MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नार्थी वाक्य | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नार्थी वाक्य

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात वाक्याच्या अर्थानुसार पडणाऱ्या प्रकारांपैकी 'प्रश्नार्थी वाक्य' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. ज्या वाक्यातून प्रश्न विचारला जातो, त्याला प्रश्नार्थी वाक्य म्हणतात.

सविस्तर माहिती

ज्या वाक्यात एखादी माहिती मिळवण्यासाठी किंवा कुतूहलापोटी प्रश्न विचारलेला असतो, त्या वाक्याला प्रश्नार्थी वाक्य म्हणतात. अशा वाक्यांच्या शेवटी नेहमी प्रश्नचिन्ह (?) वापरले जाते. प्रश्नार्थी वाक्यात 'का', 'कोण', 'कोठे', 'कधी', 'काय', 'कसे' यांसारख्या प्रश्नार्थक शब्दांचा वापर होतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रश्नार्थी वाक्य

ज्या वाक्यात प्रश्न विचारलेला असतो आणि शेवटी प्रश्नचिन्ह असते, त्याला प्रश्नार्थी वाक्य म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) अनिवार्य आहे.
  • वाक्यात प्रश्नार्थक सर्वनामे किंवा क्रियाविशेषणे असतात.
  • कधीकधी प्रश्नार्थक शब्द नसतानाही केवळ स्वराच्या चढ-उतारावरून प्रश्न विचारला जातो.
  • प्रश्नार्थी वाक्याचे रूपांतर विधानार्थी वाक्यात करता येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • प्रश्नार्थी वाक्यात 'काय', 'कोण', 'कोणी', 'कोणाला', 'कधी', 'कुठे', 'कसे', 'का' हे शब्द प्रामुख्याने येतात.
  • प्रश्नार्थी वाक्याचा उपयोग संवादात माहिती मिळवण्यासाठी होतो.
  • परीक्षेत प्रश्नार्थी वाक्याचे विधानार्थी वाक्यात रूपांतर करण्याचे प्रश्न विचारले जातात.

उदाहरणे

साधे प्रश्न

तू जेवलास का? / तुझे नाव काय आहे?

प्रश्नार्थक शब्दाशिवाय

तू अभ्यास केलास? (येथे 'का' न वापरताही प्रश्न विचारला आहे)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्य वाचताना शेवटी प्रश्नचिन्ह आहे का ते तपासा.
वाक्यातील प्रश्नार्थक शब्द ओळखून वाक्याचा प्रकार निश्चित करा.
विधानार्थी वाक्याचे प्रश्नार्थी करताना वाक्याचा मूळ अर्थ बदलणार नाही याची काळजी घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

प्रश्नार्थी वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम देणे.
प्रश्नार्थक शब्द नसतानाही वाक्याला प्रश्नार्थी न समजणे.
रूपांतर करताना वाक्याचा मूळ अर्थ बदलणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी प्रश्नार्थी वाक्य ओळखा.
अआज खूप पाऊस पडला.
बतू गावाला कधी जाणार आहेस?
कअरेरे! किती वाईट झाले.
डशांत बसा.
योग्य उत्तर: ब) तू गावाला कधी जाणार आहेस?

स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये प्रश्न विचारला आहे आणि शेवटी प्रश्नचिन्ह आहे.
2. 'तू अभ्यास केलास का?' हे कोणत्या प्रकारचे वाक्य आहे?
अविधानार्थी
बआज्ञार्थी
कप्रश्नार्थी
डउद्गारार्थी
योग्य उत्तर: क) प्रश्नार्थी

स्पष्टीकरण: वाक्यात 'का' वापरून प्रश्न विचारला आहे.
3. प्रश्नार्थी वाक्याच्या शेवटी कोणते विरामचिन्ह वापरतात?
अपूर्णविराम
बस्वल्पविराम
कप्रश्नचिन्ह
डउद्गारचिन्ह
योग्य उत्तर: क) प्रश्नचिन्ह

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थी वाक्याच्या शेवटी नेहमी प्रश्नचिन्ह (?) येते.
4. 'कोणीही कोणाशी भांडू नये' या वाक्याचे प्रश्नार्थी रूप काय होईल?
अकोणी कोणाशी भांडू नये का?
बकोणी कोणाशी भांडू नये?
ककोणी कोणाशी भांडू नये का?
डकोणी कोणाशी भांडू नये का?
योग्य उत्तर: अ) कोणी कोणाशी भांडू नये का?

स्पष्टीकरण: अर्थ न बदलता प्रश्न विचारणे म्हणजे प्रश्नार्थी रूपांतर.
5. खालीलपैकी कोणते वाक्य प्रश्नार्थी नाही?
अतुला काय हवे आहे?
बतू कोठे राहतोस?
ककिती सुंदर दृश्य आहे हे!
डतू आलास का?
योग्य उत्तर: क) किती सुंदर दृश्य आहे हे!

