मराठी व्याकरण: कर्ता (Subject) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: कर्ता (Subject)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
वाक्यातील क्रिया करणारा जो असतो, त्याला 'कर्ता' असे म्हणतात. मराठी व्याकरणामध्ये कर्ता ओळखणे हे प्रयोग आणि काळ ओळखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
वाक्यातील क्रिया करणारा घटक म्हणजे कर्ता होय.
महत्त्वाचे मुद्दे
- कर्ता ओळखण्यासाठी क्रियापदाला 'कोण' किंवा 'कोणी' असा प्रश्न विचारावा.
- कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो असे नाही, तो तृतीया किंवा चतुर्थी विभक्तीतही असू शकतो.
- अकर्मक वाक्यात कर्ता असतोच, पण सकर्मक वाक्यातही कर्ता असतो.
- कर्ता हा वाक्याचा मुख्य घटक आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- कर्त्याला प्रत्यय लागलेला असल्यास तो 'सप्रत्यय कर्ता' असतो.
- कर्त्याला प्रत्यय नसल्यास तो 'अप्रत्यय कर्ता' असतो.
- भाव प्रयोगात कर्ता नेहमी तृतीया विभक्तीत असतो.
- कर्त्यानुसार क्रियापदाचे रूप बदलत असेल तर तो 'कर्तरी प्रयोग' असतो.
उदाहरणे
साधे उदाहरण
राम आंबा खातो. (येथे 'खाणारा' कोण? राम. म्हणून 'राम' हा कर्ता आहे.)
विभक्तीयुक्त कर्ता
रामाने आंबा खाल्ला. (येथे 'खाणारा' कोण? राम. म्हणून 'रामाने' हा कर्ता आहे.)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वाक्यातील क्रिया करणारा घटक म्हणजे कर्ता होय.
स्पष्टीकरण: खेळणारे कोण? मुले. म्हणून मुले हा कर्ता आहे.
स्पष्टीकरण: कर्ता ओळखण्यासाठी 'कोण' किंवा 'कोणी' हा प्रश्न विचारतात.
स्पष्टीकरण: खाणारा कोण? रामाने. येथे 'रामाने' हा सप्रत्यय कर्ता आहे.
स्पष्टीकरण: पक्षी या शब्दाला कोणताही विभक्ती प्रत्यय लागलेला नाही.
स्पष्टीकरण: कर्ता प्रथमा, तृतीया किंवा चतुर्थी विभक्तीत असू शकतो.
स्पष्टीकरण: उडणारे कोण? पक्षी.
स्पष्टीकरण: जेव्हा कर्ता तृतीया विभक्तीत असतो, तेव्हा 'कोणी' हा प्रश्न विचारतात.
स्पष्टीकरण: देणारी कोण? आईने.
स्पष्टीकरण: कर्ता हा वाक्याचा मुख्य घटक आहे.
स्पष्टीकरण: खाणारा कोण? तो.
स्पष्टीकरण: कर्ता नाम किंवा सर्वनाम या दोन्ही स्वरूपात असू शकतो.
स्पष्टीकरण: शिकवणारे कोण? शिक्षकांनी.
स्पष्टीकरण: प्रत्यय लागलेल्या कर्त्याला सप्रत्यय कर्ता म्हणतात.
स्पष्टीकरण: चमकणारी काय? वीज.
स्पष्टीकरण: लिंग किंवा वचन बदलल्यास क्रियापदाचे रूप बदलते, त्यावरून कर्ता ओळखता येतो.
स्पष्टीकरण: खाणारा कोण? मी.
स्पष्टीकरण: भाव प्रयोगात कर्ता नेहमी तृतीया विभक्तीत असतो.
स्पष्टीकरण: खाणारी कोण? गायीने.
स्पष्टीकरण: प्रयोग, काळ आणि वाक्य पृथक्करण या सर्वांसाठी कर्ता ओळखणे आवश्यक आहे.