MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: होकारार्थी वाक्य (Affirmative Sentence) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: होकारार्थी वाक्य (Affirmative Sentence)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणामध्ये वाक्याच्या अर्थानुसार पडणाऱ्या प्रकारांपैकी 'होकारार्थी वाक्य' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. ज्या वाक्यातून एखाद्या क्रियेचा किंवा गोष्टीचा स्वीकार दर्शवला जातो, त्याला होकारार्थी वाक्य म्हणतात.

सविस्तर माहिती

होकारार्थी वाक्य म्हणजे असे वाक्य ज्यामध्ये 'नाही', 'नको', 'नसावे' यांसारखे नकारदर्शक शब्द नसतात. या वाक्यांतून एखादी गोष्ट घडली आहे किंवा घडत आहे, असा सकारात्मक अर्थ व्यक्त होतो. परीक्षेत अनेकदा नकारार्थी वाक्याचे होकारार्थी वाक्यात रूपांतर करण्यास सांगितले जाते, त्यासाठी होकारार्थी वाक्याची रचना समजून घेणे आवश्यक आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

होकारार्थी वाक्य

ज्या वाक्यात क्रिया घडल्याचा किंवा गोष्टीचा स्वीकार दर्शवलेला असतो, त्याला होकारार्थी वाक्य म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • होकारार्थी वाक्यात नकारदर्शक शब्दांचा अभाव असतो.
  • या वाक्यांतून सकारात्मक अर्थ व्यक्त होतो.
  • नकारार्थी वाक्याचे होकारार्थी करताना विरुद्धार्थी शब्दांचा वापर करावा लागतो.
  • वाक्याचा मूळ अर्थ बदलू न देता होकारार्थी रचना करणे हे परीक्षेत महत्त्वाचे असते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • होकारार्थी वाक्याला 'विधायक वाक्य' असेही म्हणतात.
  • वाक्य रूपांतर करताना काळाचा बदल करू नये.
  • विरुद्धार्थी शब्दांचा वापर करून अर्थाची व्याप्ती कायम राखली जाते.

उदाहरणे

साधी उदाहरणे

१. तो अभ्यास करतो. २. आज पाऊस पडेल. ३. मला आंबा आवडतो.

नकारार्थीचे होकारार्थी रूपांतर

नकारार्थी: तो खोटे बोलत नाही. -> होकारार्थी: तो नेहमी खरे बोलतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्य रूपांतर करताना मूळ वाक्याचा अर्थ बदलणार नाही याची काळजी घ्या.
नकारार्थी शब्दांऐवजी विरुद्धार्थी शब्द वापरून होकारार्थी वाक्य बनवा.
पर्याय निवडताना वाक्यातील क्रियापद आणि काळ तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

नकारार्थीचे होकारार्थी करताना विरुद्धार्थी शब्द न वापरणे.
वाक्याचा काळ बदलणे (उदा. वर्तमानकाळाचे भूतकाळ करणे).
वाक्याचा मूळ अर्थ बदलून टाकणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. 'तो आज शाळेत आला नाही.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अतो आज शाळेत आला.
बतो आज शाळेत गैरहजर राहिला.
कतो आज शाळेत आलाच नाही.
डतो आज शाळेत येणार नाही.
योग्य उत्तर: ब) तो आज शाळेत गैरहजर राहिला.

स्पष्टीकरण: नकारार्थी वाक्याचे होकारार्थी करताना 'आला नाही' ऐवजी 'गैरहजर राहिला' हा विरुद्धार्थी शब्द वापरणे योग्य ठरते.
2. 'हे काम करणे कठीण नाही.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप ओळखा.
अहे काम करणे सोपे आहे.
बहे काम करणे कठीण आहे.
कहे काम करणे सोपे नाही.
डहे काम करणे कठीण वाटते.
योग्य उत्तर: अ) हे काम करणे सोपे आहे.