स्पष्टीकरण: हे उद्गारार्थी वाक्य आहे.
6. 'तू गावाला जाणार आहेस का?' या वाक्यातील प्रश्नार्थक शब्द कोणता?
अतू
बगावाला
कजाणार
डका
योग्य उत्तर: ड) का

स्पष्टीकरण: 'का' हा शब्द प्रश्न विचारण्यासाठी वापरला आहे.
7. प्रश्नार्थी वाक्यात कशाचा बोध होतो?
अआज्ञेचा
बप्रश्नाचा
कउद्गाराचा
डविधानाचा
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नाचा

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थी वाक्यातून माहिती विचारण्याचा बोध होतो.
8. 'तू काल शाळेत का आला नव्हतास?' हे वाक्य कोणत्या प्रकारचे आहे?
अविधानार्थी
बप्रश्नार्थी
कआज्ञार्थी
डकेवळ वाक्य
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नार्थी

स्पष्टीकरण: वाक्यात प्रश्न विचारला आहे.
9. प्रश्नार्थी वाक्याचे विधानार्थी वाक्यात रूपांतर करताना काय करावे?
अप्रश्नचिन्ह काढावे
बप्रश्नार्थक शब्द काढावा
कवाक्याचा अर्थ बदलावा
डपर्याय १ आणि २ दोन्ही
योग्य उत्तर: ड) पर्याय १ आणि २ दोन्ही

स्पष्टीकरण: प्रश्नचिन्ह आणि प्रश्नार्थक शब्द दोन्ही काढून विधान करावे लागते.
10. 'हे काम कोण करणार?' या वाक्यातील 'कोण' हे काय आहे?
अनाम
बविशेषण
कप्रश्नार्थक सर्वनाम
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) प्रश्नार्थक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'कोण' हे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरलेले सर्वनाम आहे.
11. खालीलपैकी योग्य प्रश्नार्थी वाक्य निवडा.
अतू जेवला का.
बतू जेवला का?
कतू जेवला का!
डतू जेवला का,
योग्य उत्तर: ब) तू जेवला का?

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थी वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह आवश्यक आहे.
12. 'तू कधी येणार आहेस?' या वाक्यातील प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण कोणते?
अतू
बकधी
कयेणार
डआहेस
योग्य उत्तर: ब) कधी

स्पष्टीकरण: 'कधी' हे काळाचा बोध करून देणारे प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण आहे.
13. प्रश्नार्थी वाक्यात कशाचा अभाव असतो?
अशब्दांचा
बअर्थाचा
कनिश्चित विधानाचा
डविरामचिन्हाचा
योग्य उत्तर: क) निश्चित विधानाचा

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थी वाक्यात माहिती विचारलेली असते, विधान केलेले नसते.
14. 'तू हे पुस्तक वाचले आहेस का?' या वाक्याचे विधानार्थी रूप काय?
अतू हे पुस्तक वाचले आहेस.
बतू हे पुस्तक वाचले नाहीस.
कतू हे पुस्तक वाचणार आहेस.
डतू हे पुस्तक वाचले का नाही?
योग्य उत्तर: अ) तू हे पुस्तक वाचले आहेस.

स्पष्टीकरण: प्रश्न काढून विधान करणे म्हणजे विधानार्थी रूपांतर.
15. ज्या वाक्यात 'काय' हा शब्द प्रश्न विचारण्यासाठी येतो, ते वाक्य कोणते?
अविधानार्थी
बप्रश्नार्थी
कआज्ञार्थी
डउद्गारार्थी
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नार्थी

स्पष्टीकरण: प्रश्न विचारण्यासाठी वापरलेला 'काय' प्रश्नार्थी वाक्य दर्शवतो.
16. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात प्रश्नचिन्हाचा वापर चुकीचा आहे?
अतू कोठे चालला आहेस?
बतुला काय हवे आहे?
कआज खूप थंडी आहे?
डतू कधी येणार आहेस?
योग्य उत्तर: क) आज खूप थंडी आहे?

स्पष्टीकरण: हे विधानार्थी वाक्य आहे, त्यामुळे शेवटी पूर्णविराम हवा.
17. 'कोणीही कोणाशी भांडू नये' या वाक्याचे प्रश्नार्थी रूप ओळखा.
अकोणी कोणाशी भांडू नये का?
बकोणी कोणाशी भांडू नये?
ककोणी कोणाशी भांडू नये का?
डकोणी कोणाशी भांडू नये का?
योग्य उत्तर: अ) कोणी कोणाशी भांडू नये का?

स्पष्टीकरण: अर्थ न बदलता प्रश्न विचारणे.
18. प्रश्नार्थी वाक्यात 'का' हा शब्द काय दर्शवतो?
अकारण
बवेळ
कस्थळ
डसंख्या
योग्य उत्तर: अ) कारण

स्पष्टीकरण: 'का' हे कारण विचारण्यासाठी वापरले जाते.
19. खालीलपैकी कोणते वाक्य प्रश्नार्थी आहे?
अकिती छान फूल आहे हे!
बतू अभ्यास केला का?
कमला पाणी दे.
डआज सुट्टी आहे.
योग्य उत्तर: ब) तू अभ्यास केला का?

स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये प्रश्न विचारला आहे.
20. प्रश्नार्थी वाक्यात क्रियापदाचे रूप कसे असते?
अनेहमी आज्ञार्थी
बनेहमी विधानार्थी
कवाक्यानुसार बदलणारे
डनेहमी भूतकाळी
योग्य उत्तर: क) वाक्यानुसार बदलणारे

स्पष्टीकरण: वाक्याच्या काळानुसार क्रियापद बदलते.