मराठी वर्णमाला: व्यंजनांचे प्रकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी वर्णमाला: व्यंजनांचे प्रकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत ज्या वर्णांचा उच्चार करताना जिभेचा मुखातील विविध अवयवांशी स्पर्श होतो, त्यांना 'व्यंजने' म्हणतात. व्यंजने स्वरांच्या सहाय्याशिवाय पूर्ण उच्चारली जाऊ शकत नाहीत. मराठी वर्णमालेत व्यंजनांचे वर्गीकरण त्यांच्या उच्चारस्थानानुसार आणि स्वरूपांनुसार केले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या व्यंजनांचा उच्चार करताना जिभेचा मुखातील अवयवांना स्पर्श होतो, त्यांना स्पर्श व्यंजने म्हणतात.
ज्या व्यंजनांचा उच्चार नाकातून होतो, त्यांना अनुनासिके म्हणतात (उदा. ङ, ञ, ण, न, म).
य, र, ल, व या व्यंजनांना अर्धस्वर म्हणतात कारण त्यांचा उच्चार स्वरांच्या जवळ जाणारा असतो.
श, ष, स या व्यंजनांच्या उच्चारणात घर्षण होऊन उष्णता निर्माण होते, म्हणून त्यांना उष्मे म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठीत एकूण ३४ व्यंजने आहेत.
- क ते म पर्यंतच्या व्यंजनांना 'स्पर्श व्यंजने' म्हणतात.
- ह या व्यंजनाला 'महाप्राण' म्हणतात.
- ळ हे स्वतंत्र वर्ण मानले जाते.
- क्ष आणि ज्ञ ही संयुक्त व्यंजने आहेत.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठी वर्णमालेत 'ळ' हा वर्ण द्रविडियन भाषेतून आला आहे.
- क्ष आणि ज्ञ ही व्यंजने दोन व्यंजनांच्या संयोगातून बनतात.
- स्पर्श व्यंजनांना 'वर्गीय व्यंजने' असेही म्हणतात.
उदाहरणे
स्पर्श व्यंजने
क, ख, ग, घ, ङ (क-वर्ग)
अनुनासिके
ङ, ञ, ण, न, म
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: मराठी वर्णमालेत एकूण ३४ व्यंजने आहेत.
स्पष्टीकरण: ण हे अनुनासिक आहे.
स्पष्टीकरण: य, र, ल, व यांना अर्धस्वर म्हणतात.
स्पष्टीकरण: श, ष, स यांना उष्मे किंवा घर्षक म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ह हे महाप्राण व्यंजन आहे.
स्पष्टीकरण: क, च, ट, त, प असे ५ गट आहेत.
स्पष्टीकरण: क्ष हे क+ष+अ यांपासून बनलेले संयुक्त व्यंजन आहे.
स्पष्टीकरण: क-वर्गातील शेवटचे व्यंजन ङ आहे.
स्पष्टीकरण: ळ हा स्वतंत्र वर्ण मानला जातो.
स्पष्टीकरण: उष्मे (श, ष, स) यांच्या उच्चारात घर्षण होते.
स्पष्टीकरण: प-वर्गातील व्यंजने ओठांच्या सहाय्याने उच्चारली जातात.
स्पष्टीकरण: व्यंजने स्वरांच्या सहाय्याशिवाय पूर्ण होत नाहीत.
स्पष्टीकरण: च-वर्गातील व्यंजने तालव्य आहेत.
स्पष्टीकरण: ट-वर्गातील व्यंजने मूर्धन्य आहेत.
स्पष्टीकरण: त-वर्गातील व्यंजने दंत्य आहेत.
स्पष्टीकरण: अ हा स्वर आहे.
स्पष्टीकरण: ज्ञ हे ज+ञ+अ यांपासून बनले आहे.
स्पष्टीकरण: ५ वर्ग x ५ व्यंजने = २५ स्पर्श व्यंजने.
स्पष्टीकरण: ळ हा वर्ण स्वतंत्र मानला जातो.
स्पष्टीकरण: व्यंजनांना परवर्ण असेही म्हणतात कारण ती स्वरांवर अवलंबून असतात.