स्पष्टीकरण: कठीण नाही म्हणजे सोपे आहे.
3. खालीलपैकी होकारार्थी वाक्य ओळखा.
अतू अभ्यास का करत नाहीस?
बआज खूप थंडी आहे.
कमला चहा नको.
डतो कधीच खोटे बोलत नाही.
योग्य उत्तर: ब) आज खूप थंडी आहे.

स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये कोणताही नकारदर्शक शब्द नाही, म्हणून ते होकारार्थी आहे.
4. 'तो श्रीमंत असूनही कंजूस आहे.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अतो श्रीमंत असूनही उदार नाही.
बतो श्रीमंत असूनही कंजूस नाही.
कतो श्रीमंत असूनही दानशूर नाही.
डतो श्रीमंत असूनही उदार आहे.
योग्य उत्तर: ड) तो श्रीमंत असूनही उदार आहे.

स्पष्टीकरण: कंजूस नाही म्हणजे उदार आहे.
5. 'अहिंसा पाळणे हे वाईट नाही.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप काय होईल?
अअहिंसा पाळणे चांगले आहे.
बअहिंसा पाळणे वाईट आहे.
कअहिंसा पाळणे चांगले नाही.
डअहिंसा पाळणे वाईट नसते.
योग्य उत्तर: अ) अहिंसा पाळणे चांगले आहे.

स्पष्टीकरण: वाईट नाही म्हणजे चांगले आहे.
6. 'तिने न बोलता काम केले.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अतिने शांत राहून काम केले.
बतिने बोलून काम केले.
कतिने न बोलता काम केले नाही.
डतिने काम केले नाही.
योग्य उत्तर: अ) तिने शांत राहून काम केले.

स्पष्टीकरण: न बोलता म्हणजे शांत राहून.
7. 'हे उत्तर चुकीचे नाही.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप निवडा.
अहे उत्तर बरोबर आहे.
बहे उत्तर चुकीचे आहे.
कहे उत्तर बरोबर नाही.
डहे उत्तर चुकीचे नसते.
योग्य उत्तर: अ) हे उत्तर बरोबर आहे.

स्पष्टीकरण: चुकीचे नाही म्हणजे बरोबर आहे.
8. 'तो नेहमी वेळेवर येतो.' हे कोणत्या प्रकारचे वाक्य आहे?
अनकारार्थी
बहोकारार्थी
कप्रश्नार्थी
डआज्ञार्थी
योग्य उत्तर: ब) होकारार्थी

स्पष्टीकरण: वाक्यात नकारदर्शक शब्द नसल्यामुळे हे होकारार्थी वाक्य आहे.
9. 'अयशस्वी होणे कोणालाच आवडत नाही.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अयशस्वी होणे सर्वांना आवडते.
बअयशस्वी होणे सर्वांना आवडते.
कयशस्वी होणे कोणालाच आवडत नाही.
डअयशस्वी होणे कोणालाच आवडते.
योग्य उत्तर: अ) यशस्वी होणे सर्वांना आवडते.

स्पष्टीकरण: अयशस्वी होणे आवडत नाही म्हणजे यशस्वी होणे आवडते.
10. 'त्याला मदत करणे नको होते.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अत्याला मदत करणे हवे होते.
बत्याला मदत करणे नको होते.
कत्याला मदत करणे टाळायचे होते.
डत्याला मदत करणे आवडले नाही.
योग्य उत्तर: अ) त्याला मदत करणे हवे होते.

स्पष्टीकरण: नको होते म्हणजे हवे होते.
11. 'हे पुस्तक स्वस्त आहे.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप काय होईल?
अहे पुस्तक महाग नाही.
बहे पुस्तक स्वस्त नाही.
कहे पुस्तक महाग आहे.
डहे पुस्तक स्वस्त आहे.
योग्य उत्तर: अ) हे पुस्तक महाग नाही.

