MahaExam अभ्यास नोट्स
मराठी व्याकरण: अवतरणचिन्हे (Punctuation Marks) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
MahaExam अभ्यास नोट्स
मराठी व्याकरण: अवतरणचिन्हे (Punctuation Marks)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी लेखनात वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी आणि बोलणाऱ्याचे शब्द जसेच्या तसे दर्शवण्यासाठी अवतरणचिन्हांचा वापर केला जातो. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हे एक महत्त्वाचे विरामचिन्ह आहे.
सविस्तर माहिती
अवतरणचिन्हांचे मुख्य दोन प्रकार आहेत: १. एकेरी अवतरणचिन्ह आणि २. दुहेरी अवतरणचिन्ह. वाक्यात एखाद्या शब्दावर जोर देण्यासाठी किंवा एखाद्याचे नाव, पुस्तक, टोपणनाव दर्शवण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात. तर, प्रत्यक्ष बोलणे किंवा संवाद दर्शवण्यासाठी दुहेरी अवतरणचिन्हाचा वापर केला जातो.
महत्त्वाच्या संज्ञा
एकेरी अवतरणचिन्ह (' ')
एखाद्या शब्दावर जोर देण्यासाठी किंवा एखाद्याचे नाव, टोपणनाव, पुस्तकाचे नाव दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
दुहेरी अवतरणचिन्ह (" ")
बोलणाऱ्याच्या तोंडी असलेले शब्द जसेच्या तसे दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- एकेरी अवतरणचिन्ह हे शब्दांच्या किंवा नावांच्या भोवती वापरतात.
- दुहेरी अवतरणचिन्ह हे प्रत्यक्ष संवादासाठी वापरतात.
- वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम असल्यास तो अवतरणचिन्हाच्या आत किंवा बाहेर यावर नियमांचे पालन करावे.
- एखाद्याचे मत किंवा उद्गार दर्शवण्यासाठी दुहेरी अवतरणचिन्ह अनिवार्य आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठी लेखनात अवतरणचिन्हांचा वापर अचूक अर्थबोध होण्यासाठी होतो.
- एकेरी अवतरणचिन्हाला 'Single Quotation Mark' म्हणतात.
- दुहेरी अवतरणचिन्हाला 'Double Quotation Mark' म्हणतात.
उदाहरणे
एकेरी अवतरणचिन्ह
'ज्ञानेश्वरी' हा ग्रंथ श्रेष्ठ आहे.
दुहेरी अवतरणचिन्ह
शिक्षक म्हणाले, "मुलांनो, अभ्यास करा."
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
वाक्य वाचताना कोणाचे प्रत्यक्ष बोलणे आहे का ते तपासा, असल्यास दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरा.
पुस्तकाचे नाव किंवा टोपणनाव असल्यास एकेरी अवतरणचिन्ह वापरा.
पर्यायातील चिन्हांची जागा नीट तपासा.
⚠️ सामान्य चुका
एकेरी आणि दुहेरी चिन्हांचा चुकीच्या ठिकाणी वापर करणे.
संवादाच्या ठिकाणी एकेरी चिन्ह वापरणे.
चिन्ह पूर्ण झाल्यावर पूर्णविराम विसरणे.
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
1. एखाद्याचे प्रत्यक्ष बोलणे दर्शवण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरतात?
अएकेरी अवतरणचिन्ह
बदुहेरी अवतरणचिन्ह
कस्वल्पविराम
डपूर्णविराम
योग्य उत्तर: ब) दुहेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दर्शवण्यासाठी दुहेरी अवतरणचिन्हाचा वापर होतो.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दर्शवण्यासाठी दुहेरी अवतरणचिन्हाचा वापर होतो.
2. पुस्तकाचे नाव लिहिताना कोणते चिन्ह वापरतात?
अदुहेरी अवतरणचिन्ह
बएकेरी अवतरणचिन्ह
ककांस
डअपूर्णविराम
योग्य उत्तर: ब) एकेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: पुस्तकाचे नाव किंवा टोपणनाव दर्शवण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
स्पष्टीकरण: पुस्तकाचे नाव किंवा टोपणनाव दर्शवण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
3. खालीलपैकी योग्य वाक्य ओळखा.
