MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: वाक्यातील विधेय (Predicate) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: वाक्यातील विधेय (Predicate)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

वाक्यरचनेमध्ये 'उद्देश' आणि 'विधेय' हे दोन मुख्य घटक असतात. वाक्यात ज्याच्याबद्दल माहिती सांगितली जाते, तो 'उद्देश' असतो, तर उद्देशाबद्दल जे काही सांगितले जाते, त्याला 'विधेय' असे म्हणतात.

सविस्तर माहिती

वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी क्रियापदाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. विधेय म्हणजे वाक्यातील क्रियापद किंवा क्रियापदाने युक्त असा भाग. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, वाक्यात कर्त्याव्यतिरिक्त जो भाग उरतो, तो विधेय असतो. विधेयामध्ये मुख्यत्वे क्रियापद असते, परंतु कधीकधी क्रियापदासोबत कर्म किंवा पूरक शब्दही असू शकतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

विधेय (Predicate)

वाक्यातील ज्या शब्दाद्वारे कर्त्याबद्दल माहिती सांगितली जाते किंवा क्रिया दर्शविली जाते, त्या शब्दाला किंवा शब्दसमूहाला 'विधेय' म्हणतात.

विधेय विस्तार

विधेयातील मुख्य क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती सांगणाऱ्या शब्दांना 'विधेय विस्तार' म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाक्यातील क्रियापद हे नेहमी विधेयाचा मुख्य भाग असते.
  • विधेय हे कर्त्याच्या कार्याचे वर्णन करते.
  • वाक्यात कर्ता (उद्देश) वगळता उरलेला सर्व भाग विधेय असतो.
  • विधेय विस्तारामध्ये क्रियाविशेषण किंवा क्रियाविशेषण अव्ययांचा समावेश होतो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • विधेयाचा मुख्य केंद्रबिंदू क्रियापद असतो.
  • अकर्मक वाक्यात विधेय फक्त क्रियापदाने बनलेले असू शकते.
  • सकर्मक वाक्यात विधेयामध्ये कर्म आणि क्रियापद दोन्ही असतात.

उदाहरणे

साधे उदाहरण

राम आंबा खातो. (येथे 'राम' हा उद्देश आहे आणि 'आंबा खातो' हे विधेय आहे.)

विस्तारित उदाहरण

तो मुलगा दररोज शाळेत जातो. (येथे 'तो मुलगा' हा उद्देश आहे आणि 'दररोज शाळेत जातो' हे विधेय आहे.)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत विधेय ओळखण्यासाठी प्रथम वाक्यातील क्रियापद शोधा.
क्रियापदाला 'कोण' किंवा 'काय' ने प्रश्न विचारून कर्ता (उद्देश) बाजूला काढा, उरलेला भाग म्हणजे विधेय.
विधेय विस्तार ओळखताना क्रिया केव्हा, कोठे, कशी घडली हे शोधण्याचा प्रयत्न करा.

⚠️ सामान्य चुका

केवळ क्रियापदालाच विधेय समजणे (विधेय विस्तारही विधेयाचाच भाग असतो).
उद्देश आणि विधेय यांची गल्लत करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. 'मुले मैदानावर खेळत आहेत.' या वाक्यातील विधेय ओळखा.
अमुले
बमैदानावर
कखेळत आहेत
डमैदानावर खेळत आहेत
योग्य उत्तर: ड) मैदानावर खेळत आहेत

स्पष्टीकरण: वाक्यात 'मुले' हा उद्देश आहे, तर उरलेला भाग 'मैदानावर खेळत आहेत' हे विधेय आहे.
2. वाक्यातील कर्त्याबद्दल माहिती सांगणाऱ्या भागाला काय म्हणतात?
अउद्देश
बविधेय
ककर्म
डपूरक
योग्य उत्तर: ब) विधेय

स्पष्टीकरण: उद्देशाबद्दल माहिती सांगणाऱ्या भागाला विधेय म्हणतात.
3. 'तो वेगाने धावतो.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अतो
बवेगाने
कधावतो
डवेगाने धावतो
योग्य उत्तर: ड) वेगाने धावतो

स्पष्टीकरण: येथे 'तो' उद्देश आहे आणि 'वेगाने धावतो' हे विधेय आहे.
4. विधेयाचा मुख्य घटक कोणता असतो?
अनाम
बसर्वनाम
कक्रियापद
डविशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियापद

स्पष्टीकरण: विधेयाचा मुख्य केंद्रबिंदू क्रियापद असतो.
5. 'आईने मुलाला खाऊ दिला.' या वाक्यात विधेय काय आहे?
अआईने
बमुलाला
कखाऊ दिला
डआईने मुलाला
योग्य उत्तर: क) खाऊ दिला

स्पष्टीकरण: आईने (उद्देश) सोडून उरलेला भाग 'मुलाला खाऊ दिला' हे विधेय आहे.
6. 'आकाशात पक्षी उडतात.' या वाक्यातील विधेय ओळखा.
अआकाशात
बपक्षी
कउडतात
डआकाशात उडतात
योग्य उत्तर: ड) आकाशात उडतात

