MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: शब्दार्थ आणि आकलन | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: शब्दार्थ आणि आकलन

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

स्पर्धा परीक्षांमध्ये 'उतारा व आकलन' या घटकावर आधारित प्रश्नांमध्ये शब्दांचे अर्थ समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. शब्दसंग्रह समृद्ध असल्यास उतारा वाचताना त्याचा आशय अचूक समजतो.

सविस्तर माहिती

उतारा आकलनामध्ये केवळ वाचणे पुरेसे नसते, तर त्यातील शब्दांचे संदर्भानुसार अर्थ लावणे आवश्यक असते. समानार्थी, विरुद्धार्थी आणि वाक्प्रचार यांचा अभ्यास केल्यास प्रश्नांची उत्तरे अचूक देता येतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

समानार्थी शब्द

एकाच अर्थाचे भिन्न शब्द.

विरुद्धार्थी शब्द

एखाद्या शब्दाच्या उलट अर्थाचा शब्द.

वाक्प्रचार

विशिष्ट अर्थ व्यक्त करणारा शब्दसमूह.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • उताऱ्यातील कठीण शब्दांचा अर्थ संदर्भावरून ओळखण्याचा प्रयत्न करा.
  • समानार्थी शब्दांचा सराव केल्यास शब्दसंग्रह वाढतो.
  • वाक्प्रचारांचा अर्थ वाक्यात कसा वापरला आहे हे तपासा.
  • शब्दसंग्रह वाढवण्यासाठी दररोज वाचन करा.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठी व्याकरणामध्ये तत्सम, तद्भव आणि देशी शब्दांचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे.
  • उताऱ्यातील प्रश्नांची उत्तरे देताना स्वतःचे मत न मांडता उताऱ्यातील माहितीवर आधारित उत्तरे द्यावीत.

उदाहरणे

समानार्थी शब्द

अरण्य - जंगल, कानन, विपिन.

विरुद्धार्थी शब्द

अमृत - विष.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

उतारा वाचण्यापूर्वी प्रश्न वाचा, जेणेकरून उत्तरे शोधणे सोपे जाईल.
वेळेचे नियोजन करण्यासाठी उताऱ्याचा सराव करा.
पर्यायांची निवड करताना उताऱ्याच्या संदर्भाचा विचार करा.

⚠️ सामान्य चुका

शब्दाचा शब्दशः अर्थ घेणे (संदर्भानुसार अर्थ न समजणे).
उताऱ्याबाहेरील माहितीच्या आधारे उत्तरे देणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. 'अरण्य' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अआकाश
बजंगल
कपाणी
डवारा
योग्य उत्तर: ब) जंगल

स्पष्टीकरण: अरण्य म्हणजे जंगल किंवा कानन.
2. 'अमृत' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अगोड
बविष
कसुधा
डपीयूष
योग्य उत्तर: ब) विष

स्पष्टीकरण: अमृतच्या विरुद्ध विष हा शब्द येतो.
3. 'आकाश' या शब्दाचा समानार्थी शब्द ओळखा.
अगगन
बधरती
कसागर
डपर्वत
योग्य उत्तर: अ) गगन

स्पष्टीकरण: आकाशला गगन, नभ, अंबर असे म्हणतात.
4. 'सकाळ' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अदुपार
बसंध्याकाळ
करात्र
डपहाट
योग्य उत्तर: ब) संध्याकाळ

स्पष्टीकरण: सकाळच्या विरुद्ध संध्याकाळ हा शब्द योग्य आहे.
5. 'अग्नी' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अपाणी
बहवा
कवन्ही
डपृथ्वी
योग्य उत्तर: क) वन्ही

स्पष्टीकरण: अग्नीला वन्ही, अनल, पावक असे म्हणतात.
6. 'शत्रू' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अमित्र
बनातेवाईक
कअरि
डवैरी
योग्य उत्तर: अ) मित्र

स्पष्टीकरण: शत्रूच्या विरुद्ध मित्र हा शब्द येतो.
7. 'पृथ्वी' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अआकाश
बवसुंधरा
कचंद्र
डसूर्य
योग्य उत्तर: ब) वसुंधरा

स्पष्टीकरण: पृथ्वीला वसुंधरा, धरणी, मही असे म्हणतात.
8. 'यश' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अविजय
बअपयश
कप्रगती
डउन्नती
योग्य उत्तर: ब) अपयश

स्पष्टीकरण: यशच्या विरुद्ध अपयश हा शब्द येतो.
9. 'समुद्र' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अनदी
बसागर
कतलाव
डविहीर
योग्य उत्तर: ब) सागर

स्पष्टीकरण: समुद्राला सागर, रत्नाकर असे म्हणतात.
10. 'सुख' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अआनंद
बदुःख
कहर्ष
डसमाधान
योग्य उत्तर: ब) दुःख

स्पष्टीकरण: सुखच्या विरुद्ध दुःख हा शब्द येतो.
11. 'चंद्र' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
असूर्य
बशशी
कतारा
डग्रह
योग्य उत्तर: ब) शशी

स्पष्टीकरण: चंद्राला शशी, इंदू, सुधाकर असे म्हणतात.
12. 'उष्ण' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अगरम
बथंड
ककोमट
डतापमान
योग्य उत्तर: ब) थंड

स्पष्टीकरण: उष्णच्या विरुद्ध थंड हा शब्द येतो.
13. 'कमळ' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अगुलाब
बपंकज
कमोगरा
डजाई
योग्य उत्तर: ब) पंकज

स्पष्टीकरण: कमळाला पंकज, नीरज, सरोज असे म्हणतात.
14. 'सत्य' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अखरे
बअसत्य
कवास्तव
डयोग्य
योग्य उत्तर: ब) असत्य

स्पष्टीकरण: सत्यच्या विरुद्ध असत्य हा शब्द येतो.
15. 'पर्वत' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अनदी
बगिरी
कमैदान
डखाई
योग्य उत्तर: ब) गिरी

स्पष्टीकरण: पर्वताला गिरी, नग, अचल असे म्हणतात.
16. 'आदर' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अमान
बसन्मान
कअनादर
डप्रेम
योग्य उत्तर: क) अनादर

स्पष्टीकरण: आदरच्या विरुद्ध अनादर हा शब्द येतो.
17. 'वारा' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अपाणी
बअनिल
कआग
डजमीन
योग्य उत्तर: ब) अनिल

स्पष्टीकरण: वाऱ्याला अनिल, समीर, वायू असे म्हणतात.
18. 'नवीन' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अजुना
बताजे
कआधुनिक
डनवा
योग्य उत्तर: अ) जुना

स्पष्टीकरण: नवीनच्या विरुद्ध जुना हा शब्द येतो.
19. 'पाणी' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
अअग्नी
बजल
कहवा
डआकाश
योग्य उत्तर: ब) जल

स्पष्टीकरण: पाण्याला जल, नीर, तोय असे म्हणतात.
20. 'मोठा' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
अविशाल
बलहान
कदीर्घ
डप्रचंड
योग्य उत्तर: ब) लहान

स्पष्टीकरण: मोठाच्या विरुद्ध लहान हा शब्द येतो.