MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी शुद्धलेखन: शुद्ध-अशुद्ध शब्द | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी शुद्धलेखन: शुद्ध-अशुद्ध शब्द

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत लेखन करताना शब्दांचे अचूक रूप लिहिणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. स्पर्धा परीक्षांमध्ये शुद्ध-अशुद्ध शब्दांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात, ज्यामध्ये शब्दांमधील रस्व-दीर्घ आणि काना-मात्रा यांच्या चुका ओळखणे अपेक्षित असते.

सविस्तर माहिती

मराठी शुद्धलेखनाचे नियम महाराष्ट्र साहित्य परिषदेने निश्चित केले आहेत. शब्दांचे अचूक लेखन करण्यासाठी रस्व (इ, उ) आणि दीर्घ (ई, ऊ) यांच्या वापराचे नियम समजून घेणे आवश्यक आहे. अनेकदा उच्चारानुसार लेखन केल्यामुळे चुका होतात, त्यामुळे शब्दांचे मूळ रूप लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

शुद्ध शब्द

व्याकरणाच्या नियमांनुसार आणि प्रमाण भाषेनुसार लिहिलेला शब्द.

अशुद्ध शब्द

लेखनात रस्व-दीर्घ किंवा काना-मात्रा यांच्या चुका असलेला शब्द.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • शब्दाच्या शेवटी येणारे 'ई' आणि 'ऊ' सामान्यतः दीर्घ असतात (उदा. नदी, वधू).
  • तत्सम शब्दांमध्ये (संस्कृतमधून जसेच्या तसे आलेले शब्द) रस्व-दीर्घ नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
  • एकाच शब्दाचे अनेक अर्थ असल्यास शुद्धलेखन बदलू शकते.
  • जोडाक्षरे लिहिताना ती स्पष्ट आणि नियमानुसार असावीत.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठीत 'इ' आणि 'उ' कारान्त शब्द अनेकदा रस्व असतात.
  • अनेकवचनी नामांच्या शेवटी 'ई' कारान्त शब्द दीर्घ होतात.
  • शुद्धलेखनाचे नियम पाळल्याने भाषेतील स्पष्टता वाढते.

उदाहरणे

सामान्य शुद्ध-अशुद्ध शब्द

अशुद्ध: आशीर्वाद -> शुद्ध: आशीर्वाद; अशुद्ध: कवयित्री -> शुद्ध: कवयित्री; अशुद्ध: परीक्षा -> शुद्ध: परीक्षा.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत शब्द वाचताना रस्व-दीर्घकडे बारकाईने लक्ष द्या.
नियमित वाचनामुळे शुद्ध शब्दांची ओळख लवकर होते.
संस्कृतमधून आलेल्या शब्दांचे मूळ रूप लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

आशीर्वाद ऐवजी आशिर्वाद लिहिणे.
कवयित्री ऐवजी कवयत्री लिहिणे.
परीक्षा ऐवजी परिक्षा लिहिणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी शुद्ध शब्द ओळखा.
अआशिर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्बाद
डआशिर्बाद
योग्य उत्तर: ब) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
2. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अकवयित्री
बकवयत्री
ककवीयत्री
डकवयित्री
योग्य उत्तर: अ) कवयित्री

स्पष्टीकरण: कवयित्री हा शब्द शुद्ध आहे.
3. खालीलपैकी शुद्ध शब्द निवडा.
अपरिक्षा
बपरीक्षा
कपरीक्शा
डपरिक्षा
योग्य उत्तर: ब) परीक्षा

स्पष्टीकरण: परीक्षा शब्दात 'क्षी' दीर्घ असते.
4. योग्य शब्द ओळखा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशिर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द योग्य आहे.
5. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अदीपावली
बदिपावली
कदिपावली
डदीपावली
योग्य उत्तर: अ) दीपावली

स्पष्टीकरण: दीपावली हा शब्द शुद्ध आहे.
6. शुद्ध शब्द ओळखा.
अनिनिर्णय
बनिर्णय
कनिरनय
डनिर्णय
योग्य उत्तर: ब) निर्णय

स्पष्टीकरण: निर्णय हा शब्द शुद्ध आहे.
7. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अअतिथी
बअतिथी
कअतिथी
डअतिथी
योग्य उत्तर: अ) अतिथी

स्पष्टीकरण: अतिथी शब्दात दोन्ही 'ति' रस्व असतात.
8. शुद्ध शब्द निवडा.
असाहित्यिक
बसाहीत्यिक
कसाहित्यिक
डसाहित्यिक
योग्य उत्तर: अ) साहित्यिक

स्पष्टीकरण: साहित्यिक हा शब्द शुद्ध आहे.
9. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
10. शुद्ध शब्द ओळखा.
अविद्युत
बविद्युत
कविद्युत
डविद्युत
योग्य उत्तर: अ) विद्युत

स्पष्टीकरण: विद्युत हा शब्द शुद्ध आहे.
11. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
12. शुद्ध शब्द निवडा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
13. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
14. शुद्ध शब्द ओळखा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
15. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
16. शुद्ध शब्द निवडा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
17. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
18. शुद्ध शब्द ओळखा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
19. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.
20. शुद्ध शब्द निवडा.
अआशीर्वाद
बआशीर्वाद
कआशीर्वाद
डआशीर्वाद
योग्य उत्तर: अ) आशीर्वाद

स्पष्टीकरण: आशीर्वाद हा शब्द शुद्ध आहे.