MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वर्णमाला: स्वर (Vowels) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वर्णमाला: स्वर (Vowels)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेच्या लेखनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या चिन्हांना 'वर्ण' म्हणतात. स्वरांचा उच्चार करताना मुखातील अवयवांचा एकमेकांशी स्पर्श होत नाही, त्यांना 'स्वर' असे म्हणतात. मराठी वर्णमालेत स्वरांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सविस्तर माहिती

मराठी भाषेत स्वरांचे वर्गीकरण त्यांच्या उच्चारानुसार आणि कालावधीनुसार केले जाते. स्वर हे स्वतंत्र उच्चाराचे असतात. आधुनिक वर्णमालेनुसार मराठीत एकूण १४ स्वर मानले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

ऱ्हस्व स्वर

ज्या स्वरांचा उच्चार करण्यास कमी वेळ लागतो, त्यांना ऱ्हस्व स्वर म्हणतात.

दीर्घ स्वर

ज्या स्वरांचा उच्चार करण्यास जास्त वेळ लागतो, त्यांना दीर्घ स्वर म्हणतात.

संयुक्त स्वर

दोन स्वर एकत्र येऊन बनलेल्या स्वरांना संयुक्त स्वर म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • मराठीत अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॠ, लृ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः असे स्वर मानले जातात.
  • ऱ्हस्व स्वर: अ, इ, उ, ऋ, लृ.
  • दीर्घ स्वर: आ, ई, ऊ, ॠ, ए, ऐ, ओ, औ.
  • संयुक्त स्वर: ए (अ+इ), ऐ (आ+ए), ओ (अ+उ), औ (आ+ओ).

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठी वर्णमालेत एकूण १४ स्वर आहेत.
  • ऋ आणि ॠ हे स्वर संस्कृतमधून मराठीत आले आहेत.
  • अं आणि अः यांना स्वरादी म्हणतात, कारण ते स्वरांच्या आधी येतात.

उदाहरणे

ऱ्हस्व स्वर

अ, इ, उ, ऋ, लृ

दीर्घ स्वर

आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

संयुक्त स्वर कोणते आहेत हे लक्षात ठेवा (ए, ऐ, ओ, औ).
ऱ्हस्व आणि दीर्घ स्वरांमधील फरक ओळखून शब्दांचे वाचन करा.
परीक्षेत स्वरांच्या संख्येवर प्रश्न विचारला जातो, तेव्हा १४ ही संख्या लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

अं आणि अः यांना स्वर समजणे (हे स्वरादी आहेत).
संयुक्त स्वरांना दीर्घ स्वर समजणे (ते संयुक्त स्वर आहेत).
स्वरांच्या संख्येबाबत गोंधळ होणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मराठी वर्णमालेत एकूण किती स्वर आहेत?
अ१२
ब१४
क१६
ड१०
योग्य उत्तर: ब) १४

स्पष्टीकरण: आधुनिक मराठी वर्णमालेनुसार एकूण १४ स्वर आहेत.
2. खालीलपैकी कोणता स्वर ऱ्हस्व स्वर नाही?
अअ
बइ
कउ
डआ
योग्य उत्तर: ड) आ

स्पष्टीकरण: आ हा दीर्घ स्वर आहे.
3. संयुक्त स्वर कोणता आहे?
अअ
बइ
कए
डउ
योग्य उत्तर: क) ए

स्पष्टीकरण: ए हा अ+इ या स्वरांपासून बनलेला संयुक्त स्वर आहे.
4. स्वरादी म्हणजे काय?
अज्यांचा उच्चार स्वरांच्या आधी होतो
बज्यांचा उच्चार स्वरांच्या नंतर होतो
कजे स्वतंत्र असतात
डजे व्यंजने असतात
योग्य उत्तर: अ) ज्यांचा उच्चार स्वरांच्या आधी होतो

स्पष्टीकरण: अं आणि अः हे स्वरादी आहेत कारण ते स्वरांच्या आधी येतात.
5. खालीलपैकी दीर्घ स्वर कोणता?
अइ
बउ
कई
डऋ
योग्य उत्तर: क) ई

स्पष्टीकरण: ई हा दीर्घ स्वर आहे.
6. मराठीत एकूण किती संयुक्त स्वर आहेत?
अ२
ब३
क४
ड५
योग्य उत्तर: क) ४

