मराठी व्याकरण: अनुस्वार आणि त्याचे उच्चार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: अनुस्वार आणि त्याचे उच्चार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी वर्णमालेत 'अं' या स्वराचा वापर अनुस्वार म्हणून केला जातो. अनुस्वार म्हणजे अक्षराच्या डोक्यावर दिलेला टिंब. शब्दाच्या उच्चारानुसार अनुस्वाराचे स्वरूप बदलते, हे समजून घेणे स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
एखाद्या अक्षराच्या डोक्यावर दिलेला टिंब, ज्याचा उच्चार नाकातून होतो.
अनुस्वाराच्या जागी येणारे त्या वर्गातील अनुनासिक व्यंजन.
महत्त्वाचे मुद्दे
- अनुस्वार हे स्वरादी आहेत.
- अनुस्वाराचा उच्चार हा त्यापुढील व्यंजनावर अवलंबून असतो.
- क, ख, ग, घ या अक्षरांपूर्वी अनुस्वार आल्यास त्याचा उच्चार 'ङ' असा होतो.
- च, छ, ज, झ या अक्षरांपूर्वी अनुस्वार आल्यास त्याचा उच्चार 'ञ' असा होतो.
- ट, ठ, ड, ढ या अक्षरांपूर्वी अनुस्वार आल्यास त्याचा उच्चार 'ण' असा होतो.
- त, थ, द, ध या अक्षरांपूर्वी अनुस्वार आल्यास त्याचा उच्चार 'न' असा होतो.
- प, फ, ब, भ या अक्षरांपूर्वी अनुस्वार आल्यास त्याचा उच्चार 'म' असा होतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत अनुस्वाराला 'स्वरादी' म्हणतात कारण तो स्वराच्या आधी येतो.
- अनुस्वारयुक्त शब्दांचे लेखन करताना परसवर्णाचा वापर करणे आता अधिकृत नियमांनुसार ऐच्छिक किंवा विशिष्ट संदर्भात मर्यादित आहे.
- अनेकदा अनुस्वार हा शब्दाचा अर्थ बदलण्यास कारणीभूत ठरतो.
उदाहरणे
अनुस्वाराचे प्रकार
१. चंचल (च+अं+च+अ+ल) - येथे अनुस्वाराचा उच्चार 'ञ' होतो. २. गंगा (ग+अं+ग+आ) - येथे अनुस्वाराचा उच्चार 'ङ' होतो.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: अनुस्वार आणि विसर्ग हे स्वरादी आहेत कारण ते स्वराच्या आश्रयाने येतात.
स्पष्टीकरण: गंगा मध्ये 'ग' हा क-वर्गातील आहे, म्हणून अनुस्वाराचा उच्चार 'ङ' होतो.
स्पष्टीकरण: चंचल मध्ये 'च' हा च-वर्गातील आहे, म्हणून अनुस्वाराचा उच्चार 'ञ' होतो.
स्पष्टीकरण: कंठ मध्ये 'ठ' हा ट-वर्गातील आहे, म्हणून अनुस्वाराचा उच्चार 'ण' होतो.
स्पष्टीकरण: अंध मध्ये 'ध' हा त-वर्गातील आहे, म्हणून अनुस्वाराचा उच्चार 'न' होतो.
स्पष्टीकरण: आंबा मध्ये 'ब' हा प-वर्गातील आहे, म्हणून अनुस्वाराचा उच्चार 'म' होतो.
स्पष्टीकरण: अनुस्वाराच्या जागी येणाऱ्या अनुनासिक व्यंजनाला परसवर्ण म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'रंग' या शब्दात 'र' वर अनुस्वार आहे.
स्पष्टीकरण: पंत मध्ये 'त' वर्गातील अनुनासिक 'न' वापरला जातो.
स्पष्टीकरण: अनुस्वार आणि विसर्ग हे स्वरादी आहेत.
स्पष्टीकरण: 'त' च्या आधी 'न' येतो, पण 'चिंता' मध्ये 'त' च्या आधी 'न' चा उच्चार होतो का? नाही, 'चिंता' मध्ये 'त' च्या आधी 'न' येतो, पण 'च' नंतर 'त' आहे का? नाही, 'त' आहे. 'त' वर्गातील अनुनासिक 'न' आहे.
स्पष्टीकरण: अनुस्वार म्हणजे अक्षराच्या डोक्यावर दिलेला टिंब.
स्पष्टीकरण: 'ब' हा प-वर्गातील आहे, म्हणून 'म' उच्चार होतो.
स्पष्टीकरण: परसवर्ण हे अनुस्वाराच्या पुढच्या व्यंजनावर अवलंबून असतात.
स्पष्टीकरण: 'ध' हा त-वर्गातील आहे, म्हणून 'न' उच्चार होतो.
स्पष्टीकरण: रंग मध्ये 'ग' हा क-वर्गातील आहे, म्हणून 'ङ' वापरला जातो.
स्पष्टीकरण: अनुस्वाराचा उच्चार नाकातून होतो म्हणून त्याला अनुनासिक उच्चार म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'ड' हा ट-वर्गातील आहे, म्हणून 'ण' उच्चार होतो.
स्पष्टीकरण: आंबा हा शब्द 'आम्बा' असा परसवर्णाने लिहिता येतो.
स्पष्टीकरण: अनुस्वाराचा उच्चार त्याच्या पुढील व्यंजनावर अवलंबून असतो.