

साधे प्रश्नार्थक वाक्य

तू उद्या शाळेत जाणार आहेस का?

प्रश्नार्थक सर्वनाम वापरून

तुझे नाव काय आहे?

संशय दर्शवण्यासाठी

त्याचा जन्म १८९०(?) साली झाला असावा.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्य वाचताना त्यात प्रश्न विचारला आहे का ते तपासा.
अप्रत्यक्ष प्रश्न (उदा. 'त्याने विचारले की तो कधी येणार आहे') असल्यास प्रश्नचिन्ह वापरू नका.
परीक्षेत वाक्याच्या शेवटी योग्य विरामचिन्ह ओळखण्याचे प्रश्न वारंवार विचारले जातात.

⚠️ सामान्य चुका

अप्रत्यक्ष प्रश्नार्थक वाक्यात प्रश्नचिन्ह देणे.
प्रश्नार्थक वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम देणे.
प्रश्नचिन्ह आणि उद्गारवाचक चिन्ह यांचा गोंधळ करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. प्रश्नचिन्ह कोणत्या प्रकारच्या वाक्यात वापरले जाते?
अविधानार्थी
बप्रश्नार्थक
कउद्गारवाचक
डआज्ञार्थी
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नार्थक

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह हे केवळ प्रश्नार्थक वाक्यातच वापरले जाते.
2. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात प्रश्नचिन्हाचा वापर योग्य आहे?
अतू कोठे चालला आहेस.
बतू कोठे चालला आहेस?
कतू कोठे चालला आहेस!
डतू कोठे चालला आहेस,
योग्य उत्तर: ब) तू कोठे चालला आहेस?

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थक वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) येते.
3. अप्रत्यक्ष प्रश्नार्थक वाक्यात कोणते विरामचिन्ह वापरावे?
अप्रश्नचिन्ह
बस्वल्पविराम
कपूर्णविराम
डउद्गारवाचक चिन्ह
योग्य उत्तर: क) पूर्णविराम

स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष प्रश्नात प्रश्नचिन्ह न वापरता पूर्णविराम वापरतात.
4. एखाद्या माहितीबद्दल शंका असल्यास ती दर्शवण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरतात?
अपूर्णविराम
बस्वल्पविराम
ककंसात प्रश्नचिन्ह
डउद्गारवाचक चिन्ह
योग्य उत्तर: क) कंसात प्रश्नचिन्ह

स्पष्टीकरण: माहितीबद्दल शंका किंवा खात्री नसल्यास कंसात प्रश्नचिन्ह (?) वापरतात.
5. खालीलपैकी कोणते वाक्य प्रश्नार्थक आहे?
अकिती सुंदर दृश्य आहे हे!
बतू अभ्यास केला का?
कमी उद्या गावाला जाईन.
डशांत बसा.
योग्य उत्तर: ब) तू अभ्यास केला का?

स्पष्टीकरण: ज्या वाक्यात प्रश्न विचारला आहे, ते प्रश्नार्थक वाक्य असते.
6. प्रश्नचिन्हाचा वापर कशासाठी केला जातो?
अवाक्य संपवण्यासाठी
बप्रश्न विचारण्यासाठी
कआश्चर्य व्यक्त करण्यासाठी
डमाहिती जोडण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) प्रश्न विचारण्यासाठी

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह हे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले जाते.
7. वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह कधी वापरू नये?
अजेव्हा प्रश्न विचारला असेल
बजेव्हा वाक्य अप्रत्यक्ष प्रश्नार्थक असेल
कजेव्हा कुतूहल असेल
डजेव्हा माहिती हवी असेल
योग्य उत्तर: ब) जेव्हा वाक्य अप्रत्यक्ष प्रश्नार्थक असेल

स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष प्रश्नात प्रश्नचिन्ह वापरत नाहीत.
8. मराठी लेखनात विरामचिन्हांचा वापर का केला जातो?
अवाक्य मोठे करण्यासाठी
बअर्थ स्पष्ट करण्यासाठी
ककागद भरण्यासाठी
डकाहीही कारण नाही
योग्य उत्तर: ब) अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी

स्पष्टीकरण: वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी विरामचिन्हे आवश्यक असतात.
9. प्रश्नचिन्ह हे कोणत्या प्रकारचे विरामचिन्ह आहे?
अवाक्याच्या शेवटी येणारे
बवाक्याच्या सुरुवातीला येणारे
कवाक्याच्या मध्ये येणारे
डवाक्याच्या कोठेही न येणारे
योग्य उत्तर: अ) वाक्याच्या शेवटी येणारे

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह हे नेहमी वाक्याच्या शेवटी येते.
10. खालीलपैकी कोणते वाक्य चुकीचे आहे?
अतू जेवलास का?
बतू कोठे गेला होतास?
कत्याने विचारले की तो कधी येईल?
डतुझे नाव काय आहे?
योग्य उत्तर: क) त्याने विचारले की तो कधी येईल?