स्पष्टीकरण: पक्षी (उद्देश) सोडून 'आकाशात उडतात' हे विधेय आहे.
7. विधेय विस्तार म्हणजे काय?
अकर्त्याची माहिती
बक्रियापदाबद्दल अधिक माहिती
कवाक्याचा सुरुवातीचा भाग
डकेवळ कर्म
योग्य उत्तर: ब) क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती

स्पष्टीकरण: विधेयातील क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणाऱ्या शब्दांना विधेय विस्तार म्हणतात.
8. 'सकाळ झाली.' या वाक्यात विधेय कोणते?
असकाळ
बझाली
कसकाळ झाली
डकाहीच नाही
योग्य उत्तर: ब) झाली

स्पष्टीकरण: सकाळ (उद्देश) आणि झाली (विधेय).
9. 'राम आंबा खातो.' या वाक्यात 'आंबा खातो' हे काय आहे?
अउद्देश
बविधेय
कउद्देश विस्तार
डनाम
योग्य उत्तर: ब) विधेय

स्पष्टीकरण: राम (उद्देश) सोडून उरलेला भाग विधेय आहे.
10. 'हुशार मुलगा अभ्यास करतो.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अहुशार मुलगा
बअभ्यास
ककरतो
डअभ्यास करतो
योग्य उत्तर: ड) अभ्यास करतो

स्पष्टीकरण: हुशार मुलगा (उद्देश) सोडून 'अभ्यास करतो' हे विधेय आहे.
11. वाक्याचे मुख्य दोन भाग कोणते?
अनाम व सर्वनाम
बउद्देश व विधेय
ककर्ता व कर्म
डक्रियापद व विशेषण
योग्य उत्तर: ब) उद्देश व विधेय

स्पष्टीकरण: वाक्यरचनेचे दोन मुख्य घटक उद्देश आणि विधेय हे आहेत.
12. 'आज खूप पाऊस पडला.' या वाक्यात विधेय विस्तार कोणता?
अआज
बखूप
कआज, खूप
डपाऊस
योग्य उत्तर: क) आज, खूप

स्पष्टीकरण: क्रियापदाबद्दल माहिती देणारे 'आज' आणि 'खूप' हे विधेय विस्तार आहेत.
13. 'तो मुलगा शाळेत जातो.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अतो मुलगा
बशाळेत जातो
कतो
डजातो
योग्य उत्तर: ब) शाळेत जातो

स्पष्टीकरण: तो मुलगा (उद्देश) सोडून 'शाळेत जातो' हे विधेय आहे.
14. विधेयामध्ये कशाचा समावेश होतो?
अकेवळ क्रियापद
बक्रियापद आणि कर्म
कक्रियापद, कर्म आणि विधेय विस्तार
डकेवळ कर्ता
योग्य उत्तर: क) क्रियापद, कर्म आणि विधेय विस्तार

स्पष्टीकरण: विधेयामध्ये क्रियापद, कर्म आणि विधेय विस्तार यांचा समावेश होतो.
15. 'सुनीता गाणे गाते.' या वाक्यात विधेय कोणते?
असुनीता
बगाणे
कगाते
डगाणे गाते
योग्य उत्तर: ड) गाणे गाते

स्पष्टीकरण: सुनीता (उद्देश) सोडून 'गाणे गाते' हे विधेय आहे.
16. 'तो दररोज व्यायाम करतो.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अतो
बदररोज
कव्यायाम करतो
डदररोज व्यायाम करतो
योग्य उत्तर: ड) दररोज व्यायाम करतो

स्पष्टीकरण: तो (उद्देश) सोडून 'दररोज व्यायाम करतो' हे विधेय आहे.
17. 'आम्ही क्रिकेट खेळलो.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अआम्ही
बक्रिकेट
कखेळलो
डक्रिकेट खेळलो
योग्य उत्तर: ड) क्रिकेट खेळलो

स्पष्टीकरण: आम्ही (उद्देश) सोडून 'क्रिकेट खेळलो' हे विधेय आहे.
18. 'ससा वेगाने पळाला.' या वाक्यात विधेय विस्तार कोणता?
अससा
बवेगाने
कपळाला
डससा वेगाने
योग्य उत्तर: ब) वेगाने

स्पष्टीकरण: क्रिया कशी घडली हे सांगणारा शब्द 'वेगाने' हा विधेय विस्तार आहे.
19. 'ती मुलगी खूप हुशार आहे.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अती मुलगी
बखूप हुशार आहे
कहुशार
डआहे
योग्य उत्तर: ब) खूप हुशार आहे

स्पष्टीकरण: ती मुलगी (उद्देश) सोडून 'खूप हुशार आहे' हे विधेय आहे.
20. 'पक्ष्यांनी घरटी बांधली.' या वाक्यात विधेय कोणते?
अपक्ष्यांनी
बघरटी
कबांधली
डघरटी बांधली
योग्य उत्तर: ड) घरटी बांधली

स्पष्टीकरण: पक्ष्यांनी (उद्देश) सोडून 'घरटी बांधली' हे विधेय आहे.