मराठी व्याकरण: जोडाक्षरे | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: जोडाक्षरे
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी वर्णमालेत दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन जेव्हा एक नवीन अक्षर तयार होते, तेव्हा त्याला 'जोडाक्षर' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने जोडाक्षरांचे स्वरूप आणि त्यांचे लेखन समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दोन किंवा अधिक व्यंजने आणि एक स्वर यांच्या संयोगातून बनलेल्या अक्षराला जोडाक्षर म्हणतात.
क्ष आणि ज्ञ ही दोन व्यंजने विशेष संयुक्त व्यंजने मानली जातात कारण ती दोन व्यंजनांच्या संयोगातून बनली आहेत.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जोडाक्षरात किमान दोन व्यंजने आणि एक स्वर असतो.
- पाय मोडून लिहिणे म्हणजे व्यंजनाचा उच्चार अपूर्ण करणे.
- क्ष (क्+ष्+अ) आणि ज्ञ (द्+ञ्+अ) ही वर्णमालेतील विशेष संयुक्त व्यंजने आहेत.
- जोडाक्षरांचे लेखन करताना रकार (र) चे विविध प्रकार वापरले जातात.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत 'क्ष' आणि 'ज्ञ' यांना वर्णमालेत स्थान दिले आहे.
- जोडाक्षरांच्या रचनेत पहिल्या व्यंजनाचा पाय मोडणे हे शुद्धलेखनाचे महत्त्वाचे नियम आहे.
- एकाच व्यंजनाची पुनरावृत्ती होऊन बनलेल्या जोडाक्षरांना 'द्वित्त' म्हणतात (उदा. पक्का).
उदाहरणे
सामान्य जोडाक्षरे
प्र (प्+र्+अ), म्ल (म्+ल्+अ), त्त (त्+त्+अ), न्ह (न्+ह्+अ)
रकारयुक्त जोडाक्षरे
क्रम (क्+र्+अ+म्+अ), राष्ट्र (र्+आ+ष्+ट्+र्+अ)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: क्ष हे क्, ष् आणि अ यांच्या संयोगातून बनले आहे.
स्पष्टीकरण: ज्ञ हे ज्, ञ् आणि अ यांच्या संयोगातून बनले आहे.
स्पष्टीकरण: एकाच व्यंजनाची पुनरावृत्ती होऊन बनलेल्या जोडाक्षराला द्वित्त म्हणतात.
स्पष्टीकरण: क् + क = क्क हे द्वित्त आहे.
स्पष्टीकरण: प्र = प् + र + अ.
स्पष्टीकरण: 'क' हे साधे व्यंजन आहे.
स्पष्टीकरण: त्र = त् + र + अ.
स्पष्टीकरण: जोडाक्षरात दोन किंवा अधिक व्यंजने आणि एक स्वर असतो.
स्पष्टीकरण: ष्ट्र = ष् + ट् + र + अ.
स्पष्टीकरण: क्ष आणि ज्ञ ही दोन विशेष संयुक्त व्यंजने आहेत.
स्पष्टीकरण: ग्नी हे जोडाक्षर आहे (ग् + न् + ई).
स्पष्टीकरण: पाय मोडणे म्हणजे व्यंजनाचा उच्चार अपूर्ण करणे.
स्पष्टीकरण: स्व = स् + व् + अ, हे जोडाक्षर आहे.
स्पष्टीकरण: क्रम मध्ये 'र' चा रकार आहे.
स्पष्टीकरण: ह + न = न्ह.
स्पष्टीकरण: म + ल = म्ल.
स्पष्टीकरण: क + त = क्त.
स्पष्टीकरण: पक्का मध्ये 'क्' आणि 'क' ची पुनरावृत्ती आहे.
स्पष्टीकरण: श्र = श् + र + अ.
स्पष्टीकरण: जोडाक्षरात दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येतात.