स्पष्टीकरण: स्वस्त आहे म्हणजे महाग नाही.
12. 'तो अप्रामाणिक आहे.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अतो प्रामाणिक नाही.
बतो अप्रामाणिक नाही.
कतो प्रामाणिक आहे.
डतो प्रामाणिक राहिला नाही.
योग्य उत्तर: अ) तो प्रामाणिक नाही.

स्पष्टीकरण: अप्रामाणिक आहे म्हणजे प्रामाणिक नाही.
13. 'तिने मला मदत केली.' हे वाक्य कोणत्या प्रकारचे आहे?
अहोकारार्थी
बनकारार्थी
कउद्गारार्थी
डप्रश्नार्थी
योग्य उत्तर: अ) होकारार्थी

स्पष्टीकरण: वाक्यात नकार नाही, म्हणून हे होकारार्थी आहे.
14. 'आज खूप गर्दी आहे.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अआज गर्दी कमी नाही.
बआज गर्दी नाही.
कआज गर्दी कमी आहे.
डआज गर्दी खूप नाही.
योग्य उत्तर: अ) आज गर्दी कमी नाही.

स्पष्टीकरण: खूप गर्दी आहे म्हणजे गर्दी कमी नाही.
15. 'तो नेहमी उशिरा येतो.' या वाक्याचे होकारार्थी रूप कोणते?
अतो वेळेवर येत नाही.
बतो उशिरा येत नाही.
कतो वेळेवर येतो.
डतो उशिरा येतो.
योग्य उत्तर: अ) तो वेळेवर येत नाही.

स्पष्टीकरण: नेहमी उशिरा येतो म्हणजे वेळेवर येत नाही (नकारार्थी) - प्रश्न होकारार्थी विचारला आहे, तर 'तो वेळेवर येत नाही' हे नकारार्थी आहे. योग्य पर्याय: 'तो वेळेवर येत नाही' हे नकारार्थी आहे, होकारार्थी 'तो नेहमी उशिरा येतो' हेच राहील.
16. 'हे काम करणे सोपे आहे.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अहे काम करणे कठीण नाही.
बहे काम करणे सोपे नाही.
कहे काम करणे कठीण आहे.
डहे काम करणे सोपे आहे.
योग्य उत्तर: अ) हे काम करणे कठीण नाही.

स्पष्टीकरण: सोपे आहे म्हणजे कठीण नाही.
17. 'तो हुशार मुलगा आहे.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अतो हुशार मुलगा नाही.
बतो मंद मुलगा नाही.
कतो हुशार आहे.
डतो मंद आहे.
योग्य उत्तर: ब) तो मंद मुलगा नाही.

स्पष्टीकरण: हुशार आहे म्हणजे मंद नाही.
18. 'मला आंबा आवडतो.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अमला आंबा आवडत नाही.
बमला आंबा नावडता आहे.
कमला आंबा आवडतो.
डमला आंबा नको.
योग्य उत्तर: अ) मला आंबा आवडत नाही.

स्पष्टीकरण: आवडतो म्हणजे आवडत नाही (नकारार्थी).
19. 'तो नेहमी खरे बोलतो.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अतो कधीच खोटे बोलत नाही.
बतो नेहमी खोटे बोलतो.
कतो कधीच खरे बोलत नाही.
डतो नेहमी खरे बोलत नाही.
योग्य उत्तर: अ) तो कधीच खोटे बोलत नाही.

स्पष्टीकरण: नेहमी खरे बोलतो म्हणजे कधीच खोटे बोलत नाही.
20. 'सर्वजण उपस्थित होते.' या वाक्याचे नकारार्थी रूप कोणते?
अकोणीही अनुपस्थित नव्हते.
बसर्वजण अनुपस्थित होते.
ककोणीही उपस्थित नव्हते.
डसर्वजण उपस्थित नव्हते.
योग्य उत्तर: अ) कोणीही अनुपस्थित नव्हते.

स्पष्टीकरण: सर्वजण उपस्थित होते म्हणजे कोणीही अनुपस्थित नव्हते.
विषयातील सर्व नोट्स