स्पष्टीकरण: पर्याय ३ मध्ये प्रश्नचिन्ह नसावे, कारण तो अप्रत्यक्ष प्रश्न आहे.
11. प्रश्नार्थक सर्वनाम कोणते आहे?
अमी
बतू
ककोण
डआम्ही
योग्य उत्तर: क) कोण

स्पष्टीकरण: 'कोण' हे प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे.
12. वाक्य: 'तू कधी येणार आहेस' - या वाक्याच्या शेवटी कोणते चिन्ह येईल?
अपूर्णविराम
बप्रश्नचिन्ह
कस्वल्पविराम
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नचिन्ह

स्पष्टीकरण: हे प्रश्नार्थक वाक्य असल्याने प्रश्नचिन्ह येईल.
13. प्रश्नचिन्हाचा वापर करून तयार केलेले वाक्य ओळखा.
अअरेरे! तो पडला.
बतू कोठे राहतोस?
कमी शाळेत जातो.
डवा! किती छान फूल आहे.
योग्य उत्तर: ब) तू कोठे राहतोस?

स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये प्रश्न विचारला आहे.
14. विरामचिन्हांचा योग्य वापर केल्यास काय होते?
अवाक्य वाचणे सोपे जाते
बवाक्य कठीण होते
कवाक्य चुकीचे ठरते
डकाहीही फरक पडत नाही
योग्य उत्तर: अ) वाक्य वाचणे सोपे जाते

स्पष्टीकरण: योग्य विरामचिन्हांमुळे अर्थ स्पष्ट होऊन वाचन सोपे होते.
15. प्रश्नचिन्ह आणि पूर्णविराम यातील मुख्य फरक काय?
अदोन्ही सारखेच आहेत
बप्रश्नचिन्ह प्रश्नासाठी, पूर्णविराम विधानासाठी
कपूर्णविराम प्रश्नासाठी, प्रश्नचिन्ह विधानासाठी
डकाहीही फरक नाही
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नचिन्ह प्रश्नासाठी, पूर्णविराम विधानासाठी

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह प्रश्नासाठी आणि पूर्णविराम विधानार्थी वाक्यासाठी वापरतात.
16. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात प्रश्नचिन्ह वापरणे चुकीचे ठरेल?
अतू काय खाल्ले?
बतुला काय हवे आहे?
कत्याने विचारले की तू काय खाल्ले?
डतू कोठे जातोस?
योग्य उत्तर: क) त्याने विचारले की तू काय खाल्ले?

स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष प्रश्नात प्रश्नचिन्ह वापरत नाहीत.
17. प्रश्नचिन्ह हे कोणत्या चिन्हाच्या गटात येते?
अवाक्याच्या शेवटी येणारी चिन्हे
बवाक्याच्या मध्ये येणारी चिन्हे
कअक्षर चिन्हे
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) वाक्याच्या शेवटी येणारी चिन्हे

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह हे वाक्याच्या शेवटी येणारे विरामचिन्ह आहे.
18. प्रश्नचिन्हाचा वापर केल्याने वाक्यात काय निर्माण होते?
अआदेश
बप्रश्न
कउद्गार
डविधान
योग्य उत्तर: ब) प्रश्न

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्हामुळे वाक्यात प्रश्न निर्माण होतो.
19. खालीलपैकी कोणते वाक्य प्रश्नार्थक नाही?
अतू अभ्यास केला का?
बतू कोठे गेला होतास?
कमी आज शाळेत जाणार आहे.
डतुला काय हवे आहे?
योग्य उत्तर: क) मी आज शाळेत जाणार आहे.

स्पष्टीकरण: हे विधानार्थी वाक्य आहे.
20. प्रश्नचिन्ह वापरताना कोणती काळजी घ्यावी?
अवाक्याच्या सुरुवातीला वापरावे
बवाक्याच्या शेवटी वापरावे
कवाक्याच्या मध्ये वापरावे
डवापरू नये
योग्य उत्तर: ब) वाक्याच्या शेवटी वापरावे

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह नेहमी वाक्याच्या शेवटी वापरावे.