मराठी वर्णमाला: स्वरांचे प्रकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी वर्णमाला: स्वरांचे प्रकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत स्वरांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. ज्या वर्णांचा उच्चार करताना मुखातील अवयवांचा एकमेकांशी स्पर्श होत नाही, त्यांना 'स्वर' म्हणतात. स्वरांचे वर्गीकरण त्यांच्या उच्चार कालावधीनुसार आणि उत्पत्तीनुसार केले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या स्वरांचा उच्चार करण्यास कमी वेळ लागतो, त्यांना रस्व स्वर म्हणतात.
ज्या स्वरांचा उच्चार करण्यास रस्व स्वरांच्या तुलनेत जास्त वेळ लागतो, त्यांना दीर्घ स्वर म्हणतात.
दोन भिन्न स्वरांच्या संयोगातून बनलेल्या स्वरांना संयुक्त स्वर म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- रस्व स्वर ५ आहेत: अ, इ, उ, ऋ, लृ.
- दीर्घ स्वर ३ आहेत: आ, ई, ऊ.
- संयुक्त स्वर ४ आहेत: ए, ऐ, ओ, औ.
- मराठीत इंग्रजी प्रभावामुळे ॲ आणि ऑ हे दोन नवीन स्वर समाविष्ट झाले आहेत.
- स्वरांना 'अच' असेही म्हणतात.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठी वर्णमालेत एकूण १४ स्वर आहेत.
- ऋ आणि ॠ हे स्वर संस्कृतमधून मराठीत आले आहेत.
- संयुक्त स्वरांना 'संधी स्वर' असेही म्हणतात.
- स्वरांच्या उच्चारासाठी दुसऱ्या वर्णाची मदत घ्यावी लागत नाही.
उदाहरणे
रस्व स्वर
अ, इ, उ (उदा. घर, दिन, मुलगा)
दीर्घ स्वर
आ, ई, ऊ (उदा. शाळा, नदी, खडू)
संयुक्त स्वर
ए (अ+इ), ऐ (आ+ए), ओ (अ+उ), औ (आ+ओ)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: आधुनिक मराठी वर्णमालेत एकूण १४ स्वर मानले जातात.
स्पष्टीकरण: अ, इ, उ, ऋ, लृ हे रस्व स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: ए, ऐ, ओ, औ हे संयुक्त स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: आ, ई, ऊ हे दीर्घ स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: हे स्वर इंग्रजी भाषेतील शब्दांच्या उच्चारासाठी मराठीत स्वीकारले आहेत.
स्पष्टीकरण: कमी वेळ लागणाऱ्या स्वरांना रस्व स्वर म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ई हा दीर्घ स्वर आहे, संयुक्त नाही.
स्पष्टीकरण: स्वरांना 'अच' आणि व्यंजनांना 'हल' असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ए = अ + इ या स्वरांच्या संयोगातून बनला आहे.
स्पष्टीकरण: अ, इ, उ हे रस्व स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: ए, ऐ, ओ, औ असे एकूण ४ संयुक्त स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: दीर्घ स्वरांचा उच्चार रस्व स्वरांच्या दुप्पट वेळ घेतो.
स्पष्टीकरण: ऋ आणि ॠ हे स्वर संस्कृतमधून आले आहेत.
स्पष्टीकरण: ओ = अ + उ या स्वरांच्या संयोगातून बनला आहे.
स्पष्टीकरण: रस्व, दीर्घ आणि संयुक्त असे तीन मुख्य प्रकार आहेत.
स्पष्टीकरण: इ हा रस्व स्वर आहे.
स्पष्टीकरण: ऐ = आ + ए या स्वरांच्या संयोगातून बनला आहे.
स्पष्टीकरण: अ, इ, उ, ऋ, लृ असे ५ रस्व स्वर आहेत.
स्पष्टीकरण: औ = आ + ओ या स्वरांच्या संयोगातून बनला आहे.
स्पष्टीकरण: स्वर हे स्वतंत्र उच्चारले जातात, त्यांना कोणाचीही मदत लागत नाही.