अतो म्हणाला, 'मी येईन.'
बतो म्हणाला, "मी येईन."
कतो म्हणाला, मी येईन.
डतो म्हणाला 'मी येईन'
योग्य उत्तर: ब) तो म्हणाला, "मी येईन."
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दुहेरी अवतरणचिन्हात येते.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दुहेरी अवतरणचिन्हात येते.
4. एकेरी अवतरणचिन्हाचे चिन्ह कोणते?
अ" "
ब' '
क( )
ड- -
योग्य उत्तर: ब) ' '
स्पष्टीकरण: ' ' हे एकेरी अवतरणचिन्ह आहे.
स्पष्टीकरण: ' ' हे एकेरी अवतरणचिन्ह आहे.
5. दुहेरी अवतरणचिन्हाचे चिन्ह कोणते?
अ' '
ब" "
क[ ]
ड: :
योग्य उत्तर: ब) " "
स्पष्टीकरण: " " हे दुहेरी अवतरणचिन्ह आहे.
स्पष्टीकरण: " " हे दुहेरी अवतरणचिन्ह आहे.
6. वाक्यात एखाद्या शब्दावर जोर देण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरतात?
अएकेरी अवतरणचिन्ह
बदुहेरी अवतरणचिन्ह
कउद्गारवाचक चिन्ह
डप्रश्नचिन्ह
योग्य उत्तर: अ) एकेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: शब्दावर जोर देण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
स्पष्टीकरण: शब्दावर जोर देण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
7. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात अवतरणचिन्हाचा योग्य वापर झाला आहे?
अराम म्हणाला, 'मी गावाला जातो.'
बराम म्हणाला, "मी गावाला जातो."
कराम म्हणाला, मी गावाला जातो.
डराम म्हणाला "मी गावाला जातो"
योग्य उत्तर: ब) राम म्हणाला, "मी गावाला जातो."
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दुहेरी अवतरणचिन्हात असते.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष बोलणे दुहेरी अवतरणचिन्हात असते.
8. टोपणनाव लिहिताना कोणते चिन्ह वापरतात?
अदुहेरी अवतरणचिन्ह
बएकेरी अवतरणचिन्ह
कस्वल्पविराम
डसंयोगचिन्ह
योग्य उत्तर: ब) एकेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: टोपणनाव एकेरी अवतरणचिन्हात लिहितात.
स्पष्टीकरण: टोपणनाव एकेरी अवतरणचिन्हात लिहितात.
9. मराठी व्याकरणात अवतरणचिन्हांचे मुख्य किती प्रकार आहेत?
अएक
बदोन
कतीन
डचार
योग्य उत्तर: ब) दोन
स्पष्टीकरण: एकेरी आणि दुहेरी असे दोन प्रकार आहेत.
स्पष्टीकरण: एकेरी आणि दुहेरी असे दोन प्रकार आहेत.
10. वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा शेवटी अवतरणचिन्ह वापरताना काय लक्षात ठेवावे?
अकेवळ दुहेरी चिन्ह वापरावे
बकेवळ एकेरी चिन्ह वापरावे
कवाक्याचा अर्थ आणि संदर्भानुसार योग्य चिन्हाची निवड करावी
डकोणतेही चिन्ह वापरू नये
योग्य उत्तर: क) वाक्याचा अर्थ आणि संदर्भानुसार योग्य चिन्हाची निवड करावी
स्पष्टीकरण: संदर्भानुसार चिन्हाची निवड करणे आवश्यक असते.
स्पष्टीकरण: संदर्भानुसार चिन्हाची निवड करणे आवश्यक असते.
11. एखाद्याचे मत दर्शवण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरतात?
अदुहेरी अवतरणचिन्ह
बएकेरी अवतरणचिन्ह
कस्वल्पविराम
डपूर्णविराम
योग्य उत्तर: अ) दुहेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: मत किंवा संवाद दुहेरी अवतरणचिन्हात येतो.
स्पष्टीकरण: मत किंवा संवाद दुहेरी अवतरणचिन्हात येतो.