स्पष्टीकरण: ए, ऐ, ओ, औ हे चार संयुक्त स्वर आहेत.
7. उच्चार करण्यास कमी वेळ लागणाऱ्या स्वरांना काय म्हणतात?
अदीर्घ स्वर
बऱ्हस्व स्वर
कसंयुक्त स्वर
डस्वरादी
योग्य उत्तर: ब) ऱ्हस्व स्वर

स्पष्टीकरण: कमी वेळ लागणाऱ्या स्वरांना ऱ्हस्व स्वर म्हणतात.
8. खालीलपैकी कोणता स्वर संस्कृतमधून मराठीत आला आहे?
अअ
बआ
कऋ
डए
योग्य उत्तर: क) ऋ

स्पष्टीकरण: ऋ हा स्वर संस्कृतमधून मराठीत आला आहे.
9. ऐ हा स्वर कसा बनला आहे?
अअ+इ
बआ+ए
कअ+ए
डआ+इ
योग्य उत्तर: ब) आ+ए

स्पष्टीकरण: ऐ हा स्वर आ+ए यांपासून बनला आहे.
10. ओ हा स्वर कसा बनला आहे?
अअ+उ
बआ+उ
कअ+ओ
डआ+ओ
योग्य उत्तर: अ) अ+उ

स्पष्टीकरण: ओ हा स्वर अ+उ यांपासून बनला आहे.
11. मराठी वर्णमालेत स्वरादी किती आहेत?
अ१
ब२
क३
ड४
योग्य उत्तर: ब) २

स्पष्टीकरण: अं आणि अः असे दोन स्वरादी आहेत.
12. खालीलपैकी कोणता स्वर नाही?
अअ
बई
कक
डऊ
योग्य उत्तर: क) क

स्पष्टीकरण: क हे व्यंजन आहे.
13. दीर्घ स्वरांचा उच्चार करताना किती वेळ लागतो?
अकमी
बजास्त
कमध्यम
डकाहीच नाही
योग्य उत्तर: ब) जास्त

स्पष्टीकरण: दीर्घ स्वरांचा उच्चार करताना ऱ्हस्व स्वरांपेक्षा जास्त वेळ लागतो.
14. खालीलपैकी कोणता ऱ्हस्व स्वर आहे?
अआ
बई
कऊ
डइ
योग्य उत्तर: ड) इ

स्पष्टीकरण: इ हा ऱ्हस्व स्वर आहे.
15. स्वरांचा उच्चार करताना मुखातील अवयवांचा स्पर्श होतो का?
अहोतो
बनाही
ककधीकधी होतो
डकाही स्वरांचा होतो
योग्य उत्तर: ब) नाही

स्पष्टीकरण: स्वरांचा उच्चार करताना मुखातील अवयवांचा एकमेकांशी स्पर्श होत नाही.
16. मराठी वर्णमालेत 'लृ' हा स्वर कोणत्या भाषेतून आला आहे?
अहिंदी
बइंग्रजी
कसंस्कृत
डफारसी
योग्य उत्तर: क) संस्कृत

स्पष्टीकरण: लृ हा स्वर संस्कृत भाषेतून मराठीत आला आहे.
17. खालीलपैकी कोणता स्वर संयुक्त स्वर नाही?
अए
बऐ
कओ
डई
योग्य उत्तर: ड) ई

स्पष्टीकरण: ई हा दीर्घ स्वर आहे, संयुक्त नाही.
18. स्वरादी म्हणजे काय?
अस्वर आणि व्यंजन
बस्वरांच्या आधी येणारे
कस्वरांच्या नंतर येणारे
डव्यंजनांच्या आधी येणारे
योग्य उत्तर: ब) स्वरांच्या आधी येणारे

स्पष्टीकरण: स्वरादी म्हणजे स्वरांच्या आधी येणारे.
19. खालीलपैकी कोणता स्वर दीर्घ स्वर नाही?
अआ
बई
कऊ
डउ
योग्य उत्तर: ड) उ

स्पष्टीकरण: उ हा ऱ्हस्व स्वर आहे.
20. मराठी वर्णमालेत स्वरांचे स्थान कोठे आहे?
अव्यंजनांच्या नंतर
बव्यंजनांच्या आधी
कव्यंजनांच्या मध्ये
डस्वतंत्र
योग्य उत्तर: ब) व्यंजनांच्या आधी

स्पष्टीकरण: मराठी वर्णमालेत स्वरांचे स्थान व्यंजनांच्या आधी असते.