12. खालीलपैकी चुकीचे वाक्य ओळखा.
अआई म्हणाली, "अभ्यास कर."
बतो 'शिवाजी' या नावाने ओळखला जातो.
कशिक्षक म्हणाले, 'मुलांनो शांत बसा.'
डत्याने 'गीता' वाचली.
योग्य उत्तर: क) शिक्षक म्हणाले, 'मुलांनो शांत बसा.'
स्पष्टीकरण: शिक्षक म्हणाले, "मुलांनो शांत बसा." असे असायला हवे होते.
स्पष्टीकरण: शिक्षक म्हणाले, "मुलांनो शांत बसा." असे असायला हवे होते.
13. एकेरी अवतरणचिन्हाचा वापर कशासाठी होत नाही?
अपुस्तकाचे नाव
बटोपणनाव
कप्रत्यक्ष संवाद
डशब्दावर जोर
योग्य उत्तर: क) प्रत्यक्ष संवाद
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष संवादासाठी दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष संवादासाठी दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
14. दुहेरी अवतरणचिन्ह कोणत्या चिन्हाने दर्शवतात?
अ" "
ब' '
क( )
ड{ }
योग्य उत्तर: अ) " "
स्पष्टीकरण: " " हे दुहेरी अवतरणचिन्ह आहे.
स्पष्टीकरण: " " हे दुहेरी अवतरणचिन्ह आहे.
15. वाक्यात एखाद्या शब्दावर जोर देण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरणे योग्य ठरेल?
अएकेरी अवतरणचिन्ह
बदुहेरी अवतरणचिन्ह
कस्वल्पविराम
डपूर्णविराम
योग्य उत्तर: अ) एकेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: शब्दावर जोर देण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
स्पष्टीकरण: शब्दावर जोर देण्यासाठी एकेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
16. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात एकेरी अवतरणचिन्हाचा वापर योग्य आहे?
अत्याने 'महाभारत' वाचले.
बत्याने "महाभारत" वाचले.
कत्याने महाभारत वाचले.
डत्याने (महाभारत) वाचले.
योग्य उत्तर: अ) त्याने 'महाभारत' वाचले.
स्पष्टीकरण: पुस्तकाचे नाव एकेरी अवतरणचिन्हात लिहिणे योग्य आहे.
स्पष्टीकरण: पुस्तकाचे नाव एकेरी अवतरणचिन्हात लिहिणे योग्य आहे.
17. संवाद लेखनात कोणत्या चिन्हाचा वापर अनिवार्य आहे?
अएकेरी अवतरणचिन्ह
बदुहेरी अवतरणचिन्ह
कस्वल्पविराम
डपूर्णविराम
योग्य उत्तर: ब) दुहेरी अवतरणचिन्ह
स्पष्टीकरण: संवाद लेखनात दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
स्पष्टीकरण: संवाद लेखनात दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरतात.
18. एकेरी अवतरणचिन्ह कोणत्या चिन्हाने दर्शवतात?
अ" "
ब' '
क( )
ड[ ]
योग्य उत्तर: ब) ' '
स्पष्टीकरण: ' ' हे एकेरी अवतरणचिन्ह आहे.
स्पष्टीकरण: ' ' हे एकेरी अवतरणचिन्ह आहे.
19. वाक्यातील अवतरणचिन्हाचा वापर कशासाठी केला जातो?
अवाक्य पूर्ण करण्यासाठी
बअर्थ स्पष्ट करण्यासाठी
कवाक्य लांबवण्यासाठी
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी विरामचिन्हे वापरतात.
स्पष्टीकरण: वाक्याचा अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी विरामचिन्हे वापरतात.
20. खालीलपैकी कोणते चिन्ह अवतरणचिन्ह नाही?
अ' '
ब" "
क( )
डवरील सर्व अवतरणचिन्हे आहेत
योग्य उत्तर: क) ( )
स्पष्टीकरण: ( ) हे कंस चिन्ह आहे, अवतरणचिन्ह नाही.
स्पष्टीकरण: ( ) हे कंस चिन्ह आहे, अवतरणचिन्ह नाही.